Математика. Практикум. Учебное пособие для студентов 1-го курса направления 08.03.01 - «Строительство»
.pdfРассмотрим однородную систему:
а11 х1 + а12 x2 + ... + а1n xn |
= 0, |
|||||
|
|
+ а22 x2 + ... + а2n xn |
= 0, |
|||
а21 х1 |
||||||
|
|
|
|
|
|
|
............................................ |
||||||
|
|
|
|
|
|
|
а |
х + а |
m 2 |
x + ... + а |
x |
= 0 |
|
m1 |
1 |
|
2 |
mn n |
||
Очевидно, что всякая |
однородная |
система имеет нулевое |
||||
(тривиальное) решение: x1 = x2 = ... = xn = 0 .
Для того чтобы система однородных линейных уравнений имела не тривиальное решение, необходимо и достаточно, чтобы ранг матрицы системы был меньше числа неизвестных.
Совокупность всех решений однородной системы образует линейное пространство, имеющее размерность, равную n − r . Любая
совокупность из (n − r ) линейно независимых решений образует базис
и называется фундаментальной совокупностью решений. Иначе, фундаментальной совокупностью решений для системы однородных линейных уравнений называется система линейно – независимых решений, через которую линейно выражаются любые решения этой системы.
Особо выделяют фундаментальную совокупность решений,
отвечающему |
простейшему |
|
|
|
базису |
||||
e1 = {1, 0, 0,..., 0} ; e2 = {0,1, 0,..., 0} ;...; |
en − r = {0, 0, 0,...,1} . |
|
|
Чтобы |
|||||
построить |
фундаментальную |
систему |
решений, |
выбирается |
|||||
|
|
|
|
|
1 |
0 |
. |
0 |
|
определитель |
единичной матрицы |
порядка |
(n − r ) |
0 |
1 |
. |
0 |
. |
|
|
|
|
|
|
. |
. |
. |
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0 |
0 |
. |
1 |
|
Свободным неизвестным придают поочередно значения, равные элементам первого, второго и т.д. столбцов, каждый раз вычисляя соответствующие значения главных неизвестных. Полученные (n – r) частных решений будут линейно независимые и образуют фундаментальную совокупность решений.
Общее решение неоднородной системы можно получить, если к любому частному решению этой системы прибавить общее решение соответствующей однородной системы.
21
Примеры решения типовых задач
4x1 + x2 + 4x3 = 19,
Пример 2.1. Дана система уравнений 2x1 − x2 + 2x3 = 11,
x1 + x2 + 2x3 = 8.
Решить систему:
а) по формулам Крамера, б) методом Гаусса,
в) с помощью обратной матрицы. Решение
4 1 4
= 2 |
|
−1 |
2 = −8 + 8 + 2 + 4 − 8 − 4 = −6 , ∆ |
≠ 0, |
значит, |
система |
||||||
1 |
1 |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
||
имеет единственное решение. |
|
|
|
|
|
|||||||
а) Решим систему по формулам Крамера: |
|
|
|
|||||||||
x = |
|
x1 |
; |
x = |
x2 |
; |
x = |
x3 |
. |
|
|
|
1 |
|
|
|
2 |
|
|
3 |
|
|
|
|
|
Вычислим |
определители |
i системы, |
для |
этого |
вместо |
|||||||
соответствующего столбца неизвестных подставим столбец свободных членов:
|
|
|
19 |
1 |
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
x1 |
= |
11 |
|
−1 |
2 |
= −38 + 44 + 16 + 32 − 38 − 22 = −6; |
|
|||||||||||||
|
|
|
8 |
|
1 |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
19 |
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
x2 |
= |
2 |
|
11 |
2 |
|
= 88 + 64 + 38 − 44 − 64 − 76 = 6; |
|
||||||||||||
|
|
|
1 |
|
8 |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
1 |
19 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
x3 |
= |
2 |
|
−1 |
11 |
= −32 + 38 +11 +19 − 44 −16 = −24. |
|
|||||||||||||
|
|
|
1 |
|
1 |
8 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
x = |
|
|
|
x1 |
|
= |
−6 |
= 1; x |
|
= |
x2 |
= |
6 |
= −1; x = |
x3 |
= |
−24 |
= 4. |
||
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
||||||||||||
1 |
|
|
|
|
|
|
−6 |
|
|
|
|
|
|
−6 |
3 |
|
|
−6 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
4 −1 + 16 = 19
Проверка: 2 + 1 + 8 = 11 .1 −1 + 8 = 8
22
x1 + x2 + 2x3 = 8,
б) 2x1 − x2 + 2x3 = 11,4x1 + x2 + 4x3 = 19.
Решим систему методом Гаусса, для этого накопим нули ниже главной диагонали:
1) Исключим x1 из второго и третьего уравнений, прибавив ко
второму уравнению первое, умноженное на –2, а к третьему – первое, умноженное на –4. Получим систему:
x1 + x2 + 2x3 = 8,
− 3x2 − 2x3 = −5,
− 3x2 − 4x3 = −13.
2) Исключим x2 из третьего уравнения, прибавив к нему второе,
умноженное на –1. Получим систему:
x + x |
+ 2x = 8, |
|
|
1 2 |
3 |
−3x2 − 2x3 = −5, |
||
|
−2x3 = −8. |
|
|
||
Отсюда получаем: |
||
x3 |
= 4 ; |
подставим x3 = 4 во второе уравнение: |
−3x2 − 8 = −5; −3x2 = 3; x2 = −1.
Подставим x3 = 4 и x2 = −1 в первое уравнение:
x1 + (−1) + 2 4 = 8; x1 = 1 .
Удобнее решение системы методом Гаусса записать так:
1 1 |
|
2 |
|
|
8 (−2) |
1 1 |
2 |
|
8 (−4) |
1 |
1 |
|
|
2 |
|
|
|
8 |
|
|
||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
2 |
−1 |
2 |
|
11 |
← |
|
|
0 −3 |
−2 |
|
−5 |
|
|
|
0 |
−3 −2 |
|
−5 |
|
(−1) |
|
||||||||||||||||||||
|
4 1 |
|
4 |
|
19 |
|
|
|
|
4 1 |
4 |
|
−13 |
|
← |
|
0 |
−3 −4 |
|
−13 |
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
1 1 |
|
|
2 |
|
8 |
|
|
|
1 |
1 |
|
|
|
2 |
|
8 |
|
1 |
1 2 |
|
8 |
|
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0 |
−3 |
|
|
−2 |
|
−5 |
|
|
|
|
|
0 |
−3 −2 |
|
−5 |
← |
0 |
−3 0 |
|
3 |
: (−3) |
|
|||||||||||||||||||
|
|
0 |
0 |
|
|
−2 |
|
−8 |
|
: (−2) |
|
0 |
0 |
|
|
|
1 |
|
4 |
|
2 |
|
0 |
0 1 |
|
4 |
|
|
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
1 1 |
2 |
|
8 ← 1 1 |
0 |
|
0 |
|
|
1 0 |
0 |
|
1 |
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
0 |
1 |
0 |
|
−1 |
|
|
|
|
0 1 |
0 |
|
−1 (−1) |
0 1 |
0 |
|
−1 |
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
|
|
0 |
0 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
0 0 |
1 |
|
4 |
|
|
|
|
0 0 |
1 |
|
4 |
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
1 |
|
4 (−2) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
Отсюда получаем: |
|
x1 = 1; x2 = −1; x3 |
= 4. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||
23
в) Решим систему матричным способом. Положим |
|||||||||||
4 1 |
4 |
|
x |
|
|
19 |
|
||||
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
А = |
2 |
−1 |
2 |
|
; |
X = x2 |
|
; |
B = |
11 |
. |
|
1 |
1 |
2 |
|
|
|
|
|
|
8 |
|
|
|
|
x3 |
|
|
|
|
||||
Система уравнений эквивалентна матричному равенству A X = B . |
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Так как определитель матрицы А: |
|
|
det A = |
|
|
= −6 ≠ 0, то матрица А |
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
невырожденная и имеет обратную матрицу. Умножив обе части |
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
уравнения |
A X = B на матрицу А-1 слева, получим решение в матричной |
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
форме: X = A−1 B |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
.Вычислим алгебраические дополнения: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
1+1 |
|
|
|
−1 2 |
|
= −4; А = (−1) |
2+1 |
|
|
|
1 4 |
|
= 2; |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
А = (−1) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
11 |
|
|
|
|
|
1 |
2 |
|
|
|
21 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
А = (−1)3+1 |
|
|
|
|
|
4 |
|
= 6; А = (−1)1+ 2 |
|
2 2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||
|
1 |
|
|
|
= −2; |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||
31 |
|
|
|
|
|
|
|
−1 |
2 |
|
|
12 |
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
А = (−1)2+ 2 |
4 4 |
|
= 4; А = (−1)3+ 2 |
|
4 4 |
= 0; |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||
22 |
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
2 |
|
|
|
32 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
А = (−1)1+3 |
|
|
= 3; А = (−1)2+3 |
|
4 1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
|
2 −1 |
|
= −3; |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||
13 |
|
|
|
|
|
|
1 |
1 |
|
|
|
23 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
А = (−1)3+ 3 |
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
4 |
|
= −6. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
33 |
|
|
|
|
|
|
|
2 |
−1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
−4 |
|
2 |
6 |
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
−1 |
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
Запишем |
обратную матрицу |
A |
|
|
|
= − |
|
|
|
−2 |
|
4 |
0 |
|
|
и найдем |
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
6 |
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
−3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
−6 |
|
|
|
|
|
|
||||||||
матрицу X: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
−4 2 |
|
|
6 19 |
|
|
|
|
|
|
|
−76 + 22 + 48 |
|
|
|
|
−6 |
|
1 |
||||||||||||||||||||||||
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
X = − |
|
|
−2 4 |
|
|
0 |
|
11 |
= − |
|
|
|
|
|
−38 + 44 + 0 |
|
= − |
|
|
|
6 |
= |
|
−1 |
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
6 |
3 |
|
|
|
|
|
−3 |
−6 |
|
8 |
|
|
6 |
|
|
|
|
57 − 33 − |
48 |
|
|
6 |
|
|
−24 |
|
|
4 |
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
1
Ответ: X = −1 .4
Пример 2.2. Проверить совместность системы уравнений и в случае совместности решить её.
24
3x1 + 4x2 + x3 = 2,
x1 + 5x2 − 3x3 = 4,2x1 − x2 + 4x3 = 5.
Решение Решим систему методом Гаусса:
1 |
5 |
−3 |
4 |
|
||
|
3 |
4 |
1 |
2 |
|
|
|
|
|||||
|
2 |
−1 |
4 |
5 |
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|||
Умножим первое уравнение на –3 и сложим со вторым, одновременно умножим его на –2 и сложим с третьим:
1 |
5 |
−3 |
4 |
|
||
|
0 |
−11 |
10 |
−10 |
|
|
|
|
|||||
|
0 |
−11 |
10 |
−3 |
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|||
Умножим второе уравнение на –1 и сложим с третьим:
1 |
5 |
−3 |
4 |
|
||
|
0 |
−11 |
10 |
−10 |
|
|
|
|
|||||
|
0 |
0 |
0 |
−7 |
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|||
0 ≠ −7 , значит, система несовместна. Ответ: решений нет.
Пример 2.3. Решить однородные системы линейных алгебраических уравнений:
3x1 + 2x2 − x3 |
= 0, |
x1 + 2x2 − x3 = 0, |
|
|
+ 3x3 |
|
|
а) 2x1 − x2 |
= 0, |
б) 2x1 + 3x2 − x3 = 0, |
|
4x1 + 3x2 + 4x3 = 0. |
3x1 + 5x2 − 2x3 = 0. |
||
|
|
|
Решение |
3 |
2 −1 |
|
|
а) = 2 |
−1 3 = −12 − 6 + 24 − 4 − 27 −16 = −41 . |
||
4 3 4
≠ 0 , значит, система имеет единственное тривиальное (нулевое) решение: x1 = x2 = x3 = 0 .
Ответ: x1 = x2 = x3 = 0 .
25
б) Запишем матрицу системы и определим ее ранг:
1 2 |
−1 |
1 2 |
−1 |
1 2 |
−1 |
1 |
2 −1 |
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
2 |
3 |
−1 |
|
|
0 |
−1 |
1 |
|
|
0 |
−1 |
1 |
|
|
. |
|
3 |
5 |
−2 |
|
|
0 |
−1 |
1 |
|
|
0 |
0 |
0 |
|
0 |
−1 1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
Ранг системы равен 2, выберем в качестве главных неизвестных
x1 , |
x2 , а x3 = C – свободным неизвестным. Тогда получаем систему: |
||
x1 |
+ 2x2 − C = 0, |
x2 = C , подставляем |
|
|
|
. Из второго уравнения находим: |
|
|
− x2 + C = 0 |
|
|
|
|
x1 = −C, |
|
в первое и получаем общее решение системы: x2 |
= C, |
||
|
|
x3 = C. |
|
|
x1 = −C, |
|
|
Ответ: x2 |
= C, |
|
|
|
x3 |
= C. |
|
Пример 2.4. Найти общее решение для каждой из заданных систем алгебраических уравнений:
x1 + 2x2 − x3 + x4 − x5 = 10,
2x1 + 3x2 − x3 − 2x4 + 2x5 = −1,3x1 + 5x2 − 2x3 − x4 + x5 = 9.
Решение Найдем ранг расширенной матрицы, для этого накопим нули ниже
главной диагонали:
1) Умножим первое уравнение на –3 и сложим с третьим, одновременно умножим его на –2 и сложим со вторым:
1 2 −1 |
1 |
−1 |
10 |
1 2 −1 1 |
−1 |
10 |
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
3 |
−1 |
−2 |
2 |
−1 |
|
0 |
−1 |
1 |
−4 |
4 |
−21 |
||
|
3 |
5 |
−2 −1 |
1 |
9 |
|
|
0 |
−1 |
1 |
−4 |
4 |
|
||
|
|
|
−21 |
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
2) Третья строка равна второй, значит, её можно вычеркнуть. Ранг
матрицы системы равен двум.x1 + 2x2 − x3 + x4 − x5 = 10,− x2 + x3 − 4x4 + 4x5 = −21.
26
3) Пусть x1 и x2 – главные |
неизвестные; x3 , x4 , x5 – свободные |
||
неизвестные. Считаем, что x3 = C1 ; x4 = C2 ; |
x5 |
= C3 , тогда: |
|
x1 + 2x2 − C1 + C2 − C3 |
= 10, |
||
|
+ 4C2 − 4C3 |
|
|
x2 − C1 |
= 21. |
||
x2 = 21+ C1 − 4C2 + 4C3 ;
x1 = 10 − 2 (21+ C1 − 4C2 + 4C3 ) + C1 − C2 + C3 = −32 − C1 + 7C2 − 7C3 .
x1 = −32 − C1 + 7C2 − 7C3 , |
|
|
x2 = 21 + C1 − 4C2 + 4C3 , |
|
|
|
x3 = C1 , |
|
Ответ: |
. |
|
x = C ,
4 2
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x = C . |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
5 |
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
Пример 2.5. Решить уравнение |
|
1 2 |
|
2 − 1 |
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
X |
|
= |
|
. |
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
35 |
|
4 0 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Решение |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
Пусть |
|
|
|
|
1 2 |
, B = |
2 −1 |
|
|
|
B, X = |
B |
A |
−1 |
. Вычислим |
|
||||||||||||||||||
|
A = |
|
|
|
|
|
, тогда X A = |
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 5 |
|
|
4 0 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
A−1 : |
|
A |
|
= |
1 2 |
= −1, A = 5, A = −2; A = −3; A = 1 ; |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
3 5 |
|
|
|
|
11 |
|
21 |
|
12 |
22 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
имеем: |
|
X = 2 −1 (−1) 5 |
−2 |
= − 10 + 3 |
−4 −1 = −13 |
5 = X . |
||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 0 |
|
|
|
−3 1 |
20 + 0 |
−8 + 0 |
|
−20 |
8 |
|
||||||||||
Пример 2.6. Решить уравнение |
3 −1 |
|
|
1 |
2 |
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||
|
X = |
. |
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
−4 |
2 |
|
|
3 |
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Решение |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
Пусть A = |
3 −1 |
|
|
|
1 2 |
|
|
|
|
= B, X = |
−1 |
B Вычислим |
|||||||||||||||||||||
|
|
|
|
, B = |
|
, тогда A X |
|
A |
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
−4 2 |
|
|
|
3 4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
A−1 : |
|
A |
|
= |
3 −1 |
= 2, A = 2, A = 1; A = 4; A = 3 ; |
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
−4 2 |
|
11 |
|
21 |
12 |
|
22 |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
−1 |
|
1 2 |
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
имеем: A |
|
|
= |
|
|
|
, тогда: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 4 |
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
1 |
|
2 1 |
|
1 2 |
|
1 |
2 + 3 |
4 + 4 |
1 |
5 |
8 |
|
0, 5 |
0, 8 |
|
||||||||||||||
X = |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
= |
|
|
|
|
|
= |
|
|
|
|
|
= |
|
= X |
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
10 4 3 |
|
3 4 |
|
10 4 + 3 |
8 +12 |
10 7 |
20 |
|
0, 7 |
2 |
|
||||||||||||||||||
27
Задачи для самостоятельного решения
1. Решить систему по формулам Крамера:
x − 2x + x = 4 x + 2x − x = −4 |
|
2x − x + 3x = −4 |
||||||||||||||
|
1 |
2 |
3 |
|
1 |
|
2 |
|
3 |
|
|
|
|
1 |
2 |
3 |
2x1 + 2x2 − x3 = 2 ; 2x1 + x2 + 3x3 = 3 |
; x1 + 2x2 + 3x3 = 4 ; |
|||||||||||||||
−x1 − 3x2 + x3 = 2 −x1 + x2 − 2x3 = −5 |
3x1 − 2x2 − 2x3 = −1 |
|||||||||||||||
х1 − 2х2 + 3х3 = 14, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
2х1 + 3х2 − 4х3 |
= −16, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
3х1 − 2х2 − 5х3 = −8. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x + 2x + 4x = −4 |
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
2 |
3 |
|
2. Решить систему методом Гаусса: 3x1 + 3x2 − x3 = −3 ; |
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2x1 − x2 + 2x3 = 7 |
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
−x1 + 2x2 + 3x3 |
= 4 |
x1 + 2x2 − 3x3 = −9 2х1 − х2 − 3х3 = −9, |
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
2x1 − x2 − x3 |
|
|
|
|
+ 5х2 |
+ х3 = 20, |
|||
2x1 − 2x2 + x3 |
= 1 ; |
|
|
= 2 |
; |
х1 |
||||||||||
x1 − 3x2 − 2x3 = −4 |
−2x1 + x2 − 2x3 |
= −11 |
3х1 + 4х2 + 2х3 = 15. |
|||||||||||||
|
3. Решить систему с помощью обратной матрицы: |
|||||||||||||||
x1 − 2x2 + x3 = 10 |
|
2x1 − 3x2 − x3 = −4 |
−x1 + 2x2 − 2x3 = 1 |
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
+ x2 − 3x3 |
|
|
|
|
|
|||
−2x1 + 2x2 + 3x3 = −9 ; |
x1 |
= 8 |
; 2x1 − x2 + x3 = 1 ; |
|||||||||||||
|
2x1 |
− x2 − x3 |
= 8 |
|
|
−x1 + 2x2 + x3 |
= 3 |
|
|
− 3x2 |
+ 2x3 = −4 |
|||||
|
|
|
|
x1 |
||||||||||||
− 3х1 + 5х2 + 6х3 = −8, |
4х1 − х2 = −6, |
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
+ 5х3 = −14, |
|
||||
3х1 + х2 + х3 = −4, |
|
|
3х1 + 2х2 |
|
||||||||||||
|
х1 − 4х2 |
− 2х3 |
= −9. |
|
|
х1 − 3х2 + 4х3 |
= −19. |
|
||||||||
|
|
|
|
|||||||||||||
|
4. Найти общее решение для каждой из заданных систем |
|||||||||||||||
алгебраических уравнений: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
x1 + 2x2 + 3x3 − 2x4 |
+ x5 |
= 0 12x1 − x2 + 7x3 + 11x4 − x5 = 0 |
|||||||||||||
|
|
+ 2x2 + 7 x3 − 4x4 |
+ x5 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
x1 |
= |
0 ; 24x1 − 2x2 + 14x3 + 22x4 − 2x5 = 0 ; |
|||||||||||||
|
|
+ 2x2 + 11x3 − 6x4 |
+ x5 = |
0 |
|
|
x1 + x2 + x3 − x4 + 2x5 = 0 |
|||||||||
|
x1 |
|
|
|||||||||||||
28
2x1 − 2x2 − 3x3 − 7 x4 + 2x5 = 0 |
x1 + x2 − 3x3 + x4 = 5 |
|
|
x1 + 11x2 + 34x4 − 5x5 = 0 |
|
|
; 2x1 − 2x2 + 4x3 = 7 ; |
|
|
− 5x2 − 2x3 − 16x4 + 3x5 = 0 |
|
x1 |
x1 − 3x2 − 7x3 − x4 = 2 |
|
|
x − x |
|
− x |
|
+ 2x |
|
= 6 |
x + 2x |
|
− x |
|
+ 2x |
|
= 2 |
|
|
1 |
2 |
|
3 |
|
4 |
|
1 |
|
2 |
|
3 |
|
4 |
|
3x1 + 2x2 − 2x3 + x4 = 7 ; 2x1 − x2 + 3x3 − x4 |
= 5 . |
||||||||||||||
|
2x1 + 3x2 − x3 − x4 = 2 |
|
− 3x2 |
+ 4x3 |
− 3x4 = 3 |
||||||||||
|
x1 |
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
Глава 3. Векторы |
|
|
|||||
|
Вектором |
|
называется |
направленный |
отрезок AB с начальной |
||||||||||
точкой А и конечной точкой В. Вектор может обозначаться одной буквой: а . Координатами вектора а будем называть его проекции на
оси координат: a = {ax ; ay ; az } . Модуль (длина) вектора а :
| a |= 
a2 x + ay 2 + az 2 .
Линейными операциями называют сложение (вычитание) векторов и умножение вектора на скаляр. Сложение векторов производят по
правилу: а + b = c , |
c = {ax + bx ; ay + by ; az + bz }. Разность векторов: |
c = a − b = {ax − bx ; ay |
− by ; az − bz }. Умножение вектора а на (скаляр) |
число λ : с = λ а , с = {λax ; λay ; λaz } .
Данные векторы называются линейно-зависимыми, если какойлибо из этих векторов линейно выражается через остальные, в противном случае эти векторы – линейно независимые.
Совокупность линейно независимых векторов, по которым производится разложение остальных векторов, называется базисом. В плоскости базисом могут служить два неколлинеарных (непараллельных) вектора, в пространстве – три некомпланарных (не лежащих в одной или в параллельных плоскостях) вектора.
Пусть a1 , a2 , a3 – базис, d – произвольный вектор, тогда d = λ1 a1 + λ2 a2 + λ3 a3 , где λ1 , λ2 , λ3 – координаты вектора d в базисе
векторов a1 , a2 , a3 .
Обычно выбирают ортонормированный базис, в котором векторы ортогональны (перпендикулярны) и каждый вектор имеет единичную длину. В этом случае базисные векторы называют ортами и
обозначают i, j, k .
λ = bx / ax = by / ay = bz / az – условие коллинеарности векторов.
29
|
Если |
a b , |
то a b = 0 |
или |
ax bx |
+ ay by + az bz |
= 0 – |
условие |
|||||||||||||||||||||
ортогональности векторов. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
Скалярное произведение векторов |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
Скалярное произведение векторов a и b равно произведению |
||||||||||||||||||||||||||||
модулей |
|
этих |
векторов |
на |
косинус |
угла |
ϕ |
между |
|
|
ними: |
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
cosϕ . |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
a |
b = |
a |
|
b |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
Скалярное произведение можно выразить через координаты |
||||||||||||||||||||||||||||
векторов: |
|
ab = ax bx |
+ ay by |
+ az bz . |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
Угол между векторами вычисляют по формуле: |
cosϕ = |
|
a |
|
|
|
b |
|
. |
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
a |
|
|
b |
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
b |
|
|
a |
ab |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
Проекция вектора |
|
|
на ось вектора |
|
|
: |
Пр b = |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
b |
|
|
a |
a |
| a | |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
Векторное произведение векторов
Пусть дана тройка некомпланарных векторов a, b, c с общим
началом. Такая тройка называется правой, если поворот от a к b осуществляется против часовой стрелки, если смотреть с конца
вектора c . Иначе тройка называется левой.
Векторным произведением векторов a = {x1 , y1 , z1} и b = {x2 , y2 , z2 }
называется вектор a × b , определяемый следующими условиями:
|
|
|
|
1. |
a × b = a b sin ϕ , |
ϕ |
– угол между векторами |
(геометрически – это площадь параллелограмма, построенного на этих векторах).
2.a × b a и b ;
3.упорядоченная тройка векторов a , b , a × b – правая.
Свойства:
1.если a b , то a × b = 0 ;
2.b × a = −a × b ; (λ a) × b = λ (a × b) ;
3. (a + b) × c = a × c + b × c и c × (a + b) = c × a + c × b .
30
