алмастыргыштардың агзаға зиянсыздығы жэне оттегі тасымалдау кабілетін жоғарылату бойынша ары қарай зерттеулерді қажет етеді.

Комплексті әсерлі қан алмастыргыштар. Комплексті әсерлі қан алмастыргыштар наукасқа енгізер алдында жогарыда көрсетілген ерітінділер, науқастың көрсеткіштері бойынша қүрастырьшады. Шаншуга арналган дәрілік түрлерді жетілдіру. Шаншуга арналган дэрілік түрлерді жетілдіру оларға қойылатын талаптарға сэйкес барлық бағьптарда жүргізіледі:

• бүл - приборларды, аппараттарды, кіші механикалық қүралдарын енгізу: дистилляторлар, шаншуга арналган суды жинағыштар, өлшегіштер, араластырғыштар, фильтрлеу аппараттары, шаншуга арналган ерітінділердің сапасын бакылауға арналган қондыргьшар жэне т.б.;

• түрақтандырғыштар ассортименте көбейту;

• жаңа физико-химиялық талдау эдістерін енгізу;

• жаңа орамдау жэне тығындау материалдарын енгізу;

• арнайы дэріханалар ашу.

Бакылау сүрактары:

1. Изотонды ерітінділер дегеніміз не? Оларға қандай талаптар қойьшады?

2. Ерітінділердегі дэрілік заттардың изотондык концентрациясын қандай тэсілдермен есептеуге болады?

3. Физиологиялық ерітінділерге сипаттама беріңіздер.

4. Қан алмастырушы ерітінділер қанша топқа бөлінеді? Эр топқа сипаттама беріңіздер.

5. Шаншуга арналган ерітінділерді жетілдіру қандай бағытта жүргізіледі?

5.3 Көзге арналган дәрілік түрлер

Көз тамшылары, көзге басуға арналған ерітінділер, жағар майлар. Қазіргі заманғы ғылыми медицинаның қүралдандыруға алган, дәрілік қүралдардың кең ассортимент! ішінде көзге арналган дэрілік түрлер ерекше орын алады, жэне олардың өндірісі фармацевтік технологияның дербес тақырыбы болып табылады. Бүл адамның көру мүшесінің бірегей ерекшеліктерімен, тек қана өзінің қүрылысы жэне касиеттері, сонымен қатар қазіргі заманда қатаң орнатылған, дәрілік заттарды енгізгенде олардың спецификалық сіңірілу жэне таралу механизмімен, сол заттардың көздің эртүрлі үлпаларымен, сүйықтыктарымен эрекеттесу ерекшеліктерімен түсіндіріледі.

Көз үлпаларының аса жеңіл жаракаттануы, адамның көру мүшесінің орасан зор көп аурулары (қабақ абсцестері, ангиома, блефарит,

Дизентерия, диспепсия, сальмонеллез, сепсис, тамакден улану сиякты асказан ішек ауруларының жедел токсинді түрлерінде ағзаны дезинтоксикациялау үшін қолданады.

Полидез. Натрий хлоридінің изотондык ерітіндісіндегі томен молекулалык поливинил спиртінің 3% ерітіндісі. Түссіз немесе ашык сарғыш-жасьш ренді мөлдір немесе жеңіл опалесценцииялаушы сүйықгык. Сақтау мерзімі 1 жыл. Дезинтоксикациялық дэрі ретінде колданылады. Эсер ету механизмі бойынша гемодезге жақын.

Парентералды қоректендіру үшін арналған препараттар. Бір қатар патологиялық жағдайларда (өңештің өткізбеушілігі, ішектен сіңірілудің бұзылуы, ауыр интоксикациялар жэне т.б.), асқазанға жэне ішекке операция жасаған кездерде, ағзаның ақуыздық қоректенуін қамтамасыз ететін препараттарды парентеральды енгізу кажет болады. Осы мақсаттарда ақ уыздық гидролизаттар колданьшады. Оларды енгізу ағзадағы азоттық тепе-тендікті қалыптастыруға мүмкіндік береді. Көбіне жиірек гидролизин, гидролизат, казеин, аминопептид, аминокровин, протеин колданьшады. Ақ уыздық гидролиз заттары тері астына, бүлшық етке, қан тамырына жэне сүйекке қажет болтан жагдайда күніне 2 л дейін енгізіледі.

Гидролизин ерітіндісі. Өнімді мүйізді мал қанының ак уызын қышқылды гидролиздеу жолымен глюкоза қоса отырып алады. Мөлдір, қоңыр түсті арнайы иісі бар сүігыктық. Күрамында аминоқышкылдар тобы бар 450 мл флакондар. Сакталуы 4°С тан 20°С.

Казеин гидролизаты. Сүт - казеин ақ уызьга қышқылды гидролиздеу жолымен алынатын өнім.

Аминопептид. Ірі қара мал канының ак уыздарын ферметтік гидролиздеу аркылы алынатын препарат.

Аминокровин. Адам канының ақ уыздарын глюкоза қосу аркьшы кышқылды гидролиздеу жолымен алады.

Фибриносол. Ірі кара мал жэне шошка қанының фибринін жартьшай гидролиздеу жолымен алады.

Оттегі тасымалдау қасиеті бар кан алмастыргыштар. Механикалык жэне термиялык жарақаттар салдарынан кан жогалганда, шок дамуынан агзада барлық мүшелер мен жүйелердің функциясының өзгергендігі байқалады. Соның ішінде, гипоксия жэне агзаның интоксикациясы ерекше орын алады. Қазіргі замангы трансфузиологияныц мацызды міндеттерінің бірі - оттегіні тасымалдау, кан жогалганда жэне шокта қан тамырлар арнасындагы эритроциттер мөлшерінің орнын толтыратын қабілеті бар, қан алмастыргыштарды жасау. Бүл міндетті шешу бойынша зерттеулер екі багытта жүргізіліп жатыр: гемоглабин жэне перфторланган қосылыстар негізінде кан алмастыргыштар жасау. Бүл саланың белгілі бір табыстарына қарамастан, көрсетілген қан

шартты түрде, түрактандыруды қажет ететін көзге арналган ерітінділерді үш топка бөледі: әлсіз негізбен жэне күшті қышкьшдан тұратын түддар, күшті негізден және әлсіз қышқылдан түзілген тұздар, жеңіл тотығатын заттар.

Құрамында бірінші топтың дэрілік заттары бар коз тамшылары мен көзге басуга арналган ерітінділерін тұрактандыру үшін, хлорсутек қышқьшын қолдану тиімсіз, себебі ол көздің кілегей қабығын тітіркендіреді. Хлорсутек қышқьшының орнына дэрігердің көрсетуі бойынша 1,9-2% элсіз бор қышқылы колданьшады. Бүл түрактандырғыш шыныдан бөлінетін сілтіні нейтралдайды жэне гидролиз, тотыгу, күрделі эфир байланыстарының сабындану реакцияларын болдырмайды. Әлсіз негіз бен күшті қышқьшдан түзілген түздар: физостигмин салицилаты, дикаин, новокаин, мезатон, совкаин жэне мырыш тұздарын бор қышкьшының 1,9-2% изотондык ерітіндісімен тұрақтандырады.

Атропин сульфатыныц, эфедрин гидрохлоридінің, скополамин гидробромидінің ерітінділерін буферлі ерітінділерді (рН 6,5) қосьш тұрактандырады, ал дәріхана жағдайында натрий хлоридінің изотонды ерітіндісінде дайындайды.

Күшті негіз бен әлсіз қышқылдан түзілген түддардың сулы ерітінділерін 0,1 н. натрий гидрооксид ерітіндісімен тұрақтандырады.

Жеңіл тотыгатын дэрілік затгардың (сульфацил-натрий, аскорбин кышкылы, адреналин гидрохлориді) ерітінділерін түрактандыру үшін натрий сульфиті, натрий метабисульфиті, трилон Б жэне басқалар колданьшады.

Сульфацил-натрий 30% ерітіндісінің құрамы МФ X басылымда келтірілген.

Қүрамы: Сульфацил натрий 300 г

Натрий метабисульфит 5,0 г

Күйдіргіш натрий ерітіндісі рН 7,7 - 8,0 1 г Инъекция арналган су 1 л дейін

Сакталу мерзімі 18 ай. Бүл күрам бойынша өндіріс жағдайында, дэріханада сульфацил-натрий ерітіндісін асептикалык жагдайда, стерильдеусіз, тұрактандыргыш қоспай дайындайды.

Көз тамшыларыныц жэне козге басуга арналган ерітінділердін комфорттыгын камтамасыз ету. Көптеген коз тамшылары инстилляциялау кезінде колайсыз сезім, эдебиеттерде көрсетілгендей, дискомфортты қүбылыстар, козге арналган ерітінділердің осмостык кысымы және рН мэнініц коз жасы сұйыгының мәндеріне сәйкес келмегенімен түсіндіріледі. Коз жасы сұйыктыгының осмостык кысымы нормада, қан плазмасының және (0,9 %) натрий хлориді ерітіндісің осмостық кысымына сэйкес. Сондыктан козге арналган ерітінділердің де

глаукома, трахома, ксерофтальм, офтальмомикозы, ретинит, склерит жэне баскалар), офтальмологиялық іс-тэжірибеде колданылатын, препараттарды жасап шыгару жэне үнемі жетілдіру керектігін негіздейді.

Көздің кілегей қабығы ағзаның барлық кілегей қабыктарының ішіндегі ең сезімталдысы. Ол сырткы тітіркендіргіштерді бірден сезеді -механикалык қоспалар, осмостық қысым, көз жасы сұйығының рН мэніне эсер етеді. Көз жасы сұйыгы микроорганизмдерден қорганыс барьері рөлін аткарады. Көз жасы сұйығында лизоцим болғандықтан ол бактерицидті эсер көрсетеді, бірак патологиялық жагдайда көз жасы сұйығындағы лизоцим мөлшері едэуір азаяды.

Көзге арналган дэрілік түрлерге: көз тамшылары, көзге басуға арналган ерітінділер, көз жагар майлары, көзге арналган пленкалар жатады.

Көз дэрілік түрлері қолдану тэсіліне байланысты ерекше топка бөлінеді. Офтальмологиялық ерітінділерді дайындау процессі дәріхана жағдайында қиын жэне жұмысы көп.

Көз тамшылары - Guttae ophthalmicae. Коз тамшылары сулы немесе майлы ерітінділер, дэрілік затгардың майдағы суспензиясы.

Көз тамшыларына, көзге басуға арналган ерітінділерге келесі талаптар қойьшады: стерильділік, тұрактьшық, қарусыз көзбен көрінбейтін механикалык қоспалардың болмауы жэне изотондык.

Көз тамшыларынын және көзге басуга арналган ерітінділердің стерильділігін камтамасыз ету. Көз тамшыларының жэне басуга арналган ерітінділердің стерильділігін қамтамасыз ету үшін, оларды асептикалык жагдайда дайындайды. Термостабильді ерітінділерді (атропин сульфаты, пилокарпин гидрохлориді, мырыш сульфаты ерітінділерін) стерильдейді. Термолабильді дэрілік заттардың ерітінділері (резорцин, физостигмин, салицилат, бензилпенициллин натрий, кейбір көп компоненті жазьшымдар) асептикалык жагдайда стерилъдеусіз дайындалады. Микроорганизмдерді жэне олардың спораларын ұстап қалатын мембранды жэне терең қабатты фильтрлер көмегімен (стерильді фильтрлеу) стерилдейді. Коз тамшыларының және көзге басуга арналган ерітінділердің қолдану кезінде стерилділігін сактау үшін, олардың қүрамына дәрігердің рұқсатымен консерванттар: мертиолат (0,005%), этанолмеркурий хлориді (0,06%), цетилпиридин хлориді (0,01%), хлорэтон (0,5%), нипагин (0,1%), левомицетин (0,15%), бензил спирті (0,9%) қосьшады.

Көзге арналган ерітінділерді түрақтандыру. Жьшумен стерилдеу кезінде гидролиз, сабындану, дэрілік заттардың тотыгуы реакцияларының жьшдамдығы артады. Сондыктан көптеген көз тамшыларын тұрақтандырады. Шаншуга арналған ерітінділердегідей,

осмостық қысымы сондай болуы керек. Бірақ, егер көз тамшыларының осмостык қысымы натрий хлориді ерітіндісінің концентрациясы 0,7 % тен 1,1 %-ке дейінгі концентрациясының осмостык кысымына сэйкес келетін болса, онда олардың қолайсыз сезім тудырмайтындығы іс жүзінде дэлелденген, коз тамшылары шамамен гоотонды.

Офтальмологтар рецепте изотонды, гипо- жэне гипертонды коз тамшыларын жазуы мүмкін.

Кейбір жағдайларда дэрігерлер гипертонды коз тамшыларын рецепте жазады, себебі олар жылдам, эсіресе микробқа карсы эсер көрсетеді. Жиі дэрігерлер дэрілік заттардың ерітінділерінің осмостық кысымын ескермейді. Сондықтан фармацевтер гипертонды коз тамшыларының наукастарға, эсіресе, балалар тэжірибесінде қолайсыз жагдай тудыратына көңілін аударуы керек.

Рецепте гипотонды коз тамшылары жазылса, бүл жагдайда фармацевт өз бетінше, дэрілік заттардың натрий хлориді бойынша эквивалентін колданып, коз тамшыларын изотондауы керек. Кейбір жағдайларда дэрілік заттармен натрий хлоридімен сыйымсыз болса, онда изотондаушы компонент ретінде натрий сульфатын немесе нитратын колданады.

Коз тамшыларының комфорттылығына ерітіндінің рН мәні де үлкен эсер көрсетеді. Коз жасы сұйыктығының рН мэні - 7,4. Көз тамшыларының рН мәні 4,5 - нан 9,0 дейін болатын ерітінділер комфортты. рН мэні 9,0 жогары, 4,5-тен томен ерітінділер көзге тамызған кезде өте катты көз жасын ағызады, күйдіргіш сезім, ауырсыну туғызады.

Көз тамшыларының рН мэнін реттеу үшін буферлі еріткіштер колданады. Бул жагдайда коз тамшыларының терапевтік эсері жэне дәрілік заттардың түрақтылығын қамтамасыз етуге көңіл аудару керек.

Қөз тамшыларында механикалык коспалардыц болмауын камтамасыз ету. Козге арналган ерітінділердің механикалык коспамен ластануы көздің кілегей кабығын қатты тітіркендіреді, механикалык қоспалардан козге арналган ерітінділерді шаншуга арналган ерітінділердей (N 3) шыны фильтр, қағаз немесе мембранды фильтрлер арқылы сүзеді.

Жазылым бойынша көлемі 5-10 мл коз тамшыларын дайындаган кезде фильтрлеу процессінде ерітіндінің коп мөлшері фильтрлеуші материалда, эсіресе қагазда жогалуы мүмкін. Осы шығынды болдырмау үшін «Тамшылар» тарауындағы фильтрлеу тэсілін колдануды үсынады. Дәрілік заттарды инъекцияға арналган судың жарты мөлшерінде ерітіп, оны алдын-ала жуылған қағаз фильтр жэне мақта тампоны арқылы фильтрлейді, содан соц осы фильтрден

инъекцияға арналган судың калган мөлшерін өткізіп, фильтрді шаяды (кос цилиндр әдісімен).

Rp.: Solutionis Pilocarpini hydrochloridi 1 % - 10ml D.S. 2 тамшыдан күніне 3 рет

Есептеу: пилокарпин хидрохлориді 1 - 100 мл

х- 10 мл х= 0,1

Рецепте коз тамшысы берілген. Пилокарпин гидрохлориді «А» тізіміне жататын улы зат. Дозасы тексерілмейді, себебі сыртқа колданьшатын дэрілік түр. Бұл жазылыммен жүмыс істеу ҚР ДСМ 01.11.1996 ж. № 481 бүйрыгына сэйкес жүргізіледі.

Коз тамшылары изотонды болу керек, сондыктан изотондыгы тексеріледі.

Аныктама эдебиеттерде пилокарпин гидрохлоридінің натрий хлориді бойынша эквивапенті (экв. NaCl) = 0,22.

Натрий хлоридінің изотондык ерітіндісі 0,9%, 10 мл 0,09 г натрий хлориді керек

0,9-100 мл х-10 мл х = 0,09

кажетті натрий хлоридінің мөлшері:

0,09 - (0,22 х 0,1) = 0,068 - 0,07 Изотонды ерітінді алу үшін 0,07 г натрий хлориді қосылады.

БП N 1 рецептке Aquae pro injectionibus 5 ml Pilocarpini hydrochloridi 0,1 Natrii chloridi 0,07 Aquae pro injectionibus 5 ml V«= 10ml

Технологиясы: Асептикалык жагдайда стерильді косымша ыдыска 5 мл инъекцияға арналган суды қүйып, 0,1 г пилокарпин гидрохлоридін, 0,07 г натрий хлоридін қосып, стерильді шыны таяқшамен ерігенше араластырады. Ерітіндіні алдын-ала сумен шайылған фильтр кагазы мен макта тампоны аркьшы (немесе стерильді шыны фильтр) нейтралды стерильді шыны флаконға фильтрлейді, осы фильтр аркьшы инъекцияга арналган судыц калган 5 мл фильтрлеп косады. Флаконды стерильді резина тыгынмен бекітіп, ерітіндіні қарусыз көзбен жарыктандырьшған ақ жэне кара фонда механикалык коспадан тазалығын тексереді. Қажет болған жагдайда ерітіндіні қайга фильтрлейді. Содан соң металды

Жазылымда берілген мырыш сульфатының мөлшері 0,05 > 0,025 г аз. Сондықтан кейбір жағдайларда дәрілік заттың мөлшерін екі есе молшерде, ягни қол таразыда өлшеуге болатындай етіп алады. Бүл кезде калган заттардың да жазылымдағы мөлшері көбейеді. Мырьші сульфаты 0,025 х 2 = 0,05 Бор қышкылы 2 -100

х-10 х = 0,2г

0,2x2 = 0,4 Инъекция га арналган су 20 мл. Коз тамшысының изотондығы тексеріледі. Ол үшін Эквмырышо^флы- 02 02 х 0,05 = 0,01 3KB_6oD1№1KWbI-0,53 0,53x0,4 = 0,22 0,01 + 0,22 = 0,23 натрий хлоридіне сэйкес келеді 0,9-100

х-20 х = 0,18 натрийхлориді

0,18 < 0,23, сондыктан ерітінді гипертонды

БП N 2 рецептке

Aquae pro injectionibus 10 ml

Zinci sulfatis 0,05

Acidi borici 0,4

Aquae pro injectionibus 10 ml

У_ж= 10 N2

Технологиясы: Асептикалык жагдайда қосымша ыдысқа 10 мл инъекцияга арналган суда олшеп, су моншасында қыздырады. Ыстык суда 0,4 г бор кышқылын, 0,05 г мырыш сульфатын ерітеді. Ерітіндіні салкындатып, алдын-ала жуылган фильтр кагазы жэне мақта тампоны аркылы сүзеді, содан соц фильтрді калган 10 мл сумен шаяды. Ерітіндіні 10 мл екі қүтыга бөліп қүяды. Резина тығынмен жауып, механикалык қоспадан тазалығын тексереді. Қажет болған жагдайда қайта сүзеді. Флаконды алюминий қақпақшасымен жауып, айналдыра тыгындагыш қондыргымен бекітеді. Флаконға бирка ілінеді, содан соң 120°С 8 минут бу стерилизаторында стерилдейді. Стерилдеуден кейін, ерітіндіні салқындатып, механикалык қоспадан тазалығы, түстілігі, флаконның тыгындау сапалығы тексеріліп, босатуга безендіріледі.

Негізгі этикетка қызгылт түсті козге арналган дэрілік түрлер үшін, ескерту этикеткалары - «Салкьш жерде сакта», «Балалардан

сакта».

Осы жазылымды дәрілік заттардың концентрлі ерітінділерін қолданып дайындауға болады.

алюминий қақпакпен айналдыра бекітіп тығьіндайдьі. Тыгындау сапасын флаконды төңкеру арқылы аньіқтайдьі, ерітінді акпау керек. Флаконға бирка ілінеді, онда ерітіндінің атауы, концентрациясы, дайындаган фармацевтің қолы қойылады. Ерітінді бу стерилизаторында 120°С 8 минут стерильденеді. Стерильдеуден кейін, ерітіндіні салқындатып, механикалық қоспадан тазалығы, түстілігі, флаконның тығындау сапалыгы тексеріліп, босатуга безендіріледі. Негізгі этикетка қызғылт түсті көзге арналган дэрілік түрлер үшін, ескерту этикеткалары - «Салкьш, жарык түспейтін жерде сақта», «Балалардан сақта»,«Абайлап колдан». Флаконды гофрирленген көк қағазбен жауып ақ жіппен бекітіп байлап сургучпен мөрлейді, рецепт дэріханада есеп үшін калдьірьшадьі, наукасқа сигнатура беріледі.

Көз тамшыларьшда дэрілік заттьщ концентрациясыныц дэлдігіне, заттың дэл өлшенуі, эсіресе жазылган дэрілік заттың мелшері 0,05 г томен болса, эсер етеді. Мүлдай жагдайда дэрілік заттардың концентрлі ерітінділерін қолдануға болады. Концентрлі ерітінділер асептикалык жагдайда дайындалады жэне стерильденеді. Коз тамшылар технологиясында бір компонент' жэне коп компонент концентрлі ерітінділер колданылады.

Бір компонентті концентрлі ерггінділер тізімі:

1. Глюкоза ерптңдісі 20% 1:5

2. Калий йодиді ерітіндісі 10% 1:10

3. Кальций хлориді ерітіндісі 10% 1:10

4. Бор қьшіқылы ерітіндісі 4% 1:25

5. Аскорбин кышкылы ерітіцдісі 10% 1:10

6. Натрий хлориді ерітіңдісі 10% 1:10

7. Натрий йодиді ерітіңдісі 10% 1:10

8. Рибофлавин ерггіндісі 0,02% 1:5000

9. Мьфьгш сульфаты ерітіндісі 1 % 1:100

0,02% рибофлавин ерітіндісінде дайындалган көп компонентті (аралас) концентрлі ерітінділер тізімі:

1. Гтокоза ерһтндісі 20% 1:5

2. Калий йодиді ерітіңдісі 10% 1:10

3. Аскорбин къішкьілы ерітіндісі 10% 1:10

4. Бор кьшгқьшьі ерітіндісі 4% 1:25

5. Натрий хлориді ерітіңдісі 10% 1:10

Rp.: Zinci sulfatis 0,025

Solutionis Acidi borici 2% -10 ml Da Signa 2 тамшыдан күніне 3 per

2) коп компонентті концентрлі ерітінділермен.

10% аскорбин қышкылының ерітіндісінен 0,02% рибофлавин ерітіндісіндегі 0,05 х 10 = 0,5 мл

4% бор қышқылы ерітіндісінен 0,02% рибофлавин ерітіндісіндегі 0,2 х 25 = 5 мл

0,02 % рибофлавин ерітіндісінен 10 - (0,5 + 5) = 4,5 мл У_ж = 0,5 +5+4,5= 10 мл

БП

Solutionis Acidi ascorbinici 10 % in solutionis Riboflavini 0,02 % - 0,5 ml Solutionis Acidi borici 4 % in solutionis Riboflavini 0,02%- 5ml Solutionis Riboflavini 0,02% -4.5 ml V„= lOml

Технологиясы: Асептикалык жагдайда стерильді флаконга барлык комбинирленген концентрлі ерітінділерді өлшеп кұяды. Тыгындап, босатуга безендіреді.

Көзге арналган ерітінділер. Козге арналган ерітінділер козге басуга арналган ерітінділер, ирригациялық ерітінділер (офтальмохирургияда жууға), тазалауға арналган ерітінділер, жу_мсак контакті линзаларды дезинфекциялауға жэне сактауга арналган ерітінділер түрінде колданылады. Козге арналган ерітінділердің сапасын камтамасьв ету коз тамшьшарына қойьшатын талаптарьша сэйкес жүргізіледі. Олар стерильді, тұракты, механикалык қоспаның болмауы керек. Козге басуга арналган жэне ирригациялык ерітінділер изотонды болуы керек. Козге басуга арналган ерітінділер ретіңде фурацилин, натрий гидрокарбонаты, бор кышкылы, этакридин лактаты ерітінділері жэне т.б. колданьшады.

Rp.: Solutionis Acidi borici 2 % - 150 ml

D.S. Козге басуга арналган ерітінді

Есептеу: Жалпы колем У_ж = 150 мл Бор кышкьілы 2-100

х_ 150 _х=^°-=3,0 100

Изотондыгын тексеру:

Эквбор кышкылы = 0,53 0,53 х3,0 = 1,59 натрий хлоридіне сай

Натрий хлоридінің изотонды ерітіндісі 0,9 - 100 мл х - 150 мл х = 1,35 натрий хлориді

1,59 > 1,35.

Берілген жазылым ындагы ерітінді гипертонды

Есептеу:

0,025 х100 = 2,5 мл 0,2 х25 = 5 мл 10-(2,5+5) = 2,5 мл

Мырыш сульфаты ерітіндісі 1 % (1: 100) Бор кышкылы ерітіндісі 4 % (1:25) Инъекцияға арналган су

БП

Aquae pro injectionibus 2,5 ml Solutionis Zinci sulfatis 1 % 2,5 ml Solutionis Acidi borici 4% 5 ml У_ж = 10 ml

Технологиясы: Стерильді флаконга асептикалык жагдайда 2,5 мл инъекция арналган суды, 2,5 мл 1% мырыш сульфаты ерітіндісін, 5 мл 4% бор кышкылы ерігіндісін косып, тыгындап босатуга безендіреді.

Концентрлі ерітінділермен дайындалган коз тамшыларын стерильдемеуге де болады, себебі концентрлі ерітінділер асептикалык жагдайда дайындалады.

Коз тамшыларын көп компонентті концентрлі ерітінділерді колдану аркылы дайындау

Rp.: Solutionis Riboflavini 0,02%-10 ml Acidi ascorbinici 0,05 Acidi borici 0,2

M.D.S. 2 тамшыдан күніне 2 рет Есептеу:

Рецепте коз тамшысы берілген. Изотондыгын тексеру: Экв_{аскор6ннкшШ(ЫЛЫ} = 0,18 х 0,05 = 0,009 « 0,01

ЭкВбордьопкьшы = 0,53 х0,2 = 0,106

0,01 + 0,106 = 0,116 к 0,12 г натрий хлоридіне сэйкес келеді;

0,09 < 0,12, ягни ерітінді гипертонды. Егер бір компонентгі концентрлі ерітінді қолданылса: Рибофлавин ерһіндісі 0,02 % 10 мл

Аскорбин қышқылы 10 % (1:10) 0,05 xlO = 0,5 мл Бор қышқьшы 4 % (1:25) 0,2 х25 = 5 мл

У_ж = 10 + 0,5 + 5 = 15,5 мл

Бұл кезде ерітінді көлемі жэне дэрілік заттар концентрациясы жазылымга сэйкес емес, сондыктан коз тамшысы екі жолмен дайындалады:

1) 0,05 г аскорбин қышкьшын жэне 0,2 г бор қышқьшын 10 мл 0,02% рибофлавин ерітіндісінде еріту аркьшы;

сынау институтында, Гельмгольц атындағы Мэскеулік гьшыми зерітеу институтында жэне И.М.Сеченов атында бірінші Мэскеулік медицина институгының дэрілер технологиясы кафедрасында зертгелген. ДКП технологиясы өндірістік дэрілер технологиясы курсында қарастырылады.

Көз тамшыларының жэне козге арналган ерітінділердіц сапасын тексеру: химиялык (сандық, сапалык) талдау жүргізіледі, механикалык коспаның болмауын, түстілігі, көлемінің сәйкестігі тексеріледі.

Орамдау және буып түю. Коз тамшыларын сыйымдылыгы 5-10 мл флакондарда, резина тығынмен жэне металл калпактармен бекітілген күйінде босатылады. Мүлдай орауышта коз тамшыларын жиі қолданган кезде, микроорганизмдермен ластануы мүмкін, ягни койылатьш талаптарга жауап бермейді. Коз тамшыларыныц орауышы олардыц стерильділігін камтамасыз етуі жэне қолданғанда ыңғайлы болуы керек. Шет елдерде, наукасқа гигиеналы жэне қолдануға колайлы оригинальды орауышта шыгарылады. Олар полиэтиленнен жасалынган пипеткасы бар арнайы флакондар. Стандартты пипетканың болуы ерітіндіні дэл жэне жеціл дозалауға мүмкіндік береді.

Коз жагар майлары - Unquenta ophthalmicae (oculenta). Коз жагар майлары коз конъюнктивасына жағуға белгіленеді. Көздің конъюнктиві өте нэзік кабық, сондьпсган коз жагар майларын бөлек топка жатқызады жэне оларга келесі талаптар койылады:

• көз конъюнктивін жарақаітайтын, өткір үштары бар қатты болшектер болмауы;

• ылгал кілегей кабатта жеңіл және өз бетінше таралуы кажет;

• жагар майдың рН мәні коз жасы сүйықтығының рН мәніне сай болуы, баска жагдайда жас ағып, дәрі тез жуылып кетеді;

• коз жагар майлары өте жоғары сапалы негізде дайындалуы және қатты фазасы өте майда дисперсиялы болуы керек.

Көз жағар майларында негіз ретінде «коз жагар майы үшін» сортыкдағы вазелин жэне әр түрлі катынастағы вазелин мен ланолин балқымасы колданьшады. Егер жазылымда негіз көрсетілмесе, онда МФ XI басылымы «Жагар майлар» мақатасына сэйкес 10 бөлік сусыз ланолин мен 90 бөлік вазелин балкымасы колданылады. Қоспаны балқытып, фильтрлейді, содан соц стерильденген құрғақ банкіге салып, пергамент қағазбен жауып, кептіргіш шкафтарда 180°С 30 минут немесе 200°С 15 минут стерильдейді. Дайын негіз жарыктан қоргалган жерде 25°С температурада 2 тэулік немесе 3-5°С 30 тәуліктей сакталады.

Егер коз жагар майына арналган вазелин болмаса, онда кэдімгі вазелинді арнайы өңдеуден өткізеді. Ол үшін вазелинді эмаль ыдысқа салып 2% активтелген көмір қосып, үнемі араластыра отырып 150°С 1 сағат кыздырады. Қабатты фильтр аркьшы стерильденген вазелинді

БП

Aquae pro injectionibus 150 ml Acidi borici 3.0 V*= 150 ml

Технологиясы: Асептикалык жагдайда стерильді косымша ыдысқа 150 мл инъекцияға арналган суды олшеп, су моншасында қыздырады. Ыстык суда 3,0 г бор қышкылын араластыра отырып ерітеді. Ерітіндіні салқындатып, көлемі 200 мл босататын қулыга сүзеді. Механикалык коспалардан тазалығын тексереді. Тыгындап стерильдейді, салқындатып, безендіреді. Негізгі этикетка кызғылт түсті, ескерту этикеткалары: «Салқын жерде сакта», «Балалардан сакта».

Коз тамшыларынын жэне көзге арналган ерітінділердіц эсерін үзарту. Коз тамшыларынын кемшілігі - қүрамында арнайы коспалары жоқ дәрілік заттардың сулы ерітінділерінің терапевтік эсері кысқа болады. Бүл, науқасқа жэне медициналық персоналга қолайсыз, сонымен катар козге кауіпті, оларды жиі инстилляциялау қажеттілігімен түсіндіріледі. Мысалы, пилокарпин гидрохлоридының сулы ерітіндісінің максимум гипотензивтік эффектісі, глаукомамен ауыратын науқастарда, 2 сагат аралыгында байқалады, сондыктан коз тамшысы тэулігіне 6 ретке дейін инстилляциялауды қажет етеді. Осы кезде коз іші қысымының тез өзгеруі байқалады.

Сулы ерітінділерді жиі инстилляциялау, кұрамында лизоцим бар коз жасы сұйыктығын жуьш, соның әсерінен инфекциялык процестің пайда болуына жағдай жасайды.

Көз тамшьшарының инстилляциялау жиілігін қысқарту жэне бірден көз үлпаларымен жанасу уақьггын ұзарту үшін, дәрілік затгардың эсерін үзарту: көз тамшыларының күрамына түтқыр еріткіштер, синтетикалық гидрофильді ЖМҚ, метицеллюлоза (0,5-2%), карбоксиметилцеллюлозаның натрий тұзы (0,5-2%), поливинил (1,5%), полиглюкин жэне т.б. қосу аркылы жүргізеді. Бүл заттар көздің шырышты кабығын тітіркендірмейді, кей жағдайларда көздің мүйізді қабығының эрозиясының эпителизациясын тездетеді жэне де көптеген дэрілік заттармен, консерванттармен сыйымды.

Сонымен бірге козге арналган ерітінділердің әсерін ұзарту үшін, конъюнктивті қалтаға енгізілетін, таблеткалар (oculents), жартылай өткізгіш капсулалар, желатинді дискілер, желатин-глицеринді дискілер (ламеллалар - lamellae) үсынылган. Келтірілген дәрілік түрлер кейбір артықшьшыгына карамастан кецінен қолдану таппаған, себебі коз жасы сұйықтыгында нашар ериді.

Көз тамшысының эсерін үзартудың (пролонгирлеу) бір түрі көзге арналган пленкаларды қолдану - дәрілік көз пленкалары (ДКП). ДКП алгаш бүкіл одактық медициналық техниканы ғьшыми зерттеу жэне

БП

Zinci sulfatis 0,05 Lanolini anhydrici 2,0 Vaselini 18.6 т_ж = 20,5

Технологиясы: Асептикалык жагдайда стерильді келіде 0,05 мырыш сульфатын бірнеше тамшы стерильді тазартылган суда ерітеді, 2,0 сусыз ланолинді косып эмульгирлейді, содан соц стерильді 18,0 вазелинді косады, біртекті масса алынганша араластырады. Жагар май стерильденген төсеніші бар бүралатын пластмасса қакпакпен жабылатын шыны банкіге салынып «Коз жагар майы» деген қызғьшт түсті этикеткамен жабдьікталадьі.

МФ X басьшымы 343 макаласына официналды коз жагар майы енгізілген.

Қүрамы: Сынаптыц сары тотыгы 2,0 Вазелин майы 2,0 Вазелин 80,0

Сусыз ланолин 16.0

т_ж = 100.0

Сынаптыц сары тотығы суда да, негіздс де ерімейді, негізге суспензия түрінде енгізіледі.

Технологиясы: Асептикалык жагдайда стерильді келіде 2,0 сынап сары тотыгын 2,0 вазелин майымен ысқылайды, содан соң стерильді вазелин мен сусыз ланолин балқымасын косып, біртекті масса алынганша ысқылайды. Дэрілік заттыц үнтакталу дэрежесін МФ XI басьшымына сэйкес микроскоппен тексереді. Дайын жагар майды шыны банкіге салып, тыгындап, босатуга безендіреді.

Козге арналган дәрілік түрлердін сапасын багалау. Коз тамшылары мен козге арналган ерітінділердің сапасын қамтамасыз ету құралдары мен тәсілдерінің қазіргі кездегі көрсеткіштері 22 кестеде көрсетілген.

Козге арналган дәрілік түрлердін технологиясын жетілдіру бағыттары.

Козге арналган дэрілік түрлердің сапасын жэне технологиясын жетілдіруді келесі багыттармен дамыткан үтымды:

• коз тамшыларын фильтрлеу, дозалау, орамдау, стерильдеу үшін ықшамды, жоғары өнімді, сенімді жэне қарапайым қондырғылар мен аппараттарды дамыту;

• жаңа жетілген косымша заттарды биоадекватты табиги полимер коллаген, полисахарид аубазидан, карбопол жэне баска қосымша

фильтрлеп, тыгындап жабылатын ыдыста сактайды. Кез жагар майы негіз ретінде физиологиялык индифферентті гидрофильді негіздер де: метилцеллюлоза, карбоксиметилцеллюлозаның натрий түзы колданылады.

Көз жагар майы асептикалык жагдайда дайындалады. Барлық көмекші материалдар алдын-ала стерильденеді.

Дәрілік заттар негізге дерматологиялық жағар майлардағы секілді жалпы ережелер бойынша енгізіледі. Суда еритін заттарды алдын-ала стерильді суда ерітеді. Мырыш сульфаты, резорцин, пирогаллол дерматологиялық жагар майлардан өзгешелігі, көз жагар майына құрамына сулы ерітінді түрінде енгізіледі. Суда жэне негізде ерімейтін дэрілік заттарды косымша сұйыктықпен мұқият ысқьшап, майда ұнтақ (суспензия) түрінде негізге енгізеді.

Көз жагар майларын тыгыз жабылатын стерильді шыны немесе фарфор банкілерде босатады. Жагар май колдану кезінде ластанбауы үшін, оны стерильді қалақшамен бірге босаткан орынды. Көз жағар майларының бүралатын қақпағы бар тубаларда босатқан ыңгайлы.

Асептикалык жагдайда сакталып және стерильді тубаларға салынған коз жагар майлары, микробтық контаминацияға (1 г 100 микроб клеткалары) үліырамайды. Бірақ үнемі қолданғанда коз жағар майы микробтармен ластануы мүмкін. Сондыктан жагар майларга коз тамшылары сиякты консервантар колдану орынды. Бүл максатта бензалконий хлориді 1:1000, нипагин жэне нипазолдың коспасы нипагин 0,12%, нипазол 0,02%, сорбин қышқылы (0,1 - 0,2%) жэне басқа медицинада қолдануға рүқсат етілген консервантар үсыньшған.

Коз жагар майыныц рецептурасы эр түрлі. Негізінен бүл екі фазалы жэне одан көп күрделі дисперсті жүйе. Қүрамында антибиотиктер, сульфаниламидтер бар, сынап тотыгымен коз жагар майлары жиі кездеседі. Қолдану мақсаты эр түрлі (дезинфекциялау, ауырусыздандыру, көз қарашығын үлғайту және кішірейту, көз іші қысымын төмендету) болады.

Rp.: Zinci sulfatis 0,05 Vaselini 18,0 Lanolini anhydrici 2,0 Misce fiat unquentum Da Signa. Коз жагар майы

Есептеу: т_ж = 0,05+18,0+2,0 = 20,05

Рецепте коз жагар майы берілген мырыш сульфаты суда жеңіл ериді, негіз дифильді. Жагар май эмульсиялы.