III. Жаңа сабақ.

Қола дәуірі шамамен б.з.б. 2 мыңжылдықтың басынан келе бастайды. Барлығы адамдардың тас еңбек құралдарын металлдан жасалған құрал-саймандар ығыстыра бастайды. Қола мыс пен қалайының қосындысынан жасалынған металл. Қола дәуірі б.з.б. 2-1 мыңжылдықтарды қамтиды. Осы кезеңде еңбек құралдары қоладан жасалынады.

Қола дәуірінің ерекшеліктері:

• Түсті металдар мен алтынды игеру.

• Көшпелі мал шаруашылығының пайда болуы.

• Теселі егіншіліктің пайда болуы.

Қазақстан, Орал, Сібір және Орта Азия жерінде ежелгі адамдар қоладан жасалынған бұйымдары, олардың қоныстары көптеп кездесседі. Қола тұрындарының археологиялық ескерткіштері Оңтүстік-батыс Сібірдегі Ачинск қаласынан, Андроновоқонысы маңынан табылды. Сол себепті осы ескерткіштерді «Андрон мәдениетіне» жатызды. Қола дәуірінде «мықтың үйі» деп аталатын қорымдар белгілі.

Андрон мәдениеті

• Кент арий, тур, қиян

• 150-жуьщ қабір 30-ға жуық коныс

• егіншілік

• мал шаруашылығы

Қола дәуірінің ескерткіштері Қазақстанның солтүстік, орталық және батысынан табылған. Солардың негізгілері Алексеевка, Ұралысай, Тастыбүлак, Тамғалы, Петровка, Бесбай, Алғабас, Беласар, Бұғылы, Қанай, Беғазы-Дәндібай мәдениеттері

IV. Жаңа сабақты бекіту.

1. Қола дәуірі кай кезеңді камтиды?

2. Қола калай алынады?

3. Қола дәуірінің үш ерекшелігін айтып беріңдер

4. Қола дәуірінің ірі мәдениеті неліктен Андрон немесе мық мәдениеті деп аталады?

5. Қола дәуірінде Қазақстан тұрғындарын қалай атаған?

6. Қола дәуірінің ескерткіштері ең көп шоғырланған өңір?

7. Қазак жерін кола дөуірінде мекендеген тайпалар қан-дай тілдік топқа жаткан?

8. Ңола дәуірінде егіншіліктің қандай түрі пайда болды?

9. Қола дөуірінің ескерткіші Беғазы-Дәндібай мәдениетін ашкан көрнекті ғалымды ата ?

V. Бағалау:

1. Даукенов М. - ­­­­­­­_________;

2. Нұржанова А. - ­­­­­­­_________;

3. Смағұлова Г. - ­­­­­­­_________.

VI. Үйге тапсырма: 15 параграфты оқып, соңындағы сұрак-тапсырмалар бойынша дайындалып келу.

Сынып: 5 «а». Сабақ №:____________ Күні:_______________

Сабақтың тақырыбы: Сақ тайпалары, тұрмысы, шаруашылығы.

Сабақтың мақсаты:

• Білімділік: Ежелгі Қазакстан аумағын мекендеген сақ тайпаларының мекендеген аймағы, өмір тіршілігі мен шаруашылығы туралы деректермен таныстыру.

• Дамытушылық: Сақтардың кәсібі және шаруашылық жағдайымен танысу, қола дәуірі тайпаларымен салыстыра отырып, ортақ белгілерін, айырмашылығын тани білуге, картамен жүмыс істеуге үйрету, ой қорыта білу қабілеттерін дамыту.

• Тәрбиелік. Сактарды ержүрек халык ретінде сипаттай отырып, сақтардың дүниежүзілік өркениетке коскан үлесін анықтау, оқушыларды отаншылдыкқа, ерлікке, батырлыққа тәрбиелеу.

Сабақтың түрі: аралас.

Әдісі: баяндау, сұрақ-жауап

Сабақтың жоспары : I. Ұйымдастыру кезеңі.

II. Үй тапсырмасын тексеру.

III. Жаңа сабақ.

IV. Жаңа сабақты бекіту.

V. Бағалау.

VI. Үйге тапсырма.

Сабақтың барысы:

І. Ұйымдастыру кезеңі.

• Оқушылармен амандасу.

• Оқушыларды түгендеу.

• Оқушылардың зейінін сабаққа аударюу.

II. Үй тапсырмасын тексеру.

Үйге берілген тапсырманы мұғалім сыныпты 3 нұскаға бөліп, әр нұсқаға үй тапсырмасы бойынша бір-бір тапсырманы жазбаша түрде береді.

1. Қола дәуірінің кезеңдері, кола қалай алынды? Мыстан артықшылығы қандай?

2. Қола дәуірінің негізгі үш ерекшелігін атап жазып шығыңдар.

3. «Андрон мәдениеті» деп неге аталады? Ол кезеңде Қазакстан аумағын кандай тайпалар мекендеген?

4. Қола дәуірінің ең ірі ескерткіштерін тізіп шығыңдар.

Жаңа тақырыптың жоспары:

1. Сақтар - ежелгі Қазақстан тұрғындары.

2. Сақтар туралы көне деректер.

3. Сақтардың шаруашылығы.

І мыңжылдықта Жетісу мен Түркістаннан Қара теңіздің бойына, Алтайтай тауларынан Хорезмге дейінгі аумақты «сақ» атты тайпалар мемкендеді.

Сақтар

Геродот сақтарды «скифтер» деп атады.

АристейОртаАзияның далалық бөлігіндегі тайпалар тур. ақпарат қалдырды.

парсы Бехистун, Накши Рустем мен Персопольдегі жазбалар. Фукидидтің зерттеулерінде

Сақтар туралы бізге көптеген деректер жеткен. Оны нақты мысал ретінде қосымша әдебиеттерден кызықты мәліметтер келтіре отырып, оқушылар жаксы есте сактау үшін төмендегі сызбаны пайдаланады.

Кесте№1

Деректерде	Қалай атады?
Ирандықтарда	Сақтар
Еуропада	Скифтер
Грек деректерінде	даилар, массагеттер, исседондар т.б.
Парсы деректерінде	Хаомоварга, тиграхауда, парадарайа

Скиф-сақтар төрт доңғалақты арба үстінде орнатқан киіз үйлерде (күйме) өмір сүрді. Сақтарда соған қоса отырықшы өмір салтының көруге болады. Сақ қоғамында жауынгерлер, абыздар, малшылар мен егіншілер болды. Сақ қоғамы аруақтарға, отқа, жылқы мен күнге табынды.Сақ заманының тұрмыстық заттары, ыдыстары мен бұйымдары аң стилімен өрнектелген.