Ішкі себептер.

Психоздардың пайда болуына психиканы бұзатын жүрек-қан тамырлары,бауыр,бүйрек аурулары,ревматизм, ішкі секреция бездері аурулары себеп болады.

Психикалық аурулар көбіне қарқынды өсу,гормональды қайта құрылу психологиялық өзгерістер болатын жаста пайда болады. Құрсақтағы нәресте және өмірінің бірінші жылының екінші жартысында ми оңай зақымданады.

Бірінші кризистік 2-4 жаста шизофрения,қояншық белгілері пайда болуы мүмкін.

Екінші кризистік жаста (7-8 жас) невротикалық және шекаралық жағдайлар байқалуы мүмкін.

Үшінші дағдарыс (кризис) 11-16 жаста клиникалық ерекшеліктері бар шизофренияға әкелуі мүмкін.

Ал, 50-60 жастан кейін кері дамуға (инволюция) байланысты криз болады.

Қазір белгілі болғандай тұқым қуалайтын аурулардың саны 1,5 мыңнан асты. Соның ішінде психикалық аурулардың алатын орны жоғары. Бір жағынан отбасында тұқым қуалайтын ауруы бар адамдар міндетті түрде психикасы бұзылып ауырмайды. Екінші жағынан тұқым қуалайтын ауруларды зерттеу, олардың мутация арқылы пайда болатының көрсетті. Бұл мутациялар мутагендердің арқасында пайда болады. Мысалы, клеткаларға сәулелердің, химиялық заттардың әсері тиіп өздерінің қалыпты қызметін жояды, өзгереді. Артынан бұл өзгерістер тұқым қуалайды, ауру тудыратын фенотип пайда болады.

Экологиясы нашар аудандарда,мысалы, Семей ядролы аймағында туған балалардың арасында тұқым қуалайтын,соның ішінде психикалық аурулардың саны көп.

Сонымен қатар,сыртқы себептер организмнің тұқым қуалайтын ауруларды тез қабылдауын анықтауға үлкен көмек көрсетеді.

Тұқым қуалағыштық жағдайдың бәрінде де ауру пайда болу міндет емес, тек 3-тен 1-де ауру пайда болып,үштен екісінде ауру дамымайды. Ауру пайда болу үшін сыртқы себептердің жиынтығы қажет. Соңғы мәліметтер бойынша тұқым қуалау себептерінің мәні әсіресе бала кезде зор.

10 жасқа дейінгі шизофрениямен ауырған балалардың жақындарының 51 пайызы осы аурумен зақымданған.

40 жастан кейін ауырғандарда бұл 19 пайызға дейін төмендейді.

Жас ұлғайған сайын тұқым қуалаушылық себептің әсері азайып, ал сыртқы факторлардың әсері жоғарылайды.

Психикалық ауруларды зерттеу тәсілдері.

Тексерудің негізгі тәсілі ретінде сол адаммен әңгімелесу және оның жүріс-тұрысын бақылау қолданылады. Оның өмірі мен анамнезімен танысып, ол туралы барлық мәлімет ауру тарихына не емханалық картасына жазылады.

Аурудың туыстары мен оның айналасындағылар туралы, ата-анасы мен жақындарында психикалық аурулар, маскүнемдік, нашақорлық, уқұмарлық,улану, соматикалық аурулар болған-болмағаны туралы деректер қажет. Анасының екіқабат кезіндегі жағдайы мен босануы, аурудың бала кезіндегі физикалық және психикалық дамуы, қандай жаста отыруы,жүруі,сөйлеуі, оқуы ескеріледі.

Бала кезінде және мектеп жасында қандай аурулармен ауруы, зақымдануы, улануы. Жыныстық және отбасылық өмірі, психикалық зақымдануы,соматикалық аурулары. Ми бассүйек зақымдануы, олардың ауырлық деңгейі,зиянды әдеттері. Тұрмыс және материялдық жағдайы толық қамтылуы қажет.

Анамнезімен танысқанда оның алғашқы белгілері, артынан білінген белгілері туралы толық мәлімет керек. Қандай ем қабылдағаны, оның қалай әсер еткені туралы сұрап, ауруханада жатса, қалай емделді, ауруынан жазылды ма, жоқ па, жұмыс істеді ме, оқыды ма - бәрін білуге тырысу керек. Аурудың өзінен алынған деректер жеткіліксіз болғандықтан ол туралы жақын туыстарынан сұрап білген дұрыс.

Аурудың өзінің айтқандары

- субьективті ал, туыстарының айтқандары - обьективті анамнез деп аталады.

Бұлардан басқа ауруды толық соматикалық тексеруден өткізу қажет. Зәр мен қанның жалпы анализі,биохимиясы, жұлын сұйығын зерттеу, бас сүйектің рентгенографиясын, электроэнцефалограммасын (ЭЭГ), реоэнцефалограммасын РЭГ, мидың компьютерлік томографиясын, патанатомиялық зерттеулерін дұрыстап тексеру қажет.

Ауру адамның психикалық жағдайын дәрігер өз сөзімен жазуы керек. Оның сырт пішінін,қозғалып жүріп-тұруын, санасын, сезімін, қабылдауын, ойының бұзылу-бұзылмауын толық жазу қажет.

Тәжірибелік психологиялық тексерулер жеке адам туралы қосымша және құнды мәліметтер береді.

Ауру адамды күту процесінде мейіркештердің ролі өте жоғары. Мейіркештердің өздері тұлға ретінде қалыптасқан болуы керек.

Ауруды сынап мінемей сол қалпында қабылдауы тиіс. Оны түсініп ауруынан жазылып шығуына бар ынтасын салуы қажет. Кейбір жағдайларда ауруларымен қарым-қатынас мүмкін болмайды. Сондықтан оларды «фармокологиялық байлауға» тура келеді,басқаша айтқанда дәрімен қозғалтпай тастау. Кейде басқалардың көмегімен ауруды төсекке байлап тастайтын да кездер болады.

Дисфория, апатия, депрессия жағдайындағы ауруларды көзден таса қалтыруға болмайды,әр түрлі сылтауларменен аурудың қасында болуға тырысу керек.

Күнделікті бақылау дәптеріне:

- жаңа түскен ауруларды,

- қатты бақылауды талап ететін аурулардың жағдайын,

- инсулинді-коматозды ем алушылардың жағдайын,

- мінез-құлқы, тәртібі өзгерген ауруларды,

- психотроп дәрілерін алып жатқан аурулар жағдайын,

- тамақтан бас тартқан ауруларды,

- басқа ауруларға немесе медперсоналға тиісіп күш көрсетпек болған ауруларды жазып отырулары керек.

Ауруларға дауыс көтеріп ұрсып сөйлеу оларды қоздырып, кейде тіпті өзін өзі өлтіруіне алып келуі мүмкін. Мед персонал өздері сөйлескенде орынсыз қатты күлуге, сыбырласуға, ашық-шашық киінуіне болмайды. Палаталардың кілттері кез - келген жерде жатпауын бақылау қажет. Аурулардың қалтасында, жататын орнында,тумбочкаларында кездесетін тесетін, ұратын ауыр заттар болмауын бақылау дұрыс.

Емдеу манипуляциялары кезінде аурулардың дәріні мейіркештің көзінше ішуі қажет. Аурулардың уақытында жуынып-шайынуын,тамақ ішуін,ем алуын, жеке гигиенасын мейіркеш кіші медперсоналдың көмегімен атқаруы тиіс. Таза ауаға шығып, қыдырған кездерінде де аурулар көзден таса қалмаулары керек.

 - тарау