Xereketke kitérü, éşletü (méxanizmnar, énérgiye çıgaiakları, turında).

Nersené de bulsa bérer eybérnéñ öslégénnen xereket ittérü.

Nersené de bulsa hervakıt üz yanıñda saklav, totu, üzédnen kaldırmav.. // Nersené de bulsa saklav, karavlı totu, anıñ yaxşı saklanuvına tiyéşlé igtibar birü. // küç. Kémné de yeki nersené de bulsa iste, küñélde saklav.

Sakal, mıyık, çeç süzleré bélen kilgende: üstérü; nindi de bulsa revéşte tarap, kistérép, aldırıp yörü.

Kaya da yeki kém yanına da bulsa kilérge yeki ba-rırga, çıgıp yörérge mömkinlék birü, röxset itü.

Kém yeki nerse dip atav. // İsém, familiye süzleré yanında kilgende kém iséménde yeki familiye-sénde bulunı béldére.

-E-

YÉGÉRMÉ Top san, 20 sanın hem mikdarın béldére torgan süz.

O yégérmé bér — komarlı karta uyınının bér töré; oçko.

YÉGÉRMÉBİŞMÉNÇÉ i. tar. 1930 yılda, partiya çakıruvı buyınça, promışlénnost üzeklepénnen oyıştıruv éşleré öçén kolxozlarga ciberélgen 25 mén, aldıngı éşçénén bérsé.

YÉGÉRMÉLÉK i. söyl. yégérmé sumlık kegaz akça.

YÉGÉRMÉLEP Çama sanı. k. yégérmé.

YÉGÉRMÉNÇÉ Tert. sanı. k. yégérmé.

YÉGÉRMÉŞER Bul. sanı. k. yégérmé.

YÉ TÉR i. 1. Proféssioial avçı. 2. xerbi. Kaybér armiyelerde (atlı yeki ceyevlé) maxsus ukçılar polkında xézmet itüvçé soldat.

YÉGÉT i. 1. Yeşüsmérlékten ölgérgenlék çorına küçken, buyga citken yeş ir kéşé. // öylenmegen, buydak ir kéşé (törlé yeştegé). // Gomumen ir kéşé. // tart. form. «Söygen yar» megnesénde. // énd. süz meg. küpl. «İpteşler, duslar» megnesénde.

2. küç. Uñganlık, tevekkellék, kıyulık, batırlık, namuslılıknı béldére torgan maktav süzé bularak kullanıla.

YÉGÉTLÉK i. 1. Yeşlék, yégét çak, yégét buluv çorı.

Kıyulık, batırlık, tevekkellék. // Köç, gayret. // Kürkem, maktala torgan éş. // s. meg. yégétlerge xayı.

Saflık, gıyffet.

YÉGÉTLENDÉRÜ f. sir. Batıraytuv, kıyulandıruv, üz köçéne ışana torgan itüv.

YÉGÉTLENÜ f. iron. 1. yégét (1 meg.) bulıp küré-iyérge tırışuv (yeşüsmérler turında); batırayuv, kıyulanuv.

2. yégétlerçe (1 meg.) kılanuv.

YÉGÉ'TÇE, YÉGÉTLEFÇE rev. 1. yégétlerge, yeşlerge xayı bulgança (yéréş-torışta, üz-üzén totuda h. b.).

2. küç. Batır l arça, kıyuv, kurkusız.

YÉGÉT-CİLEN cıy. i. yégétler hem yeşüsmérler.

YÉGÜ f. 1. Köç bélen (sugıp, berép, étép, tartıp H. b.) avdaruv, avarga mecbur itüv. // Üsép utırgan agaçnı, igénné l. b. kisép yeki çabıp avdaruv. // Atıp ütérép yeki cerexetlep avdaruv. // Yugarıdan cirge avdarıp töşérüv.

Cirge iyüv, sérléktérüv (igénné).

sport. Ciñüv, arkası bélen cirge saluv (köreşkende).

küç. Karşı tora almaslık itüv, ciñüv.—

küç. söyl. Töşérüv, kuvuv (éş başınnan).

küç. söyl. Kıruv, helak itüv.

7. küç. söyl. Katı tenkıytlev, yukka çıgaruv. // söyl. İmtixan alganda naçar bilgé kuyuv.

8.. küç. İxtiram itmev, (kémnéñ de bulsa iséméne, namusına H. b.) tap töşérüv. // İgtibarsız kaldıruv, tıñlamav (süzné).

YIGILA-TORA rev. 1. Bér yıgılıp, bér torıp; bik avırlık bélen. // küç. Akrın gına (zur karşılıklar aşa bargan ictimagıy üséş, progréss turında).

2. Bik aşıgıp, kabalanıp.

YIGILGANÇI rev. Arıp xelden taygançı.

YIGILU f. 1. Tigézlékné yugaltıp (cirge) avuv, yugarıdan tübenge metelép kilép töşüv. // Ayak östénde basıp tora almıyça cirge avuv (arıp, xelsézlenép, yaralanıp h. b.). // Cirge iyélüv, sérlégü (cil, yañgır, boz h. b. köçé bélen).

küç. Katı avırıp kitüv, katı avırıp yatuv. // helak buluv, uluv.

i. meg. küç. yıgılgan. Gadette kıyık kiléş formalarında: kıyırsıtılgan, avır xelde kalgan kéşé.

küç. söyl. Zur üténéç bélen mörecegat itüv, yalınuv, yalvaruv.

küç. söyl. Cidélüv, cimérélüv, tarkaluv (xökumet, anıñ başında utıruvçı réaktsion köçler H. B. turında).

küç. Avır, udaysız xelge kalu; udışsızlıkka oçrav. // söyl. Naçar bilgésé aluv.

rev. meg. küç. yıgılıp. Bik katı, bik nık.

YIGILIŞU f. 1. Küplernén, bér-bér artlı yıgıluları turında.

2. rev. meg. küç. yıgılışıp. Bik katı, bik nık.

YÉGER i. Fizik kéç, kuvet. // Éşçenlék köçé, énérgiye.

YÉGERLÉ s. Köçlé, kuvetlé, taza.

YÉGERLÉK i. 1. fiz. téx. Vakıt béremlégé éçénde başkarılgan éş mikdarı bélen iseplene torgan zurlık.

2. Nersenéñ de bulsa kéç-küzt, fayda birüv, citéştérüv mömkinlégé.

YÉGERLÉLÉK i. yégerlé buluv sıyfatı.

YÉGERLENÜ f. yégerlélékke iye buluv, xellenüv, köç cıyuv (kéşége karata).

YIL i. 1. Cirnén. Koyaş tiresénde bér kat eylenép çıguvına tigéz vakıt ülçev béremlégé (1 yanvardan iseplenép, 12 kaléndar aynı éçéne ala). // Nindi de bulsa können iseplengen 12 ay vakıt ar ası.

Vakıt, srok; yeş.

Nindi de bulsa éşler, zanyatiyéler tsiklı başkarıla torgan vakıt arası, çor.

küpl. yıllar. Bérniçe yılnı éçéne algan vakıt arası, çor.

küpl. yıllar. Diste tertip sannarı bélen kilgende un yıl éçéndegé vakıt arasın béldére.

YILAVIK s. dial. k. yılak.

YILAK s 1. Bik yış yılavçan.

Yılamsıragan, kızganıç (avaz, tavış turında).

küç. hervakıt rizasızlık kürsetüvçé, zarlanuvçan; péssimistik ruxlı.

küç. Yantırlı.

YILAKLIK i. Yılak buluv sıyfatı.

YILAMSIR s. Botakları ozın hem kuyı bulş salınıp torgan.

YILAMSIRAV f. Yılagan sıman buluv, yılagan tavışlar çıgaruv. // rev. meg. yılamsırap. Yılaganday bulıp; yılak. tavış bélen.

YILAN i. 1. Borgalana torgan ozın, néçke gevdelé ayaksız, kaybérlerénde agulı téşleré bulgan séyrelüvçé xayvan.

2. küç. Mekérlé, astırtın yavız kéşé turında. // Yavız doşman turında.// Bik ütkén, buldıklı kéşé turında.

YILAN BALIK i. zool. Yılan sıman gevdelé balık; rusçası: ugor.

YILANBALIKÇALAR i., zool. Yılan sıman gevdelé balıklar otryadı.

YILANBAŞ 1. i. bot. İrénçeçekléler sémyalıgınnan kügélcém-şemexe yeki ak çeçeklé, éfir mayı birüvçé béryıllık üsémlék (ballı çeçek dip te yörteler); rusçası: zméégolov,

2. zool. Başı yılannıkına oxşaşlı, atmosfyıra havasın sulav öçén maxsus organı bulgan balık; rusçası: zméégolov.

YILANLIK i. küç. Mekérlélék, astırtın yavızlık.

YILAN-ÇAYAN cıy. i, Çaga torgan törlé séyrelüvçé xayvannar.

YILAP-SIKRAP rev. Gazaplanıp, küz yeşé éçénde. // küç. Zarlanıp, télemiçe géne.

YILATU f. 1. Yökl. yün. k. yılav.

2. küç. Bik nık kimsétüv, kıyırsıtuv, rencétü; cebérlev.

YILAV f. 1. Yeş agızuv, küzlerné yeşlendérüv (avırtudan, kaygıdan, kötélmegen facigalé xelden h. b.).

küç. Suzınkı éçpoşırgıç yeki moñlı tavışlar çıgaruv (cansız eybérler turında). // Kéşé kıçkırıp yılaganga oxşaşlı tavış çıgaruv.

küç. söyl. Zarlanuv.

YILAULI s. sir. 1. Yılav bilgéleré bulgan, yılagan; yeşlé, yılap kızargan (küzler turında).

2. küç. Monsuv, yamansuv, éçpoşırgıç (cır, muzıka turında).

YILAŞ i. söyl. k. yılav 1.

YILAŞ-KIÇKIRIŞ cıy. i. Bér ük vakıtta bulgan yılav hem kıçkıruv yeki yılav hem tirgeşüv tazışları.

YILAŞ-SIKRAŞ cıy. i. söyl. Bér ük vakıtta bulgan yılav hem kıçkırıp zarlanuv tavışları.

YILAŞU f. Bérniçe yeki küp kéşénéñ bérgelep, béryulı yılavları turında.

YILBIR s. k. yıltır II (1 meg.).

YILGA i. 1. Başlangan urınınnan koygan ciréne çaklı üzé salgan üzenlék buyınça tabigıy revéşte tuktavsız agıp torgan su. //s. meg, Yılgada yözüvge, yılgada éşlevge beylenéşlé.

2. küç. gadette tartımlı formada. Sıyıklık hem börtéklé eybérlernéñ çikten tış küp buluvın béldérüv öçén kullanıla.

YILGALAP rev. küç. Bik şçi.—Yuk!

YILGALIK i. sir. Yılga üzené, korı üzenlék.

YILGAÇI i. Yılga transportında éşlevçé.

YILGI s. (Niçençédér) yılda bulgan, xezérlengen, tugan h. b. // i. meg. küpl. (Kaysıdır) yılda tugan kéşé.

YILGIR s. 1. k. yıldam 1.

2. Ütkén, buldıklı, seletlé. // Xeyleker, mut.

YILGIRLIK i. Yılgır buluv sıyfatı.

YILGISIZLANU f. dial. Ayak yeki kullarnıñ vakıtlıça toyuv seletén yugaltuvı, xelsézlenüvé, égeré kitü (avıruv, kurkuv h. b. ş. sebepler arkasında, lekin fizik arudan tügél).

YILDAGI s. Yıl sayın bula torgan.

YILDAGIÇA rev. Ütken yıllardagı kébék, yıl sayın bulıp kilgençe, gadettegéçe.

YILDAM s. 1. Citéz, yılgér; xereketçen.

2. Ütkén, buldıklı.

YILDAMLANU f. sir. Yıldam xelge kilüv, citézlenüv, tizlékné arttıruv.

YILDAMLIK i. Yıldam buluv sıyfatı.

YILDA'N-YIL rev. Yıl sayın, her yılnı; yıllar ütken sayın.

YILDAŞ i. söyl. k. yeşteş.

YILDIRU f. söyl. Nersege de bulsa tébep ırgıtuv, şudırıp ciberüv.

YILDIRIM i. 1. Ténle yeki kiçén ofık çiténde yalt-yolt ite torgan yaktılık çatkısı (yırakta yeşén yeşnev çagılışı); acagan.

dial. Yeşén.

s. meg. küç. Ütkén, yélgér; xeyleker.

YILKA i. 1. Yana yıl beyreménde bülmege, zalga, açık meydanga bizep kuyıla torgan çırşı.

2. Bizelgen çırşı tiresénde cır, biyüv, uyınnar bélen ütkeréle torgan Yana yıl beyremé.

YILKI i. isk. 1. At.

2. Éşke cigélmiçe, irkénde, kétüde yörüvçé at. // Suyuv öçén simértélgen at; sugım atı.

YILKILDAVIK s Yılık-yılık itép torgan.

YILKILDAV f. 1. Yaktılık nurların kiré çagıl-dırıp yaltırav, céméldev.

2. Éré mallarnıñ simézlégén, kérlégén béldérüv öçén eytéle.

3. küç. söyl. Kiyémnéñ yana, yaxşı buluvı bélen kuzga nık taşlanuvı turında.

YILKIÇI i. Yılkılar kétüvén karavçı, yılkılar kötüvçé.

YILLAGAN s. !. Yeşé tulgan, bér yeşlék.

2. C,ıyıp alıngannan yeki xezérlengeınen soñ bér yıl. yeki bérniçe yıllar buyına saklangan.

YILLAP rev. 1. Yıl isebé bélen; yıl sayın, yıl ütken sayın.

sir. k. yıllıklap.

Yanında kilgen san béldérérge tiyéşlé çama töşénçesén üzéne ala hem ... “yılga yakın», ... “yıl çaması» digen megne añlata.

Él buyına, yıllar buyına.. // küç. Bik ozak.

gaddtte kabatlavlı formada. her yılnıkın ayırım cıyıp, tuplap.

YILLAF?ÇA rev. Yıllar buyınça, küp yıllar devamında. // Bérniçe yıl ütken şikéllé, bik ozak.

YILLATU f. Yıl buyınça saklav, karav.

YILLAV f. sir. Yıl buyı toruv, saklanuv.

YILLIK s. 1. Tulı bér yılga karagan, bér yılga iseplengen; Yıllık tabış. Yıllık plan. //' Bér yıl éçénde bulgan. Yıllık üzgeréşler.

Yılga bér tapkır çıga torgan.

Sannar yanında şul san kürsetkençe yılga iseplengen, citerlék, şul kader yıl éçénde başkarılgan yeki başkarıla torgan digen megnelerné béldére.

Sannar yanında «yeşerüv, kartayu» figılleré bélen kilgende, «şulkader yılga, şulkader yeşke tin bulırlık» megnesén béldére.

Nindi de bulsa kürénéklé vakıygaga (niçedér) yıl' tuluv könén bilgélep üte torgan kaléndar data.