Тақырып бойынша бақылау сұрақтары

1. Сапалық анализ дегеніміз не? Аналитикалық реакциялар, олардың сипаттамалары. Реакцияның сезімталдығы мен селективтілігі.

2. Оқу тәжірибесінде катиондардың қандай жіктелінуі пайдаланады?

3. Иондардың қышқылдық-негіздік жіктеу негізінде не жатыр?

4. І-ші және III-ші аналитикалық топтарға кіретін катиондар мен аниондардың неге топ реактивтері жоқ?

5. ІІ -ші аналитикалық топтың қай қатионының хлоридін ыстық суда ерітіп, ажыратуға болады?

6. IV-ші және V-ші топ катиондарының топ реагенімен әрекеттескеде, қандай ерекшелік байқалады?

7. V-ші аналитикалық топтың қай катионын гидролиз арқылы анықтауға болады?

8. VI-ші аналитикалық топтын катиондарын ашқанда қандай тәсіл қолданады?

9. катионын ашқанда KI артығымен алуға болады ма? Неге?

10. Қандай катиондар мен аниондардың түріне қарап бірден оларды анықтауға болады?

№ 10 Зертханалық жұмыс

Жұмыстың мақсаты: сапалық анализ негіздерімен танысу, сапалық және арнайы реакцияларды өткізу әдістемесін меңгеру және дағдыларын қалыптастыру.

1 Тәжірибе. Маңызды катиондарға арналған сапалық реакциялары

Катиондарды анықтауда қышқылды-негіздік әдіс кеңінен қолданады, себебі бұл әдіс зертханалық практикада жан жақты тексерілген. Қышқыл-негіздік жіктеуде гидроксидтер, хлоридтер, сульфаттар және металл аммиакаттарының әртүрлі ерігіштігі негіз болады. Қышқыл-негіздік жіктелу бойынша катиондар алты топқа, ал аниондар үш топқа бөлінеді:

№ тобы	Топ катиондары	Топ реактивы	Тұнба құрамы	Тұнбаның ерігіштігі
І		-	-	Барлық тұздары суда жақсы ериді
II		HCl		NaOH, KOH, HCl-да ерімейді
III				NaOH, HCl-да ерімейді
IV		NaOH		Артық алынған NaOH-та ериді
V		NaOH		NaOH-та ерімейді
VI				Артық алынған ерітіндісінде ериді

Бұл тәжірибенің толық әдістемесін 148-158 бетте (кесте-2) карап, орындаңыз.

2 Тәжірибе. Маңызды аниондарға арналған сапалық реакциялары

Көпшілік жағдайда аниондарды анықтау кезінде олар бір-біріне кедергі жасамайды. Сондықтан оларды көбіне зерттелетін ерітіндінің жеке бөлігінен бөлшектеу әдісімен анықтайды. Осыған орай аниондарды анықтауда топ реагенттер әдетте оларды топқа бөлуге ғана пайдаланылмай, сол топтардың бар-жоғын анықтауға да қолданылады.

Аниондарды жіктелуі барий және күмістің белгілі қышқыл тұздарының әр түрлі ерігіштігіне байланысты. Аниондарды үш топқа бөледі:

№	Топ аниондары	Топ реактиві	Топ сипттамасы
І-топ			Барий тұздары суда ерімейді
ІІ-топ			Күміс тұздары суда, NH3, қышқылдарда ерімейді
ІІІ-топ		Топ реактиві жоқ	Барий және күміс тұздары суда ериді

Белгісіз объектілерден аниондарды анықтауды бастамас бұрын, зерттелетін «А» ерітіндіден аниондарды анықтауға кедергі келтіретін ауыр металдардың катиондарын соданы (ті) қосып қайнату арқылы бөліп алу керек. Алынған сода сіріндісінің (Б ерітіндісі) pH7 болғанда ғана аниондарды анықтайды.

Жұмыс барысы: