Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
Жер туралы ғылым емтихан сұрақтары.docx
Скачиваний:
0
Добавлен:
01.07.2025
Размер:
82 Кб
Скачать
☆
  1. Топырақ сіңіру кешені құрылысы

Топырақ сіңіру кешені құрылысы. Топырақтың өз денесінде топырақ ерітіндісіндегі иондарды, ұсақталған минералдық және органикалық заттарды, тірі микроорганизмдерді, әртүрлі суспензияларды ұстап қалу қабілетін айтады. Топырақтың сіңіру процесіне қатысатын компоненттер жиынтығын К.К.Гедройц топырақ сіңіру кешені (ТСК) деп атады. ТСК-ның басым бөлігін топырақ коллоидтары құрайды. Топырақтың сіңіру қасиеттерінің ішінде физика-химиялық сіңіру қабілеті оның құнарлығының қалыптасуында маңызды роль атқарады. Физика-химиялық сіңіру дегеніміз топырақтың қатты фазасының құрамындағы катиондарын топырақ ерітіндісіндегі катиондарына эквивалентті мөлшерде алмастырылуы.

  1. Топырақ реакциясы

Топырақ реакциясы. Топырақ ерітіндісінің құрамына қарай оның реакциясы қышқылды немесе сілтілі болып келеді. Неғұрлым топырақ реакциясы қышқылды немесе сілтілі болса, олар солғұрлым өсімдіктерге теріс әсер етеді. Өсімдіктердің дұрыс өніп - өнуі үшін көбінесе топырақ реакциясы орташа болуы қажет.Топырақтың реакциясы, оның қандай заттарды көбірек сіңіргендігіне байланысты болады. Әдетте қышқылды топырақта сутегі мен алюминий көп болады, ал топырақ реакциясы бейтарап болуы үшін онда кальций элементінің тұздары көп болуы шарт.

  1. Топырақтың микробиологиялық қасиет

Топырақтың микробиологиялық қасиеті - оны мекендейтін жәндіктер әрекетімен тығыз байланысты. Микроорганизмдер топырақтың беткі қабатынан өте терең қабаттарына дейін ерсілі-қарсылы өтіп өмір сүре алады , мұның нәтижесінде топырақтың әртүрлі қабаттарына ылғал, ауа жақсы өтетін болады. Топырақ қыртысынан өзіміз байқайтын толқынды жолдар осы топырақ микроорганизмдерінің әрекетінен пайда болған. Олар топырақтың жоғарғы қабатындағы қарашірікті ерсілі-қарсылы тасымалдайды. Әртүрлі топырақ микроорганизмдері оның өте терең қабаттарында да өмір сүре алады. Мысалы, түрлі қоңыздар мен бүйелер топырақтың 2 метр тереңдігінде кездессе, құмырсқалар3,0-3,5 метр тереңдікте, ал жауын құрттары тіпті 8-9 метр тереңдікте кездесе береді. Топырақтағы бактериялардың алатын орны зор. Бактериялар өте жемқор болады. Егер жоғары топтағы жануарлар тәулігіне өз денесі салмағынан 10-15 еседей көп қоректік заттар пайдаланса, бұлар тәулігіне өз денесінен жүздеген еседей көп заттарды пайдаланады

  1. Топырақтың химиялық құрамы

Топырақтың химиялық құрамы. Топырақтың химиялық құрамын білудің өсімдіктерді қоректік затпен дұрыс қамтамасыз етуде, тыңайтқыштарды тиімді пайдалануда айтарлықтай маңызы бар. Ғылыми зерттеулерге қарағанда Өсімдіктер топырақтан 74-тей элемент алатындығы анықталып отыр. Бірақ бұл элементтердің көбі топырақта өте аз мөлшерде кездеседі, олардың бірқатары өсімдіктердің өсуі үшін аса жеткіліксіз болады. Ғалымдар жиі айналысатын топырақта кең таралған 15 элемент олардың түрлі қасиеттерін анықтауға көмектеседі. Олардың негізгілері: көміртегі, азот, оттегі, сутегі, күкірт, фосфор, калий, кальций, магний, темір және марганец. Көміртегі өсімдік қалдықтарындағы элементтердің 45 пайызын құрайды, оның қасылыстары минералды тұздар түрінде жиі кездеседі. Оттегі мен сутегі топырақ суының құрамын түзеді, түрлі тотықты гидраттар, алюмосиликаттар, минералды қышқылдар тұздарының құрамына кіреді. Темір және оның қосылыстары – темір тотықтары мен шала тотықтар түрінде кездеседі. Темірдің өсімдік тіршілігінде аса зор маңызы бар. Топырақта темір жетіспесе, өсімдіктер «хлороз» ауруына шалдығады, бұл хлорафильдің түзілмеуінен болады. Кальций мен магний – түрлі қышқылдармен қосындылар түрінде кездеседі. Кальций қыиыздық қышқылының тұзы ретінде аса қажет, ал магний хлорофильдің құрамын түзуге қатысады, сондықтан да ол өсімдіктер үшін аса қажет. Калий мен натрий - ортоклаз, миролин, альбит сиқты шпаттардың құрамында кездеседі және бұзылу нәтижесінде минералды қышқылдардың тұздарын түзеді. Фосфор - фосфорит және апатит атты табиғи минералдардың құрамында және топырақ қарашірігінде кездеседі, топырақта ол фосфор қышқылдары түрінде кездеседі. Қышқыл қосындыларымен қандай қосылыстар болуына қарай фосфор тұздарының өсімдіктерге сіңімділігі де әртүрлі болып келеді.