Морфинді фотоклориметрия тәсілімен анықтау

Морфинді фотоколориметрия тәсілімен ашу үшін, көк бояу беретін осы алкалоидтың кремниймолибден қышқылымен реакциясына негізделген, тәсілді (В.Ф. Крамаренко бойынша) қолданады.

Анықтау техникасы. Сиымдылығы 25 мл өлшегіш колбаға 3 мл калий силикатының 0,1 %-тік ерітіндісін, 4 мл су, 2 мл 0,5 н хлорсутек қышқылы ерітіндісін және 2 мл 5 %-тік аммоний молибдаты ерітіндісін енгізеді. 3 мин кейін 2 мл зерттелетін ерітінді және 5 мл 6 %-тік аммиак ерітіндісін қосады. 10 мин соң сумен сұйықтық көлемін белгіге дейін жеткізеді және ФЭК-М фотоколориметриметр (светофильтр, кювета 3 мм) көмегімен көк түске боялған ерітіндінің оптикалық тығыздығын өлшейді. Салыстыру ерітіндісі ретінде 3 мл 0,11 %-тік калий силикаты ерітіндісінен, 2 мл 5 %-тік аммоний молибдаты ерітіндісінен, 5 мл 6 %-тік аммиак ерітіндісінен және 13 мл судан тұратын қоспа алады.

Сынамадағы морфин мөлшерін есептеу калибрлеу графигі бойынша жүргізіледі. Калибрлеу графигін құру үшін сиымдылығы 25 мл 6 өлшегіш колбалардың әрбіріне 3 мл 0,11 %-тік калий силикаты ерітіндісін, 4 мл су, 2 мл 0,5 н хлорсутек қышқылы ерітіндісін және 2 мл 5 %-тік аммоний молибдаты ерітіндісін енгізеді. 3 мин соң колбаларға 0,1; 0,5; 0,8; 1,0; 1,5 және 2 мл тиісті қалыпты ерітіндісі, ал әрі қарай, жоғарыда көрсетілгендей, істейді. Бұл тәсіл 0,2-ден 4 мг дейінгі морфинді анықтауға мүмкіндік береді.

КОДЕИН

Кодеин-морфиннің монометил эфирі. Ол апиын алкалоидтарының бірі болып табылады. Ұйықтатқыш көкнәрдан алынатын апиынды 0,2-2,0 %, үнді апиынының кейбір сорттарында 6 %-ке жуық кодеин болады.

Кодеин аммиакпен тұнбаға түспейтін күшті негіз. Кодеин негізі салқын суда (1:120), қайнаған суда (1:20), этил эфирінде (1:50), хлороформда (1:2) және этил спиртінде (1:2) ериді. Кодеин гидрохлориді хлорофорда (1:800) нашар, этил спиртінде (1:450), суда (1:30) тәуір ериді. Кодеин фосфаты этил спиртінде (1:450, этил эфирінде және хлороформда нашар ериді, суда (1:4) жақсы ериді. Кодеин сульфаты этил спиртінде (1:1300), этил эфирінде, хлороформда нашар ериді, суда (1:30) жақсы ериді.

Химия-токсикологиялық талдауда кодеин сілтілік сулы сығындылардан хлороформмен экстракцияланады. рН=8,0-8,5 болғанда хлороформмен кодеин ең көп мөлшерде экстракцияланады.

Қолданылуы. Денеге әсері. Кодеин медицинада негіз және фосфат түрінде қолданылады. Денеге әсері жағынан кодеин морфинге жақын. Алайда, кодеиннің ауруды басуы морфинге қарағанда нашарлау, морфинмен салыстырғанда кодеин тынысты аз дәрежеде тежейді. Кодеин жөтел орталығының қозуын бәсеңдетеді, сондықтан да жөтелді саябырсыту үшін қолданылады. Амидопиринмен, анальгинмен, кофеинмен, фенобарбиталмен және басқа препараттармен бірге бас ауырғанда, неврологияларда және т.б. тағайындалады. Морфинге қарағанда кодеиннің улағыштығы біршама төмен. Бірақ кодеинді жиі, қайталап қабылдау оған дайындалуға алып келеді.

Метаболизмі. Кодеин 3 жолмен метаболиттенеді. Кодеиннің біразы глюкурон қышқылымен байланысып, денеден глюкуронид түрінде несеппен бөлінеді. Кодеиннің кейбір мөлшері 0-метилсізденеді (морфин түзіледі) және N-метилсізденеді (норкодеин түзіледі). Түзілген метаболиттер (морфин, наркодеин) глюкуронидтер түрінде несеппен бөлінеді. Кодеиннің болмашы мөлшері байланыспаған түрде несеппен шығады. Денедег қанға өткен соң 6 сағ кейін бұл алкалоидтың үштен екі бөлігі бөлінеді, ал 24 сағ кейін денеден дерлік толық жоғалады.