35 Қаржы қызметінің реттеу жүйесінің құрылымына сипаттама

Қаржының реттеу қызметі экономикалық дамуын реттеуді мемлекеттің сырттай тәсілімен жүргізгенде пайда болады. Мемлекет оны салық салғанда, несие саясатында, әртүрлі экономикалық жеңілдіктер мен дотация кезінде жүзеге асырады.

Сыртқы экономикалық қызметті мемлекет тарпынан реттеу әртүрлі әдістер мен нысандар  арқылы жүзеге асырылады. Реттеудің негізгі нысанына келесілер жатады: -       сыртқы экономикалық қызметті қаржыландыру -       салық салу -       инвестициялау -       сыртқы заимдар -       сыртқы қарыз -       экспортты субсидиялау. Реттеу әдістеріне келесі әдістерді жатқызуға болады: - Тікелей ( әкімшілдік ) –  лицензия, квоталар, мемлекеттік монополия әдістері; - Жанама (экономикалық) – салықтар, кедендік төлемдер, мөлшерлеме,  валюта курсы, бағалы қағаздар курсы.

1. Қаржы рыногы мен қаржылық ұйымдарды мемлекеттік реттеудiң және қадағалаудың мақсаттары:

1) қаржы рыногы мен қаржылық ұйымдардың қаржылық тұрақтылығын қамтамасыз ету және тұтастай алғанда қаржы жүйесiне деген сенiмдi қолдау;

2) қаржылық қызмет көрсетуді тұтынушылардың мүдделерiн қорғаудың тиiстi деңгейiн қамтамасыз ету;

3) қаржы рыногында адал бәсекенi қолдауға бағытталған қаржылық ұйымдардың қызметi үшiн тең құқықтық жағдайлар жасау болып табылады.

2. Қаржы рыногы мен қаржылық ұйымдарды мемлекеттік реттеудiң және қадағалаудың принциптерi:

1) ресурстар мен реттеу құралдарын тиiмдi пайдалану;

2) қаржылық ұйымдар мен қаржылық қадағалау қызметiнiң айқындығы;

3) тәуекелдердi бағалауға негiзделген қаржылық ұйымдарды басқаруды ынталандыру;

4) жаңа қаржы құралдарын және қызмет көрсетудi дамытуды қолдау арқылы қаржылық қызмет көрсетудi тұтынушылар мүдделерiнiң қорғалуын қамтамасыз ету жөніндегі шаралардың кешендiлiгі, сондай-ақ қаржы рыногына қазiргi заманғы технологияны енгізу;

5) қаржылық ұйым органдарының жауапкершiлiгi болып табылады.

3. Қаржы рыногы мен қаржылық ұйымдарды мемлекеттік реттеудiң және қадағалаудың мiндеттерi:

1) қаржылық ұйымдар қызметiнiң стандарттарын белгiлеу, қаржылық ұйымдарды корпоративтiк басқаруды жақсарту үшiн ынталандыру жағдайларын жасау;

2) қаржы жүйесіндегі тұрақтылықты сақтау мақсатында қаржы рыногы мен қаржылық ұйымдардың мониторингi;

3) қаржылық тұрақтылықты қолдау мақсатында қаржы рыногының қауiпке неғұрлым бейiм салаларында қадағалау ресурстарын шоғырландыру;

4) қазiргi заманғы технологияларды енгізудi ынталандыру, қаржылық ұйымдардың қызметi және олар көрсететiн қаржылық қызметтер көрсету туралы ақпараттың тұтынушылар үшiн толымдылығын және қолжетiмдiлiгiн қамтамасыз ету болып табылады.

36Кəсіпорынның қаржылық қызметін сыртқы қолдау жүйесі

төмендегілерді қамтиды:

Кəсіпорынды _аржыландыруды_ мемлекеттік жəне бас_а да

сырт_ы _лгілері. Бұл тетік кəсіпорын дамуын мемлекеттік бюджет

жүйесінен, бюджеттен тыс қорлардан (мақсаттық), сондай-ақ басқа

бизнес дамуына көмектесетін мемлекеттік емес қорлардан

қаржыландыру үлгілерін сипаттайды.

Несиелік кəсіпорын. Бұл тетік кəсіпорынға түрлі несиелік

институттар тарапынан белгілі бір пайызға белгіленген мерзімдегі

қайтарымдық негізде əртүрлі несие үлгілерін берілуге негізделген.

Банктер беретін қаржылық несие; банктік емес ұйымдар беретін

қаржылық несие; шаруашылық серіктестері беретін тауарлық

(коммерциялық) несие жəне т.б. деп бөлінеді.

Лизинг (жалға беру). Бұл тетік кəсіпорынға біртұтас мүліктік

кешендер, белгіленген мерзім ішіне белгілі бір төлемге айналымдық

емес активтердің жеке түрлерін беруге негізделген. Қазіргі қаржы

тəжірибесінде пайдаланылатын лизингтің негізгі түрлеріне оперативтік

лизинг; қаржылық лизинг; қайтарымдық лизинг жатады.

Са_тандыру. Сақтандыру тетігі кəсіпорынның активтерін қаржылай

қорғауға жəне жекелеген қаржы тəуекелдерін (сақтандыру жайтының

пайда болуы) жүзеге асыруда оның ықтималды шығындарын өтеуге

бағытталған. Қаржы тəуекелдерінің ішкі жəне сыртқы сақтандырылуын

ажыратады.

Кəсіпорынны_ _аржылы_ _ызметін сырт_ы _олдауды_ бас_а _лгілері.

Оларға оның лицензиялануын, инвестициялық жобалардың мемлекеттік

сараптамасын жəне т.б. жатқызуға болады