6. Әдебиет:

1. Шортанбаев А.А., Кожанова С.В. Жалпы иммунология, Алматы, 2009, с.102-165

2. Бижигитова Б.Б. Комплемент жүйесі мен антигентаныстырушы жасушалардың иммундық жауаптағы маңызы, Алматы, 2006, 27-47 беттер.

3. Ройт А. және т.б. Иммунология, М., Мир, 2007, 22, 28-29, 34-36, 40-46, 181-200, 203-232, 343-363беттер.

4. Хаитов Р.М. Иммунология, Москва, 2000, стр. 108-109, 116-125, 216-219.

5. Кожанова С.В., Шортанбаев А.А., Калиакбарова Г.Т. Система клеточного иммунитета, Алматы, 2000, с. 3-43.

7. Бақылау сұрақтары:

• Т- киллердің антигентәуелді дифференциялануы.

• Т-киллердің цитотоксикалық әсерінің механизмі.

• Табиғи және жасанды төзімділік, түзілу үшін жағдайлар.

№3 сабақ

Мақсаты: Адамның HLA-кешенінің құрылысын және оның негізгі локустарының қызметімен танысу. Транплантациялық иммунитеттің негіздері туралы білім қалыптастыру.

Сабақтың міндеттері:

• HLA-кешенінің құрылысымен және оның локустарының қызметтерімен танысу.

• Трансплантациялық иммунитет негіздері туралы білім қалыптастыру.

• Трансплантат кері қайту себептері мен механизмдерін және ТИҚС дамуы туралы түсінік алу.

• HLA-антигендерінің негізгі типтеу әдістері.

Сабақтың негізгі сұрақтары:

1. Гистосәйкестіктің негізгі кешені (HLA жүйесі). Гистосәйкестіктің гендері мен антигендері. Трансплантациялық антигендер. HLA антигендерінің иммунды жауаптағы рөлі.

2. Трансплантантың түрлері. Трансплантациялық антигендерді типтеу әдістері.

3. «Трансплантат иесіне қарсы серпілістер», оны алдын алу принципі.

Оқыту әдістері:

• Трансплантациялау туралы бұйрықтан блиц-сұрау

• Жигсо әдісі

• Кейс-стади (ситуациялық есеп шығару)

Оқыту құралдар: ситуациялық есептер, тесттер, оқу кестелері, анимациялық фильмдер.

Түйінді анықтамалар: HLA-жүйе, трансплантат түрлері, ТИҚС, HLA-іріктеу.

Жаңа анықтамалар: HLA-генотип, HLA-гаплотип, HLA-фенотип, донор, реципиент, донор, реципиент, аутотрансплантат, син(изо-) трансплантат, ксенотрансплантат, аллотрансплантат.

Сабақтың жоспары:

1 Блок. Тақырып: «hla жүйесі. Трансплантациялық иммунитеттің негіздері.»

Алғы сөз бөлігі. Сабақ тақырыбы мен сабақ мақсаттарын жеткізу – 10 мин.

Оқытушы сабақ мақсатарын, сұрақтарын және анықтамаларын анықтайды, студенттерді жаңа білім алуға және игеруге белсендіреді, актуалды мәселені табуға көмектеседі

Студенттер сабақ тақырыбына байланысты өз мақсаттарын анықтайды. Алдынғы сабақтарда алған білімдерімен сабақтың буынын байланыстырады.

Материалды бірлесіп талдау -50 мин.

НЕГІЗГІ БӨЛІМ (2-ші блок).

I. Hla бойынша донор мен реципиент жұбының сәйкестігін табуға арналған 1 ситуациялық есепті дәлелдеп шығару – 25-30 мин.

Ситуациялық есептер:

• Науқас клиникада осындау диагнозбен жатыр: Апластикалық анемия. Сүйек кемігін ауыстыру қажет. Науқаста трансплантациялық антигендердің жиынтығы: HLA – A 1, 26; B 5, 21; Dw 1, 7; DR 1, 5. Көшіру үшін оптималды вариантты таңдаңыз және донорды қандай принциппен Сіз таңдағаныңызды түсундіріңіз?

Мәліметтер банкі:

1. HLA – A 1,32; B 21, 27; Cw 1,2; DR 1,5

2. HLA – A 1,26; B 15, 21; Cw 1,2; DR 1,5

3. HLA – A 1,26; B 15, 27; Dw 1,8; DR 3,5

4. HLA – A 3,26; B 7, 21; Dw 1,7; DR 1,5

5. HLA – A 1,26; B 5, 21; Cw 1,7; Dw 1,5

• Реципиентте келесі гистосәйкестік антигендерінің жиынтығы анықталған: HLA – A 1,3; В 7,12. Донорлық бүүйректер туралы мәлімет банкінде келесі варианттар бар:

1. HLA – A 1, 2; В 1, 12

2. HLA – A 2, 9; В 8, 15

3. HLA – A 1, 10; В 7, 12

4. HLA – A 3, 9; В 7, 13

5. HLA – A 9, 10; В 5, 7

Мүшені ауыстыру үшін оптималды вариантты таңдаңыз.

• Науқас К. стационарлы емдеуде келесі диагнозбен жатыр: Гипопластикалық анемия. Сүйек кемігін ауыстыру қажет. Науқаста трансплантациялық антигендердің жиынтығы: HLA – A 1, 28; B 5, 7; Dw 1, 7; DR 1, 3.

Көшіру үшін оптималды вариантты таңдаңыз және донорды қандай принциппен Сіз таңдағаныңызды түсундіріңіз?

Мәліметтер банкі:

1. HLA – A 3,28; B 7, 17; Dw 2,5; DR 2,3

2. HLA – A 1,3; B 5,7; Dw 1,8; DR 1,2

3. HLA – A 1,19; B 5, 7; Dw 1,7; DR 1,3

4. HLA – A 1,28; B 5, 8; Dw 2,7; DR 2,4

5. HLA – A 1,3; B 7, 17; Cw 1,7; Dw 1,4

• Науқас А стационарлы емдеуде келесі диагнозбен жатыр: Бүйректің поликистозы. БСЖ (ХПН) II А дәрежесінде. Науқастың жағдайы вирусты жұқпаның қосылуына байланысты күрт нашарлады, бүйректік жетіспеушілік симптомдары қосылды. Науқас үнемі гемодиализге көшірілді. Бүйректің трансплантациясын өткізу шешімі қабылданды. Науқасты типтеудің нәтижелері: HLA – A 1, 26; B 14, 22; Сw 8

Трансплантация үшін қандай мүмкіндіктер бар? Өмірлік көрсеткіштер бойынша мүше ауыстыруды жүргізуге болады ма? Донорлық бүйректер бойынша мәліметтер банкі:

1. HLA – A 1,28; B 16, 18; Cw 6,8;

2. HLA – A 10,26; B 14, 15; Cw 8

3. HLA – A 1,29; B 14, 22; Сw 2,8

4. HLA – A 3,26; B 13, 22; Сw 8

5. HLA – A 1,30; B 18; Cw 4,8

6. HLA – A 1,9; B 5,17; Cw 4,7

• Нәрестенің рентгенограммасында кеуде қуысында тимустың көлеңкесі жоқ. Оған тимустың көшірілуі өте қажет. Нәрестені типтеу нәтижелері бойынша: HLA – A 3, 36; B 8, 16; Dw 1, 5; DR 1,4

Көшіру үшін оптималды вариантты таңдаңыз және донорды қандай принциппен Сіз таңдағаныңызды түсундіріңіз?

Мәліметтер банкі:

1. HLA – A 3,36; B 8, 17; Dw 2,7; DR 1,7

2. HLA – A 3,36; B 12,16; Dw 7; DR 2,3

3. HLA – A 1,36; B 8, 12; Dw 2,5; DR 1,4

4. HLA – A 3; B 8, 16; Dw 1,5; DR 1,4

5. HLA – A 3,36; B 8, 16; Cw 1,5; Dw 2,4

• Науқас М диагнозы: Митралды клапанның стенозы, IV дәреже. клиникада жүректің көшірмесін күтуде. Науқастың трансплантациялық антигендерінің жиынтығы: HLA – A 19, 28; B 5, 35; Сw 4,7.

Трансплантация үшін қандай мүмкіндіктер бар?

Мәліметтер банкі:

1. HLA – A 11,19; B 15,35; Cw 1,4;

2. HLA – A 19,28; B7, 17; Cw 4,7

3. HLA – A 19,24; B5, 37; Сw 4,8

4. HLA – A 11,28; B5, 35; Сw 1,4

5. HLA – A 19,28; B15,21; Cw 4,7

6. HLA – A 1,9; B 5,17; Cw 4,7

Әр 10 минут сайын әр бір студент жауап береді (студенттіңі жауабы нақты, қысқа, делелденген болу керек).

«Денсаулық адвокаты» дағдысын бағалау

- Трансплантация туралы бұйрық бойынша жазбаша сұрау – 10 минут.

1. Тіндер мен мұшелерді транслантациялау үшін рецепиенттің жазбаша келісімі жеткілікті ма?

2. Донор мен рецепиенттің генетикалық туыс болуы донардан тіндер мен мүшелерді алуға мүмкіндік береді ма?

3. Тіндер мен мүшелерді алу гистосәйкестік антигнендері бойынша типтелуі керек па?

4. Донор-мәйіттен тіндер мен мүшелерді алу үшін биологиялық өлім констатациясы болу керек па?

5. Тірі донордың келісімінсіз мүшесін алуға болады ма?

6. Трансплантация донордың ұлттына байланысты ма?

7. ДСМ бұйрығы бойынша “Тіндерді және (немесе) ағзаларды (ағзалардың бөліктерін) алудың, консервациялаудың, адамнан адамға және жануарлардан адамға транспланттауды жүргізудің тәртібін бекіту туралы”(бұйрық №623 от 19.09.2009г) донар құқығы?

8. Донор тегін медициналық көмек негізінде медикаментозды ем алуға құқығы бар ма?

9. Мәйіттің мүшелерін алуға туысқандары беруге құқығы бар ма?

10. Мүшелерді алуда және консервациялауда асептика және антисептика ережелері сақталу керек па?

11. Жануардың мүшелері мен тіндерін адамаға көшіруге болады ма?

12. Кез-келген дәрігер тіндер мен мүшелерді дайындауға және транплантациялауға құқығы бар ма?

13. Мүшелерді алу және транплантациялау кезінде биологиялық өлімді констатациялайтын дәрігерлер кеңесіне кіруге құқығы бар мамандар?

14. Донордан алынған мүшелер мен оларды консервациялау және дайындау туралы және транплантация жүргізілетін рецепиентке жүргізілген операциялар туралы ақпарат құпия сақталады ма ?

15. Донордан алынған мүшелер мен оларды консервациялау және дайындау туралы және транплантация жүргізілетін рецепиентке жүргізілген операциялар туралы ақпарат жарияланады ма ?

16. Донор-мәйіттен тіндер мен мүшелерді алу донорлық тіндер мен мүшелерді алу актісіне сәйкес құжат толтырылуы керек, келісесіз ба ?

17. Тіндер мен мүшелерді алу донорлық тіндер мен мүшелерді алу ережелеріне сәйкес сырқатнамамен толтырылуы керек, келісезіба?

18. Акт дәрігер - реаниматолог, сот – медициналық сарапшымен, дәрігер – хирургпен расталуы керек, келісесіз ба ?

19. Акт дәрігер - реаниматолог, дәрігер – терапевтпен, дәрігер – хирургпен расталуы керек, келісесіз ба ?

20. Донорлық тіндер мен мүшелерді алу мәйіттің сот-медициналық экспертизасының актінде жазылады ма?