• Басымдылық көрсету;

• Мақсатсыз уақытты бос өткізу;

• Маскүнемдік;

• Бір-бірімен төбелесу;

• Ұрлық жасау.

• 13.Қиын бала түсінігі мен оның ерекшеліктерін айқындаңыз.

Қиын балалар және мінез-құлықтағы қиындық ұғымы 1920-30 жылдары П.П. Блонскийдің еңбектерінде пайда бола бастады. Оның зерттеулерінде қиын балалардың мінез-құлық тарихын мектеп, отбасы арқылы ашып көрсетеді. Ол қиын балаларға мұғалімнің қатынасы арқылы қиын оқушы терминін нақтылауды жөн көреді. Бұл балаларға былайша мінездеме береді: обьективті көзқараспен қарағанда қиын оқушы –мынадай, ол мұғалімнің жұмысының жемісті еместігіне байланысты. Субьективті көзқараспен қарағанда қиын оқушы – мынадай, онымен мұғалімге жұмыс істеу өте қиын, мұғалімнен көп жұмыс істеуді талап ететін оқушы. В.В. Трифонов зерттеулерінде «қиын оқушы анықтамасы – бұл күнделікті педагогикалық әсерге көне бермейтін, өзіне үнемі қосымша уақыт бөліп қарауды, мұғалімнің ерік-жігерін, күшін, қажырлы педагогикалық еңбегін қажетсінетін оқушы. Г.А. Фортунатовтың зерттеулерінде «қиын балаларға » үлгермеушілер мен тәрбие ықпалына көнбейтін балаларды және психикалық бұзылудан жапа шеккендерді жатқызады. Ағылшын психологы Хевитта және Дженкинс қиын балаларды екі үлкен категорияға бөлген : 1. Әлеуметтік формадағы антиқоғамдық мінез-құлқы тән балалар; 2. Әлеуметтік емес антиқоғамдық агрессивті мінез-құлықты балалар. Бұл балалардың жанұясымен, қатарластарымен қарым-қатынасы жаман, эмоциялары бұзылған, агрессивті, қатыгез әрі кекшіл балалар. Қиын баламен жұмыс педагог психологпен бірлескен іс-әрекеттер негізінде жүзеге асады. Жоғарыда ғалымдардың зерттеулерінде айтылып кеткендей, қиын баланың пайда болуын отбасы және мектеп тәрбиесімен байланыстырады. Сондықтан қоғам, мектеп және отбасы үйлесіп, бірігіп жұмыс істегенде ғана жұмысымыз тиімді болатынына еш күмәнім

13. «Қиын бала» түсінігі мен оныңерекшеліктерінайқындаңыз

Қазіргікездегіпедагогикалықөзектіжәнекүрделімәселелердіңбірі – «қиынбалалар» мәселесі. Соңғыуақыттағы статистика мәліметтерінесүйенсек, оқушыларарасындағынашақорлық, алкогольдіпайдалану, адамөлтіру, ұрлықсияқтыжағымсызіс-әрекеттеріжылдан-жылғакүртөсуде. Осығанбайланыстыкоғамдықақпаратқұралдарындамақалаларжазылып, педагогикалықғылыми-зерттеулержүргізіліпжатсада, «қиын бала» мәселесіәлідекүнтәртібінентүспейкледі. «Қиын бала» мәселесі, ХХ ғасырдың 20-30 жылдарында «Мінез-құлықтағы қиындық жәнеқиынбалалар» ұғымындағана, ғылымитұрғыдазерттеуөрісінеенбеді, бірақ, әрдайым социолог, психолог, юрист, дәрігер, педагог мамандарыныңзейінінөзінеүнеміаударыпотырды, сөйтіп, өткенғасырдың орта шеніненбастапарнайыпедагогикалық, психологиялық, әлеуметтікғылыми-зерттеулердіңнысанасынаайналды. Қиынбалалардыңжекеерекшеліктерін, қоғамдық, әлеуметтікөміржағдайымен, тәрбиелікфакторлардыңөзараәрекеттестігіменбіртұтастықтаалғашқыболыпкешендізерттегенП.П.Блонский (1936) болды. Зерттедіңнегізгімақсаты – қиынбалалардыңмінез-құлықтарихынмектеп, отбасыарқылыашыпкөрсетеотырып, қиынбалалардыңөмірінанықтау. Соныменқатар, қиынбалаларғамұғалімніңқатынасыарқылы «қиыноқушы» терминіннақтылауеді. Блонский П.П.: «Қиын бала, бұлеңалдыменкәдімгі бала, оғантабиғиқарапайымтұқымқуалаушылықтән. Айырмашылығы, олпедагогикалыққараусызқалған. Сондықтан, оны денісауқараусызқалған бала ретіндетәрбиелеукерек» депнұсқаулы ой қорытады. Психолог Л.С.Выготский «Қиынбалалықшақтыңпедагогикалықклиникасыжәнедамудыңдиагностикасы» еңбегінде: «Жеке адамныңкүйзелісіменкүресу, оныңсебептерінжоюжолыменғанаемес, соныменбіргеадамдыжөнгесалудыңбелсендіжолымен, білімбірлігімен, дамуынажағдайжасауарқылы да нәтижегежетугеболады» дептұжырымдайотырып, «қиындықтытәрбиеарқылытүзетудің», осы қайшылықпенкүресудіңнақтыжолынанықтапберді. Педагог – ғылымдар «қиын» балалармәселерінжан-жақтызерттеуде. Бұлмәселемен 20-30 жылдарыеліміздің аса көрнектіпедагогтары мен психолгтарыА.Макаренко, Шацкий, Выготский, Блонскийшұғылданды. Олелуіншіжылдарғадейінобьективтіжағдайларғабайланыстытоқырапқалды да, тек солжылдарданкейін «қиын» балалармәселелеріменшұғылданушылардыңжемістіғылымиеңбектерішығабастады. “Қиын” балаларнамысқойкеледі, оларбірнәрсегеөзініңжарамсызекенінсезіптұрадыжәнесолсебептенқиянатжасауғафизикалықкүшінжұмсап, “мағанбәріжоғарыдантөменқарайды, меніадамекендепсанамайды, мен оларғакөрсетемін”  деген ой тұжырымдапөзін-өзісендіреді. . Тәрбиешітәрбиеніжасерекшеліктерінеқарайжүргізсе, баланыңынтасындамытаотыруарқылыәдіс-тәсілдердіжаңартыпотырсанәтижеліболады. «Егер бала бұзақы бола бастаса, ондабұған бала кінәліемес, педагогикалықәдістеркінәлі», – деген А. С. Макаренконыңпікіріөтеорынды. Пайдасызәдістердіңзияндысалдарынтүзеуүшін, жан-жақтыойластырылған, ғылыминегізделгенпсихологиялық – педагогикалықжүйеболуыкерек. Бұлжүйеніңерекшелігі – «қиындардың» түзелумүмкіндігінеғанаемес, соныменбіргеолардыңруханижағынан да бүтіндейқайтаөзгеретіндігінекәміл сену қажеттігінде.