Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
2. АЗЕРБАЙДЖАНСКИЙ для ТАТАР.doc
Скачиваний:
5
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
455 Кб
Скачать
☆

§1. B aзербайджанском, как и в татарском имеется союз «ya», в значении «или».

  • Bu onun anası ya (da) xalasıdır. = Bu onıñ anası ya (da) tutasıdır.

Примечание: Частица «da» здесь в значении частицы «же», т.е. ya da = или же.

§2. Союз «ya» используется также как эквивалент «либо…либо»

  • Bu (ya) onun dostu, ya da qardaşıdır. = Bu (ya) onıñ dusı, ya da qardəşeder.

  • O qoca kişi ya onun valideyni, ya da onun müəllimi, ya da taksi sürücüsüdür. = Ul yaşle keşe ya onıñ atası, ya onıñ möğallime, ya da taksi yöretüçeder.

§3. В вопросах, где имеет место противопоставление союз «ya(da)» заменяется союзом «yoxsa» = «yuqsa».

  • Bu genç sizin oğlunuz yoxsa tələbinizdır. = Bu yeget sezneñ uğlanığız yuqsa taləbəgezder.

§4. B предложениях отрицания союз «nə...Nə(də)» переводится как «ни…ни»

  • Bu tələbə nə yaxşi, nə(də) pisdir. = Bu taləbə ni yaxşı, ni(də) yamandır.

§5. Союз и Суффикс: ki

а) Часто встречающееся: ki, используется в придаточных предложениях как союз: что; например:

  • Mən gördüm ki, o yaxşi qaça+bilir. = Min kürdem ki, ul yaqşı qaça+beler (yögerə+beler).

б) Кроме того, суффиксы: ki (kı, kü, ku), выполняют и другие функции:

Нaпример, присоединяясь к притяжательным местоимениям (mənim, onun) и существительным в родительном падеже (in4), заменяют предметы принадлежности. Слова, в итоге становятся предметным понятием и изменяются по падежам и числам.

  • Sənin şirkətin burada, mənim-ki isə Moskvadadır. = Sineň şirkəteň biredə, mine-ke isə Moskvadadır.

  • Sevil senin çantan balacadır, ərzağı Anarin-ki-na qoy. = Sevil sineň çantaň bələkəyder, azıq-tölekne Anarnı-qı-na quy.

в) Присоединяясь к словам в местном падеже, после суффиксов: da / də и причем в двухвариантном виде: ki / kı, образуют определение, указывающее на местонахождение указанного им предмета.

  • Otaqda-kı şəkillər mənimdır. = Bülmədə-ge rəsemlər minemder.

г) Как определения (например: большой, мягкий) эти производные от ki2 , также могут выступать вместо характеризуемых ими слов и изменяться по падежам и числам:

  • Hər mehmanxanada Xidmət Bürosu var. Mən bu mehmanxanada-kı-na getdim və xahiş etdim ki,onlar bizim grupumuza Qobustanda-kı şəkilləri göstərsinlər, çünki Qobustanda-kı-lar bütün dünyada məşhurdurlar. = Hər qunaqxanada Xezmət Bürosı bar. Min bu qunaqxanada-ğı-na kittem və üteneç ittem ki, olar bezneň grupımızğa Gobustanda-ğı rəsemlərne kürsətsenlər, çönki Gobustanda-ğı-lar böten dönyada məşhurderlər.

д) В одновариантной форме: ki употребляется как усилительная частица. Например, в случае выбора из двух возможностей: либо ... либо ; ни ... ни ;

  • Namiq indi ya universitetdə, ya da ki kitapxanadadır. = Namiq xəzer ya universitetdə, ya da ki kitapxanadadır.

  • O, nə məndən, nə səndən, nə də ki başqa bir adamdan soruşmadı. = Ul ni mindən, ni sindən, ni də ber başqa adamdan soraşmadı.

e) Также может употребляться и как частица “же / даже”:

  • Sən ki bilirdin, o təhlükə altındadır. = Sin ki belerdeň, ul xəvef astındadır.

Урок 13. Словообразование: