49.Қан жасаушы мүшелерге жалпы сипаттама беріңіз

Қанның формалы элементтерің түзетін органдарды қан жасаушы органдар деп атайды.Маңызды қан жасаушы органдар сүйек пен көкбауыр.Сүйек майы-милеоидтық қан түзу қызметін атқарады.Адам сүйек маының жалпы массасы дене салмағының 3,4-5,9 пайызын құрайды.Құрылы жағынан қан тамырлар мен тығыз бпйланысқан ретикулярлық ұлпаның торы.сүйек майындағы артериялық тамырдың бұтақтары синусоидтар жүйесіне ашылады.Синусоидтарда қан баяу ағады.оның қабырғасы арқылы сүйек майыннан пісіп жетілген қанның формалы элементтері қан арнасына өтеді.Сүйек майы қызғылт ж/е сарғылт болып келеді.Сүйектің қызыл кемік майындағы қанның түзілуін миелопоэз деп аталыд.Эритроци ттер бастапқы кезде сары уыз қапшығында пайда болады,одан әрі бауыр мен көкбауыр сияқты органдарда пайда болады.Құрсақтағы нәрестенің даму кезбінде бауырдағы қанның түзілуі бірте-бірте редукцияға ұшырайды да,сүйек майындағы қанның түзілуі үдей бастады.Бала дүниеге келгеннен кейін барлық сүйектердің сүйек майы қан жасауға белсенді түрде қатысады,ал жеті жасқа келгенде қан түзуші сүйек майы бірте-бірте май ұлпасына айналады.Ересек адамдарда қанның түзілуі кемік сүйектер мен жіліктердің эпифиздерінде және лимфоидық органдарда жүреді.Сарғылт сүйек майы дәнекер ұлпасы күйінде жиналады бірақ мұнда қан жасау қабілеті бар ретикулярлық ұлпаның жеке аралшықтары сақталады.Көкбауыр-lien.Қан арнасымен тығыз байланысты ең ірі лимфоидтық орган.Өз алдына жеке орган ретінде алғаш рет шеміршекті балықтарда кездеседі.Көкбауыр қошқыл-қызғылт түсті,жұмсақ келген салмағы 170гр. Болатын орган.Диметрі-12 см.Оның түсі ондағы қанның көп болуына байланысты.Сол қабырға астында 9-11 қабырғалар шамасында орналасқан.Серозалық қабықша оны жан-жақтан жауып тұрады.Көкбауырдәнекер ұлпасынан тұратын капсуламен қоршалған.Капсуланың құрамында біріңғай салалы бұлшықет талшықтарының аздаған саны болады.капсуладан органның ішіне қарай дәнекер ұлпаның трабекуллары тарайды.Трабекулалардың арасында көкбауырдың паренхимасы оның пкульпасы орналасқан.Қызыл ж/е ақ пульпаның негізін ретикуляярлық ұлпа құрайды.Көкбауырдың үлкен бөлігін қызыл пульпа құрайды,ал ақ пульпа қызыл пульпаның ішінде ақ нүкте күйінде шашыраңқы орналасады.Қызыл пульпа жұқа қабырғалы қан тамырларынан н/е синусоидтардан тұрады.Синусоидтардың арасында көптеген макрофагтар жайғасқан.Макрофагтардың қызметі мерзімі біткен эритроциттерді ыдырату.Сүйек майы эритроциттердің ыдырау өнімдерін-темір,билирубин,амин қышқылдарын жаңа эритроциттерді түзу нәтижесінде пайда болған билирубин бауырға өттің құрамына кіреді.Қызметі алуан түрлі.Мерзімі біткен эритроциттер мен басқа клеткалық материалдарды ыдыратады,лимфоидтық қан жасау органы болып саналады,биологиялық сүзгі қызметін атқарады же қанның резервуары болып санаалды.Сонымен бірге қан жасаушы органдар сияқты көкбауырдың антиденелерді түзу қабілеті бар.

50.Қақпа венасының маңызы және осы жүйені түзетін веналарға сараптама беріңіз.

Қанқа венасы қанды кұрсақ қуысының бауырдан басқа тақ органдарының бәрінен жинайды. Атап айтқанда , ас қорыту жолынан ұйқы безімен және көкбауырдан.

Қақпа венасы.Ұйқы безінің басының артқы жағында көк бауырлық венамен екі шажырлайлық веналардың қосылуынан пайда болады.Қақпа венасы өте ірі қысқа келген тамыр.Қақпа венасының басқа веналардан өзгешелігі бауырдың қақпасынан кіргеннен кейін капиллярларға ыдырайды да , қайтадан жиналып бауыр веналарын құрап төменгі қуысты венамен жалғасады.

Көкбауырлық вена қанды көкбауырдан асқазан мен ұйқы безіне жинайды.

Жоғарғы шажырқайлық вена ащы ішектің шажырқайның түбінде өзімен аттас артериямен қатар жатады.

Жоғарғы шажырқайлық вена қанды ащы ішектің барлық веналарынан , мықын ішектің соңғы бөлімі мен бүйеннен , өрлеуші және көлденең тоқ ішекте ұйқы безімен он екі елі ішектен, асқазан мен шарбы майынан жинайды.

Төменгі шажырқайлық вена тік ішектің веналық өрімінен басталады.Жоғары көтеріліп сигма тәрізді ішектен және төмендеуші тоқ ішектің және көлденең тоқ ішектің сол жақ жартысынан ұсақ веналарды қабылдайды.

Жалпы мықындық вена.Жалпы мықындық венаның әрқайсысы ішкі және сыртқы мықындық веналардың сегіз көз мықын буынның тұсында косылысынан пайда болады да , 4 және 5 бел омыртқаларынан арасында 2 жалпы мықындық веналар бір-бірімен косылып төменгі қуысты венаны құрайды.Қанды жамбас пен аяқтан жинайды.

Ішкі мықындық вена жамбастың кіші қуысында аттас артерияның артқы ағында орналасқан.Іщкі мықын венасымен жмбас органдары мен қабырғасының веналары қосылады.Ішкі мықындық венасының өзара жалғасып жатқан төмендегі веналық өрімдерді : тік ішекпен жатыр өрімдері мен жатыр- қынаптық өрім мен қуықтық өрімді құрайды .

Сыртқы мықындық вена сан венасының тікелей жалғасы болып саналады.Қанды аяқтық барлық тері асты тереңдегі веналарынан жинайды.