Стронгилоидоз

Этиологиясы: Қоздырғышы – Strongyloides stercoralis – дамуы күрделі циклді болып келеді.

Паразиттік аналығы түссіз, жартылай мөлдір жіп тәрізді нематод. Ұзындығы 2,2х (0,03-0,07)мм; еркін қозғалатын аналығы кіші – (1,0х 0,06)мм. Еркін өмір сүруші және паразиттік тіршілік ететін аталықтары ұқсас, көлемі (0,78х0,04-0,05)мм. Жұмыртқадан шыққан дернәсіл өте кішкентай (0,025-0,16мм), филярий тәріздіге айналып біріккенде (0,55-0,017мм).

Эпидемиологиясы: Стронгилоидоз – геогельминтоз, антропоноз.

Жұғу көзі – дернәсілдің рабдитті түрі бөлінетін науқас адам. Қолайлы жағдайда бұл дернәсілдер топырақта еркін өмір сүретін құрттар болып келеді. Қолайсыз кезде рабдит тәрізді дернәсілдер 12-48 сағатта инвазивті филярий тәрізді дернәсілге айналады. Адамның ластануы филярий тәрізді дернәсілдің теріге және ауыз арқылы жолмен ауыздың, өңештің кілегей қабатына енеді. Стронгилоидоз тропика климатты жерлерде Грузия, Азербайджан, Молдавия, Украина, Ресейдің оңтүстік аудандарында кездеседі.

Патогенез және патологиялық көрінісі. Адам организміне филярий еніп, қан ағысымен айланады. Бронхтармен, трахеяда 2 аптадан соң дернәсілдер аталық пен аналығына айналады да, жұтқыншақ арқылы асқазан, ас ішекке өтеді. Созылмалы инвазия фазасында 28-30 күннен кейін аналығы 50 жетілген жұмыртқа салып, одан рабдит тәрізді дернәсіл бөлініп шығады. Олар сыртқы ортаға нәжіспен бөлінеді, филярииге ұқсамайтын дернәсілге айналады.

Клиникалық көрінісі: Инкубациясы – 17 күн. Жұғу кезеңі ұзақ, ремиссия және асқыну кезеңдерінен тұрады, қайталап жұққанда ауру ұзаққа созылады.

Аурудың ерте кезеңінде аллергоз дамиды. Науқаста әлсіздік, бастың ауруы, тері қышуы, экзантемалар байқалады. Дене температурасы көтеріледі. Бронхит және пневмония симптомдары байқалады.

Клиникалық көріністеріне байланысты созылмалы кезеңінде бірнеше түрі болады.

Асқазан-ішектік түрінде жұғу созылмалы гастрит, энтероколит, дуоденит симптомдарымен көрінеді. Кей кезде өт жолдарының дискенезиясы байқалады.

Токсико-аллергиялық түрі – уртикарлы бөрткен, тізілген сызықты бөрткендер, нерв жүйесінің бұзылыстары, тормбоцитопения.

Аралас түрі – асқынулар болуы: сүйектің жарасы, перфоративті перитонит, некроздық панкреатит, миокардит, менингоэнцефалит. Стронгилоидозда қанның эозинофилия, ЭТЖ-нің жоғарлауы 40-60мм/г.

Диагностикасы: Нәжісте рабдит тәрізді дернәсілдерді (Берман әдісі) табу. Жаңа нәжісті зерттеуге алады. Дернәсілдерді пробиркілердеөсіріп, бөлу (Harada Hori) әдісі.

Емі: пенабендазол /миндезол/, күніне 25-50мг/кг дозада тамақтан 30мин. кейін 2 күн бойы қабылдау, арнайы емдеуде гипосенсибилиздеуші терапия жүргізу. Емнің нәтижесінің 2 аптадан кейін, ай сайын 1 рет 3 ай бойы қадағалау.

Профилактика: емдік және санитарлық ретте кешенді әдістер жүргізу.

Аскаридоз

Этиология. Қоздырғышы - Ascaris lumbricoides ірі нематода (ұрғашысының ұзындығы 20-40 см, еркектерінің 15-25 см) денесінің шеті үшкір, тығыз қатты қабықпен қапталған. Ересек аскаридоз денесінің құйрықты ұшы ішіне қарай қайырылған. Аскарида жұмыртқалары тығыз, бүдір қабатпен қапталған, дене өлшемі 0,05-0,07х0,04-0,05 мм.(Қосымша сурет 1, 2).

Эпидемиология. Аскаридоз (ascaridosis) пероральды геогельминтоз, антропоноз. Жұғудың жалғыз көзі мен нақты иесі – адам, ұрғашының жұмыртқалары нәжіспен бөлінеді және оттегі деңгейі жоғары топырақты инвазия кезеңіне дейін пісіп жетіледі. Жұмыртқаның дамуы үшін топырақтағы ең жоғары температура 24⁰С.

Адамның зақымдануы жылы мезгілде аскариданың ивазиялық жұмыртқалары бар тағам өнімдері мен суды пайдалану нәтижесінде болады.

Инфекцияны қабылдаушылық жалпыға бірдей, балалар жиі ауырады.

Патогенез. Инвазияның ерте кезеңінде жұмыртқалардан шыққан аскаридалары ащы ішек қабырғалары арқылы қақпалы веналарына өтеді және бауырға гематогенді көшеді (инвазияның 5-6 күнінде) содан өкпеге өтеді (8-10 күні). Олар альвеолалардан ауыз жұтқыншаққа енеді және жұтқаннан кейін сілекеймен бірге 14-15 күні ащы ішекке барады, мұнда жартылай жетіледі. Жалпы инвазия ұзақтығы 10-12 апта. Аскаридалардың өмір сүру ұзақтығы 1 жыл.

Аскаридоздың ерте өршу кезеңінде интоксикация және адам ағзасының сенсиблизациясы дамиды. Бұл факторлар инвазияның созылмалы кезеңімен байланысты.

Патогенезінде ішек қабырғаларының мехникалық зақымдануы, қан тамырлардың, бауырдың, өкпенің механикалық зақымдалуы көрінеді, жетілген гельминттер ішек қабырғаларын зақымдап (перфорация, адам ағзасында көшіп жүреді. Бұның арты қолайсыз жағдайға әкеледі.

Көлемді инвазия әсерінен витаминді алиментарлы жетіспеушілік дамиды.

Аскаридалармен жұқтырылу ішек эубиозының бұзылыстарына әкеліп соғады. Сонымен, қатар бұл ауру дизентериямен, іш сүзегімен, сальмонеллезбен, вирусты гепатитпен және туберкулезбен қатар жүрсе асқынулар көп болады.

Клиникасы. Аскаридоздың ерте кезеңінің көрінуі полиморфизммен ажыратылады. Оның жасырын, белгісіз ауыр клиникалық түрлері болады. Манифестік түрінде аурудың алғашқы белгілері инвазияның бірінші күнінен бастап көрінеді: делсалдылық, белсенділіктің және жұмысқа қабілетінің төмендеуі, әлсіздік, тітіркенгіштік, тершеңдік, бас ауру, температурасының жоғарлауы (субфебрилдіден 38⁰С дейін), кейде артралгия, миалгия терінің қышуы, уртикальды экзантема байқалады. Науқастардың көбінде бауырда дернәсілдердің көшу кезеңінде оң қабырға астының ауырсынуы, іште жайсыздануды сезіну, барлығы функциялық сынамалардың күрт бұзылуының нәтижесінен дамиды.

Гемограммада эозинофилия және кішкене лейкоцитоз байқалады, ЭТЖ қалыпты.

Созылмалы фаза. Бұл кезеңі симптомсыз өтеді, біраз ғана асқазан ішек жолдарында өзгеріс болады. Инвазияның ауыр формалары сирек кездеседі. Науқастар тәбеті төмендеп, арықтайды, құсу, бас айналу. Мұндай науқас қақырынғанда аскарида дернәсілдері анықталады. Созылмалы кезеңде нәжісте аскарида жұмыртқасы анықталады. Кейде ең маңызды болып ішек рентгеноскопиясы болады.

Емі. Ерте фазада минтезол (тибендозол), тәулігіне 50 мг/кг-дан 2-3 рет колданылады және мебендазол (вермокс) 100 мг дозада күніне 2 реттен 12 күн беріледі. Левамизол 2,5мг/кг 1 рет, пирантел 10мг/кг 1 рет, альбендазол 200мг 1рет тағайындалады.Созылмалы кезеңде декарис 150 мг беріледі. Бұл препаратты кешкі тағам алдында береді.

Профилактика. Санитарлық-емдік шаралар кешенін сақтау.