18. «Жастар», «жасөспірім шақ», «жастық шақ» ұғымдарына сиппаттама беріңіз

Жастар — бұл адамдардың бір буыны, олар әлеуметтану кезеңін басынан кешіп жатқанын, бастапқыда білім, кәсіби және мәдени функцияларды игеріп және атқарып жатқандар және де қоғамда нақты әлеуметтік рөлдерді толықтай игерген және атқарғандар. Қазақстанда жастар жалпы халықтың 30 пайызын құрайды. Жастар саясаты туралы заң бойынша жастар - 14-29 жас аралығын қамтиды. Жасөспірім шақтың біраз бөлігі орта мектептің жоғары сыныбына сәйкес келеді және жеке тұлғаның қалыптасу процесінде айтарлықтай маңызды рөл атқарады. Бұл жаста /15-17 жаста/ адамның тұлғалық жағынан пісіп-жетілу кезеңі аяқталады, оның өмірге көзқардсының негізгі сипаттары қалыптасады- үлкен өмір алдындағы ең алғашқы рет өз бетімен шешім қабылдап, болашақ кәсібін тандау міндеті жүзеге асырылады. Қоғамда балалық шақтан жастық шаққа өту кезені тек қана оның тұлғалық жағынан пісіп-жетілуінің ғана белгісі емес, сонымен бірге мәдениетке ұмтылу, белгілі бір деңгейіндегі білім, нормалары мен дағды жүйесін игеруі, сол арқылы жеке тұлға еңбек етіп, қоғамдық қызметтер атқара алады және әлеуметтік жауапкершілікті сезінеді. Жасөспірім шақ пен жастық шақтың арасында ап-айқын көрініп тұрған аралық шек жоқ, ол шартты түрде ғана алынады, тіпті көп жағдайда бірімен – бірі үйлесімді болып келеді. 14-15 жаспен 16-17 жас аралықтары кей жағдайларда ерте жастық шақ болып есептеледі, ал кейбір жағдайларда жасөспірімдік шактың соңы деп атылады. Жас шамасы бойынша кезеңге бөлу схемасында жасөспірімдік шақ бозбалалар үшін 13-16 жас, қыз балалар үшін 12-14 жас, ал жастық шақ жігіттер үшін 17-21 жас, қыздар үшін 16-20 жас болып анықталған. Балалықтан есейген шаққа өту сол қоғамның бала мен үлкенге қоятын нормалар мен талаптарының араындағы айырмашьшықтың болуына байланысты. Әлеуметік және таптық жағдайы жеке тұлғаның өмірлік жолының тұлғалық жағынан қалыптасу кезеңінен бастап, білім алу деңгейі мен дүниеге көзқарасы қалыптасуында зор мәнге ие болады.

19. Жастардың әлеуметтенуінің топтың қалыптасу және даму үдеріс ретінде

Ғылыми әдебиетте ұсынылған түсініктемелердің арасында негізінен жеке адамды немесе тұлғаны әлеуметтендіру қаралатынын атап өтуі қажет. В. В Павловский ұсынған жастардың әлеуметтену анықтамасының нұсқасы, бізің ше, толық және жан-жақты нұсқа болып табылады. «Жастардың әлеуметтенуі-олардың ер жеткен жас тобына аусуын қоса есептегенде, бүкіл болмыстарының қалыптасу және даму үдерісі, қоғамдық формацияның, қоғамдық салт-дәстүрдің, өркениеттің, жеке қоғамның, белгілі әлеуметтік қауымдастықтардың нақты тарихи бірлігмен, ең соңында, жеке адамдарыдың даму ерекшеліктері мен сабақтасатын үдеріс; жастарды әлеуметке осылайша кезең бойынша қосу, іс – әрекетпен өзіндік әрекеттің, осы қоғамды құрайтын өзге жас топтары мен субьект-субьектты өзара іс – қимылдар жасау үдеріісінде жасқа қатысты бағдарланған бағдарламаларды іске асыру негізінде жүзеге асырылады». Анақтамадан көрінгендей жастардың әлеуметтенуі белгілі бір табиғи және қоғамдық жағдайларда, белгілі қоғамдық қатынастарда нысаналы әрекет пен өзіндік әрекеттің арқасында жүреді.

Жеке адамның әлеуметтені үдерісіндегі белсенділігін ескергенде оның бірнеше әмбебап «тетіктерін» екшеуге және шартты жіктелім түрінде мыналарды ұсынуға болады: отбас мен ең жақын орта дәстүрлі тетіктің негізін құрайды; қоғамның әлеуметтік иниституттары-институтционалды; «құрдастар тобына» жанама түрде жату, жастардың белгілі бір субьмәдениетіне жату арқылы стильдендірілген; жеке бастан кешіру арқылы рефлективті. Бірақ әртүрлі әлеуметтік мәдени және жыныс жас бойынша топтарға, соның ішінде нақты адамдарға қатысты рөлдің арақатынасы мен әркелкі тетіктердің ықпалы бір бірінен айтарлықтай өзгешеленеді.