- •125 Сұрақ 5в011300-Биология
- •Топырақтану ғылымының даму тарихы.
- •Жердің пайда болуы.
- •Топырақтанудың бөлімдері.
- •Топырақтанудың зерттеу тәсілдері
- •Жердің құрылысы, көлемі, ауданы, температуралық режимі.
- •Топырақтың негізгі ерекшеліктері
- •Минералдардың физикалық қасиеттері.
- •Минералдар классификациясы.
- •Топырақ түзілу процесі
- •Топырақ даму кезеңдері
- •Топырақ кескіні құрылысы.
- •Топырақтың минералды бөлігінің пайда болуы құрамы.
- •Топырақ түзуші жыныстар
- •Топырақтану ғылымының дамуындағы геологияның маңызы.
- •Магмалық жыныстар түзілу жолдары сипаттамасы.
- •Шөгінді жыныстар түзілу жолдары сипаттамасы.
- •Шөгінді тау жыныстары Шөгінді тау жыныстары жер бетінің 75%-н жауып жатыр. Шөгінді тау жыныстарының түзілу процесі литогенез деп аталып, үш сатыдан өтеді:
- •Метаморфтық жыныстар түзілу жолдары сипаттамасы.
- •Топырақтың физико-механикалық қасиеттері.
- •Топырақтың органикалық бөлігінің пайда болуы және құрамы.
- •Топырақтың қарашірігі құрамы
- •Топыраққа енген органикалық қалдықтар
- •Топырақ ылғалы
- •Топырақтың негізгі су қасиеттері.
- •Топырақ коллойдтары, пайда болу жолдары, құрамы, құрылысы, қасиеттері
- •Топырақтың сіңіру қасиеттері және оның түрлері
- •Топырақ сіңіру кешені құрылысы
- •Топырақ реакциясы
- •Топырақтың микробиологиялық қасиет
- •Топырақтың химиялық құрамы
- •Минералдар генезисі.
- •Эндогенді генезис.
- •Жердің пайда болуы мен құрылысы
- •Топырақтың су қасиеттері мен су режимі.
- •Топырақ түзілу процесінің негізгі стадиялары.
- •Адамзаттың өндірістік әрекетінің топырақ түзілу процесіне әсері.
- •Қарашірік түзілу процесстері туралы қазіргі көзқарастар.
- •Топырақ коллоидтары құрылысы мен қасиеттері. Топырақ қышқылдығы, сілтілігі, буферлігі.
- •Жер қыртысының құрамы
- •Топырақтың сіңіру қасиеті
- •Оңтүстік Қазақстан топырақтарының су режимін реттеу.
- •Топырақтың жылу режимі, көрсеткіштері. Топырақ ерітіндісінің топырақ түзілуіндегі және құнарлылығындағы маңызы.
- •Жер бедері және оның формалары.
- •Топырақтың тотығу-тотықсыздану процесстері: маңызы. Тотығу тотықсыздану режимі, режим типтері.
- •Топырақ құнарлылығын қалыптастыру, толық емес, жай, кеңейтілген.
- •Топырақтың физикалық қасиеттері
- •Топырақтың физико-механикалық және технологиялық қасиеттері
- •Топырақтың пісіп жетілуі
Топырақтың негізгі су қасиеттері.
су ұстау қасиеттері, су өткізгіш қасиеті, су көтергіш қасиеті. Су ұстау қасиеті сорбциялық және капиллярлық күштер әсерімен қалыптасады. Әртүрлі күштермен топырақта ұсталынып тұратын ылғалдың ең жоғары мөлшері ылғал сиымдылық деп аталынады. Топырақтың бу тәрізді ылғалды сіңіруі гигроскопиялық деп аталнады. Ауаның салыстырмалы ылғалдылығы 100%-ке жақындағанда топырақ максималды гигроскопиялыққа дейін қанығады (
Су өткізгіштік – топырақтың суды сіңіру және өткізу қасиеті. Топырақтың сумен толық қаныққандағы судың ауырлық күшімен төмен қарай жылжиды фильтрация деп аталады
Топырақ коллойдтары, пайда болу жолдары, құрамы, құрылысы, қасиеттері
Топырақ коллоидтары, пайда болу жолдары, құрамы, құрылысы, қасиеттері.Топырақтың коллоидтарына диаметрі 0.0001-0.00002 нм бөлшектер жатады. Олардың саны массасынан топырақта 1-2 ден 30-40% ға дейін коллоидтар аз болса да тек солар ғана топырақтың сорбциялық күштеріне ие. Себебі: а. топырақтың қатты фазасының жалпы ауданының негізгі үлесі коллоидтарда; б. топырақ коллоидтарының бетінің физикалық және химиялық қасиеттері оларда әртүрлі сорбциалық процесстер жүруге қолайлы;Топырақ колоидтарының қасиеті олардың құрылысы мен құрамына байланысты. Топырақ коллоидтары минералдық, органикалық және органо- минералдық болып келеді. Минералдық коллоидтарға балшықты минералдар, кремнеземның және жартылай тотықтардың коллоидты түрлері жатады. Балшықты минералдардың бетінде теріс зарядтар кристалдардың шеткі байланыстары тетраэдрлар мен октаэдрлар торларының изоморфты өзгерістері кезінде пайда болады. Теріс зарядтың пайда болуының арқасында балшықтар өзіне катиондарды алмастырып сіңіру қабілетіне ие. Бұл қабілеттің сандық мөлшері катиондық алмасу көлемі (ЕКО-КАК) деп аталады,
Топырақтың сіңіру қасиеттері және оның түрлері
Топырақтың сіңіру қасиеті және оның түрлері. Академик К.К.Гедройц тұжырымдауы бойынша, топырақтың сіңіру қасиеті деп оның топырақ ішіндегі ерітінділірінің кейбір қосылыстарын, майда ұнтақталған минералды және органикалық қосылыстарды, микроорганизьдерді және ұнтақталмаған ірі заттарды өзіне сіңіріп, ұстап қалу мүмкіншілігін айтады. Қатты денелердің өзіне газдарды, парларды және еріген заттарды сіңіруін сорбция деп атайды.Сіңіру оның тәсілдеріне қарай бірнеше түрлерге – механикалық, физикалық, химиялық, физика-химиялық немесе алмасулық және биологиялық сіңірулерге бөлінеді (К.К.Гедройц, 1933).
Топырақтың механикалық сіңіру қабілеті деп, оның сумен немесе желмен бірге келген әртүрлі заттардың топырақ кеуектерінде ұсталып қалуын айтады. Былайша айтқанда, топырақ кеуектері арасында елгезерге еленген кездегі ұннан қалған кебектер сияқты, топырақ арқылы өткен сулардан ұсталып қалған әртүрлі заттар. Топырақтың физикалық сіңіруі деп, топырақ бөлшектерінің беткі қабатының топырақ ауасы мен ерітіндісінен кейбір молекулаларды сіңіру қасиетін (абсорбция) айтады.
Физика-химиялық сіңіру қабілеті деп қатты фазада сіңірілген катиондардың өзіне жұғысқан топырақ ертіндісіндегі катиондарға эквивалентті санына тең мөлшерде алмастыру қасиетін айтады
Топырақтың биологиялық сіңіруі деп – топырақтың тірі бөлігі арқылы микроорганизмдер мен өсімдіктер тамырлары топырақ ертіндісінен әртүрлі заттарды сіңіруін айтады.
2-Деңгей