Добавил:
Upload Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:
0004-(11)Tatarca buyuk sozluk(kiril)-13.911KB.doc
Скачиваний:
10
Добавлен:
01.03.2025
Размер:
14 Мб
Скачать
☆

2. S. Meg. K. Sazlık (3 meg.). Sazlamık bolınnı éşkertü.

SAZLAMIKLANU f. k. sazlanu. Uysu cirnéñ sazlamıklanuvı.

SAZLAMIKLI s. k. sazlı. Sazlamıklı urman. Sazlamıklı yul.

SAZLANU f. Sazga (1, 2 meg.) eylenü. Kül sazlanu. Bolın sazlanu. Köçlé yañgırdan soñ yul sazlanu.

SAZLI s. Öléşçe yeki tulısıñça sazlangan, sazga (1, 2 meg.) eylengen.

SAZLIK i. 1. Sazlı cir. Külnéñ kibe-kibe sazlık bulıp kaluvı. Sazlık koşları.

küç. gadette tartımlı form. Torgınlıkka töşken yeki artta kalgan, yañalıkka karşı bulgan daire, tormış h. b. ş.

s. meg. Sazlangan, sazlıkka eylengen; sazlı.

SAZLIKLANU f. Sazlıkka eylenü, sazlanu.

SAZLIKLI s. Sazlıgı bulgan, sazlangan.

SAZÇI i. Saz (II) uynavçı, şunıñ ostası.

SAY I s. 1. Tiren tügél (su hem sulıklar, çokırlar, şulay uk savıt-saba, baş hem ayak kiyémneré h. b. turında).

Ez yeki kimçéléklé (akıl, xetér, bélém, tecribe h. b. ş. turında).

i. meg. Tiren tügél urın (suda).

i. meg. dial. Tugay, üzenlék, bolın kultıgı.

rev. meg. Sabannı tiyéşénçe tirenge kértmiçe (sörü-sukalav turında).

SAY II i. maxs. Çabatada: başnı kaytarıp (ürép) bétérgennen soñ kolaksaga kader salıngan yükelernéñ bérsé.

SAYGAK, SAYGA i. zool. Kuvış mögézléler sémyalıgınnan, kuş toyaklı, küşevçé dala xayvanı; antilopanıñ bér töré.

SAYGAK [saygak] i. İden h. b. ş. itép tézép ceygen taktalar; şul taktalarnıñ bérsé.

SAYGAKLIK s. Saygak öçén dip bilgélengen (takta turında). || i. meg. Saygak matérialı (taktalar h. b.).

SAYLANDIK s. Başka işlerén saylap alıp bétérgennen soñ kalgan; tüben sıyfatlı.

SAYLANMA s. Saylap cıyılgan, yaxşırak, östénrek dip tabılgan, iñ yaxşı dip karalgan (küp, işlé nerse turında).

SAYLANU f. 1. Töş. yün. k. saylav 1.1| Saylap alınu, iñ yaxşıları dip tabılu; ayıruça layıklılar dip tanılu.

2. Artık ozak, bik céntéklep saylav,

SAYLANIŞ i. Saylav I (1 meg.) hem saylanu (1 meg.) neticesé.

SAYLAV I f. 1. Yaxşıragın yeki kiregregén ézlev-karav yeise ayırıp alu.

2. Tavış birép, bérer oyışma, organ çlénlıgına yeki cavaplı (saylavlı) xézmet urınına ütkerü, ciberü, kuyu, bilgélev, kértü. || Çlénnarın şul revéşlé bilgélep (ütkerép, tuplap), tözü (saylavlı oyışmanı, kollégial organnı h. b. ş.).

SAYLAV II i. Saylav I (2 meg.) éşé, protséssı, aktı, kampaniyesé.. || Saylavga katnaşu.

SAYLAVLI s. Saylav-saylanu tertibénde géne biréle-alına torgan (xézmet urını h. b. turında).. II Saylav I (2 meg.) yulı bélen tuplangan kéşélerden tözéle, oyıştırıla torgan.

SAYLAVÇI i. Saylavga katnaşuçı yeki şuña xokuklı kéşé.

SAYLIK i. 1. Say I (1, 2, 5 meg.) bulu sıyfatı, I kürénéşé, xelé, derecesé.

2. Suda: say urın.

SA'YRA i. Diñgéz balıgınıñ bér töré (Tın okéan nıñ Yırak Könçıgış buylarında yeşi).

SAYRAR s. Sayrıy torgan, sayravçı.

SAYRATU f. 1. Yökl. yün. k. sayrav (1, 2 meg.).

2. küç. Bik osta uynav (uyın koralın).

SAYRAV f. 1. Küñélge yatışlı muzıkal avazlar çıgarıp kıçkıru yeki sızgıru (koşlar turında).

küç. Néçke (yugarı) tavış bélen bik matur cırlav. II Küñéllé, yagımlı itép söylev. II Bik osta söylev. || iron. Artık ozak, küp söylev, takıldav. II Uynavçı kulındagı uyın koralı, anıñ télleré-kılları h. b. ş. turında: muzıkal avazlarnı ayıruça aheñlé çıgaru, ayıruça muzıkal yañgırav.

dial. Kıçkıru; avazlar çıgaru (çikértke, böcekler turında).

SAK [sak] I s 1. Kurkınıç bulu mömkinlégén isénnen çıgarmavçı; igtibarı bik köçlé, sizgér.

Aéruça sizgér, ütkén (toyu-sizü organnarı turında).

Milékné bik saklap, bereketlep faydalanuçı, anı kadérlep totuçı.

Bütennernéñ igtibarın celép itmeske tırışıp, saklık bélen éşlene torgan (éş-xereket h. b. ş. turında).

5. rev. meg. Saklanıp, saklık (1—3,5 meg.) bé len, sak I (1—4 meg.) revéşte.

SAK [sak] II i. 1. Saklav, karavıllav öçén kuyılgan, bilgélengen kéşé, törkém yeki korallı köç.

2. Sakçı xézmeté hem vazifaları; sakçılık postı.

SAK III i. isk. Yulda kapçık urınına yörte torgan zur bukça.

SAK IV i. Xatın-kız paltosınıñ bér töré,

SAKAL i. İrlernéñ iyegénde hem yañagında üse torgan çeç sıman yon. II Xayvan yeki koşlarnıñ kaybér-lerénde: tamak astı turısınnan suzılıp töşép tora torgan ozın yonnar, tökler yeki kavrıylar.

SAKALBAY i. 1. söyl. Zur sakallı kéşé.

2. iron. Kece turında.

SAKALLI s. Sakalı bulgan, sakal üstérgen. II Urta yeki ölken yeşlerdegé (irler turında).

SAKAV I 1. s. Kaybér avazlarnı (bigrek te ş, j, ç, s, z, r, l tartıkların) eyte almıy yeki alarnı büten avazlar bélen alıştırıp yeise böténley töşérép kaldırıp, bozıp söyli torgan 5(kéşé hem tél turında).

2. TavışıTbétken, sayrav sézonı ütken (küké, san-dugaç|kébék koşlar turında).

SAKAV II i. Atlarda bula torgan yogışlı avıru: borın éçé hem yotkılıknıñ laylalı tışçası şéşü.

SAKAVLANU f. 1. Sakavga eylenü.

2. Sakav (1 meg.) bulıp kılanu, söylev.

SAKAVLAV I f. Sakav tél bélen söylev.

SAKAVLAV II f. Sakav II çiré bélen avırıy başlav (xayvannar turında).

SAKAVLIK i. Sakav I bulu xelé, sakav kéşége yeki koşka xas sıyfatlar.

SAKLAGIÇ i. 1. Törlé nerse cıyıp saklav savıtı, urını h. b. ş.

Törlé eybérné berélü-zararlanudan, vatıludan saklav caylanması.

s. meg. Saklıy (1, 2 meg.) torgan, şuña xézmet ite torgan.

SAKLANU f. 1. Töş. yün. k. saklav (1—7,10 meg.).

2. Üzéñné saklav, yaklav. || Üzéñné tıyu, tıyıp kalu, saklık kürsetü.

SAKLANIŞ i. Bérer nersenéñ saklanıp torışı, saklanu xelé.

SAKLAV f. 1. Kurkınıçsızlıknı, iminlékné teémin itép toru.

2. Yugalu, bozılu-zararlanudan imin totu. II Bérer maksat öçén bilgélev, maxsus atap kuyu (törlé kullanu eybérlerén). II u.-vak. kiléş. soñ. Yugalu, bozılu-zararlanudan imin urında maxsus totu, asrav.

3. Bik sak faydalanu, kadérlep totu (kiyém-salım, koral-dirbiyenı h. b. ş.).

4. İste totu, onıtmav (küñél, xetér turında).

5.Béldérmev, sizdérmev, söylemev (sérné h. b. ş.)-—

6.Karap-küzetép toru, küz-kolak bulu.

7.Karavıllav. // Sak astında totu.

8. Totıp alu h. b. ş. maksat bélen sagalav, yeşérénép kéne küzetü. II küç. Bérer nersené yeki kéşéné, küzete-küzete, tüzémsézlenép kötü.

9. iron. Bérer nerse yeki kéşé yanında bulıp, fay-dasızga vakıt ütkerü turında.

10. Buldıru, teémin itü (tertipné* çistalıknı h. b. ş.). II Ütev, tormışka aşıru (edep kagıydelerén h. b. ş.). || Béldérü, kürsetü (ruxi sıyfatnı, xaletné h. b.).. II Devam itü (fizik, ruxi yeki ictimagıy xelné, xaletné, sıyfatnı, formanı h. b.).

AKLAVLI s. Saklana, sak astında tora torgan. Saklavlı urman.

SAKLI s. sir. 1. Saklana, karavıllana torgan.

2. Sak yeşi torgan, saklanu çan. Saklınıñ sagı yatır, Saksıznıñ başı yatır! N. İsenbet.

SAKLIK i. 1. Sak (1—3 meg.) bulu xelé; sak kéşége yeki başka nersege xas sıyfatlar. || Sizgérlék, uyavlık.

Saklanu xisé, uyı.

Kurkınıçsızlık, iminlék.

sir. Saklav-karavıllav öçén maxsus kuyılgan, bilgélengen kéşé yeki törkém.

Sakçıllık.

s. meg. İñ axırga saklap kaldırgan, iñ kirek oçrakta gına faydalanu öçén bilgélengen.

SAKSAVL i. bot. Aziye çüllerénde yeki yarım çülde üse torgan katı vak agaç yeise kuak (botaktan hem turıdan-turı kevseden çıkkan ürénté yeki teñke-kabırçık sıman yafrakların döye h. b. ş. xayvan aşıy).

SAKSIZ s. 1. Kurkınıç turında uylamavçı, saklıknı onıtuçı.

Milékten bik bereketséz faydalanuçı, anıñ kadérén bélmiçe éş itüçé.

Saklıknı onıtıp éşlene torgan (xereket, éş h. b. ş. Turında).

Saksızlıknı béldére, kürsete torgan (éş-xel h. b. ş. turında).

Sakçısız, karavılçısız.

SANSIZLANU f. 1. Saksızlık kürsetü, saksız éş-xereket itü.

2. Saksızga eylenü, saksız revéşte éş ite başlav.

SAKSIZLIK i. Saksız kéşége h. b. xas sıyfatlar.

SAKÇI i. Saklav öçén bilgélenép, sakta toruçı kéşé, törkém h. b.

SAKÇIL s. 1. Kurkınıç bulu mömkinlégén isénnen çıgarmavçı; igtibarı bik köçlé* nık; sak.

2. Milékten bik sak faydalanuçı.

SAKÇILLANU f. Sakçılga eylenü; sakçıl revéşte éş-xereket ite başlav.

SAKÇILLIK i. Sakçıl bulu sıyfatı hem xelé.

SAKÇILI s. Sakçı kuyıp saklana torgan.

SAKÇILIK cıy. i. 1. Sakçılar, saktagılar. II Saklav-saklanu korılmaları, postlar.

2. Sakçı xézmeté, vazifaları.

SAL i. Su bélen agızıp alıp baru yeki köyme urınına faydalanu öçén térkep beylegen büreneler.

SALA i. isk. Avıl; avıl ciré.

SALAVAT i. 1. isk. Maktap-xuplap yeki xeyérlé yul, uñış télep ukıla torgan doga.

2. xeb. funk.; söyl.; yün. kiléşéndegé süzden soñ. „Xeyérlé bulsın, anıñ xakında süz ozaytunıñ kiregé yuk" megnesénde eytéle (ütken éş-xel turında).

SALA!KA i. zool. Séldnéñ atlantik törçesé (aña karaganda vagrak balık).

SALAM i. 1. Aşlık sabagı. II cıy. Sukkannan soñ kala torgan şundıy sabaklar.

2. s. meg. Salamnan yeki salam katnaştırıp éşlengen. II Salam bélen yabılgan (tübe turında).

SALAMA!NDRA i. zool. Koyrıklı cir-su xayvannarı sémyalıgına kérüçé, keltege oxşaşlı cenlék.

SALAMLI s. Salam salıngan yeki tutırılgan (kapçık h. b. turında). II Salam katış bulgan (mal azıgı, tirés h. b. turında).

SALAMÇI i. Aşlık sukkanda salam sélkü, salamnı taşu, öyü kébék éşlerde éşlevçé.

SALAT I i. Sıra kaynatu h. b. ş. maksat öçén ürdérép tartılgan aşlık onı.

SALAT II i. 1. Yafragı çi kiléş aşamlık itép faydalanıla torgan yeşélçe üsémlégé.

2. Yeşélçeden géne yeki anıñ yanına it h. b. nerseler turap, bérer temletkéç salıp xezérlegen salkın azık.

SALDIRU I f. 1. Yökl. yün. k. salu I (1-4, 6—29, 31—38, 40-52, 55-60 meg.).

2. küç. söyl. Éré-éré atlav turında. Par at matur gına saldırıp kitté. Ş. Exmediyév.

SALDIRU II f. Yökl. yün. k. salu II (1 meg.). II Bérevnéñ öske-başka yeki kul-ayakka kigen, takkan, beylegen h. b. ş. nersesén: çişép, ıçkındırıp yeki bütençe kiré alu. II Xayvannıñ yögen, tışav, kamıt kébék nersesén: ıçkındıru, kiré alu.

SALKIN s. 1. Çagıştırmaça tüben témpératuralı.

Kaynarlıgı yeki cılılıgı bétken, suvıngan (aş-su turında).

Cılıtmıy-kaynarlamıy gına ezérlene yeki şul revéşçe tabınga kuyıla torgan (aşamlık turında). 4. küç. Dertséz, xisséz; artık citdi.

|| Kırıs, yagımsız; artık resmi (mögamele, karaş h. b. ş. turında).

Éşke mönesebet, karaş h. b. ş. turında: gamséz, cavapsız.

Cılılık çıgarmıy yeki cılılık çıganagı bula almıy yeise cılılıgı sizélmi torgan (törlé cisémner, nurlar turında).

maxs. Kızdırmıyça yeki tüben témpératurada éşlene torgan (éşkertü h. b. ş. turında).

i. meg. Salkınlık (1 meg.); tüben témpératura, salkın hava

SALKINAYTU f. 1. Yökl. yün. k. salkınayu.

2. Salkınayu (kön, hava turında). \\ z-sız. Könnéñ salkınayuvı turında.

SALKINAYU f. 1. Salkınga eylenü, témpératura tübeneyü.

2. küç. Artık resmi mögamelelé, kırıs kéşége eylenü. || Bérer nersege igtibarnı kimétü, annan bize, kızıksınmıy başlav. || Yagımlılıgı, éçkérsézlégé kimü yeki bétü (mönesebet, mögamele h. b. ş. turında).

SALKINLANU f. k. salkınayu.

SALKINLIK i. 1. Salkın bulu xelé, tüben témpératura.

2. küç. Dertsézlék, xiske birélmevçenlék. || Kızık-sınmavçanlık, gamsézlék. // Oşat-mav-yaratmavga nigézlengen mönesebetné çagıldıra torgan xis.

SALKINSU s. dial. k. salkınça.

SALKINÇA s Béraz, ciñélçe salkın.

SALKINÇALANU f. Salkınçaga eylenü.

SALLANU, SALLILANU f. Sallıga (1 meg.) eylenü.

SALLAV f. Sal itép térkev, bérkétü (bürenelerné h. b.).

SALLI s. söyl. 1. Ciñél tügél; çagıştırmaça avır hem nık.

2. Kuetlé, ışanıçlı, nık (xereket h. b. ş. turında). II Töplé, nigézlé hem bik -teésirlé; béregeylé (süz, söylem turında). || sir. Avtoritétlı, töplé, ışanıçlı; köçlé (kéşé turında).

SALLIK s. Sal beylev-yasavga kite torgan yeki salga yararlık-citerlék.

SALMA i. Tokmaç kamırın dürt poçmaklap kisép yeki kamırnı vak kına kiseklerge özgelep, aşta péşérép alıngan aşamlık; çumarnıñ bér töré. || Şundıy kamır salıp péşéréle torgan aş.

SALMAGAYU f. 1. Salmakka (1 meg.) eylenü, ekréneyü (xereketnéñ üzé yeki xereket itüçé nerse, tavış h. b. turında).

2. Basınkıga, sabırga eylenü (kéşé, anıñ xolkı h. b. turında).

SALMAK s. 1. Tigéz hem bér köyge géne, çagıştırmaça ekrén devam ite torgan. II Yomşak, tigéz hem suzınkı (söylem, tavış h. b. ş. turında).

Töşép-salınıbrak tora torgan, salınkı.

Çagıştırmaça belekey, vak bulsa da, şaktıy avır, ciñél tügél.

Basınkı, sabır (kéşé, anıñ xolkı h. b. ş. turında).

SALMAKKA rev. Üz köyéne, cay gına.

SALMAKLANU f. 1. Salmakka (1 meg.) eylenü, ekréneyü (xereket yeki xereket itüçé nerse, tavış, tormış h. b. turında).

Salınıp, asılıngan sıman tora başlav; salınkılanu (bolıt, tamçı h. b. turında).

Basınkıga, sabırga eylenü (kéşé yeki anıñ xolkı turında).

SALMAKLIK i. Salmak bulu üzlégé, salmak nersege yeki kéşége xas sıyfatlar.

SALMALANU f. gadi s. Yamséz bulıp salınu yeki cıyırılu (avız-irén turında).

SALMIŞ s. Béraz éçken, isére töşken.

SALOL i. maxs. Éçegé hem sidék yulı avırtkanda kullanıla torgan daru; eçkéltém ak poroşok.

SALPAYU f. 1. Salpı (1 meg.) revéşke kérü; salınu, salınkılanu.

2. Aru, xelsézlenü h. b. ş. sebeplé salmak xelge kilü, basınkılanu (xereket h. b. ş. turında).

SALPI s. 1. Salınkı (1 meg.), salınıp töşép tora torgan.

Arganlık, xelsézlékné sizdérép torgan, basınkı (xereket h. b. ş. turında).

küç. Töşénké (küñél, keyéf turında).

SALPILANU f. k. salpayu.

SALPILIK i. Salpı bulu sıyfatı yeki xelé.

SALPIRAK) f. k. selpéreyü.

SALU I f. 1. Bérer nersenéñ éçéne töşérép, kuyıp, sıyık bulsa agızıp, koyıp h. b. ş. revéşte urnaştıru.

2. Gadette ozınça nerselerné: yatkırıp, avdarıp, suzıp yeki taratıp kuyu, urnaştıru. II Bérer nersenéñ östéne kuyıp, orındı-rıp-tidérép toru (kulnı, başnı, ayaknı h. b.). II İké yakka salındırıp, arkılı kuyu.

3.Ceyép-taratıp yeki suzıp urnaştıru, kuyu; tüşev.

4.Töyev (yökné). II Kütertü yeki küterü (yök h. b. ş. nersené).

5.Gevde avırlıgın: bérer egzaga, gevdenéñ bérer öléşéne yeki térek bulırday nersege yöklev-töşérü, küçérü, turı kitérü.

6.Kimiçe, öske, iñge géne yabu (ös kiyémén). || Beylemiçe géne yabınu, börkenü yeki iñge-arkaga yabu (yavlıknı, şelné h. b.).

Yatkıru. Balanı belekey arbaga salıp yoklatu.

küç. söyl. Köreşte: yıgu, ciñü. 9. Devalav, ukıtu-terbiyelev h. b. ş. maksat bélen, tiyéşlé vakıtına bérer cirge urnaştıru, kértü birü. || Devalav-darulav,savıktıru-tözetü maksatı bélen bérer réjimga kuyu, küçérü, duçar itü.

10. İyü, bögü, salındıru, avıştıru (başnı h. b.).|| Töşérü, salındıru, aska yüneltü (borınnı h. b.). II Salındıru (kérfékné, kanatnı h. b. ş.).

11. Atlav, basu (ayaknı). \\ Yasav, yörtü (kolaçnı, kiñ kolaç bélen yözgende — kulnı). II İşü (işkekné).

Sıyık yeki börtéklé, kiseklé nersené: aralaş-tıru-katnaştıru öçén ikénçé bér şundıy nersege kuşu. || Aşamlık, temletkéç kébék nerselerné: östep, kuşıp katnaştıru.

Çirné kisetü, devalav öçén yeki büten maksat bélen tenge kértü, séñdérü, yoktıru yeise tamızu (daru, agu h. b. ş. nerselerné). || Ukolnı: yasav, kullanu. II Banka, sölék kébék nersené: suvırtıp devalav öçén, tenge maxsus kuyu.

Cerexetné, imgengen cirné h. b. ş. saklav öçén, bey, gips katlamı kébék nerselerné: caylap bérkétü,, kuyu, beylev.

Tégép, yabıştırıp yeki bütençe bérkétép kuyu (yamavnı, oltannı h. b. ş.).

Yagu-sörtü, sılav, buyav h. b. ş. yoktıru (innék-kérşen, buyav kébék nerselerné).

Tamga, bilgé, bizek-sır kébék nersené: kuyu, yasav, töşérü (yazıp-sızıp, uyıp-çokıp h. b. ş.).

Rézolyutsiye, viza h. b. ş. nersené: yazu, birü. II Kaybér abstrakt isémnerden soñ: şuña duçar itüné béldére.

Başlav, yasav, yaru (yulnı, sukmaknı h. b. ş.). II Yasav, kaldıru, barlıkka kitérü (ézné, cerexetné h. b. ş.).

Kabızıp-yandırıp ciberü, törtü (utnı). 21. Kortkıçlardan saklanu-saklav maksatı bélen havaga taratu, tire-yünge börkü, bülmege séñdérü (töténné, darunı h. b. ş.). II Sunı: éssésé, parı çıksın öçén munça taşına sibü.

22.Savıtka bülép alga kuyu, birü (aş-sunı). II Bit-kul yuvuvçıga sunı: agızıp toru.—

23Tuy bülegé kébék nersené: kotlap tabınga kuyu yeki birü.

24Otışlı östel uyınnarı uynaganda akçanı h. b. ş. otışka bilgélengen nersené: uyınga kuyu.

Jirebe kébék nerselerné: çirat bilgélev, öléş alu h. b. ş. öçén faydalanu. 26. çıg, kiléş,isémnen soñ. Çamalap karav, aldan bilgélev, bülép kuyu öçén: xisaplav (kérém-çıgımnı h. b. ş.).

27. Yüneléş kiléşéndegé ülçem béldére torgan süzden soñ: şul sistéma béremlégéne küçérü; küçérép iseplev. 28.Kileçekke dip maxsus ezérlep (saklarga) kuyu yeki saklıkka dip ayırıp kaldıru (çeçü orlıgın, azık-tölékné h. b. ş.). Orlıkka boday salu. Silos salu. Bazga kar salu. Çokırga bereñgé salu. II Bérer saklav urınına cıyu, tuplav (aşlıknı h. b. ş.). Glubinkaga aşlık salu,

29.Saklarga tapşırıp toru (kassaga h. b. ş. maxsus cirge). 30.

30.Küñélge-xetérge alu, kabul itü (süzné, kiñeşné, kisetüné h. b. ş.).

Yuk itü, yaraksızga eylendérü maksatı bélen yeki kadérsézlep bérer cirge taşlav.

Birü, sarıf itü, çıgaru (köç, selet, tırışlık, akçanı h. b. ş.).

yüneltü, töbev (uynı, igtibarnı h. b. ş.).

Bérer törlé megne, éçtelék birü (süzge, söylemge, cırga h. b. ş.). 35. İşéttérü, birü (tavışnı, avaznı, öndevné h. b. ş.). 36.

Poçta yeki bagaj bélen h. b. ş. ciberü.

Bérer törlé ruxi-psixik xalet yeki sıyfat tuuga étergéç birü, sebepçé bulu; dert-rux birü. 37.

Nalognı, törlé tülevlerné, salş-cıyımnarnı: tülerge dip bilgélev, şuña duçar yeki mecbür itü.

Üz irkéne-ixtıyarına, karamagına: kuyu, kaldıru, ciberü.

Tertipke, cayga, normal xelge: kitérü, yaraş* tıru. 41. Köyge, rifmaga turı kitérép caylaştıru, şuña yaraklaştırıp éşlev (cırnı, edebi eserné h. b. ş.). 42.Péşérérge kuyu (aş-sunı).

Cébétép-yomşatıp éşkertü öçén: suga batıru, tiyéşlé vakıtka suda kaldıru (munçalalık kabıknı, kindérné h. b. ş.).

Aşlamanı: tufrakka kértü, cir aşlav öçén kullanu.

Sugarga-tukırga dip xezérlep stanga korıp kuyu (kindérné).

Aulav-totu öçén dip maxsus kuyu, koru (av, kapkın, cetmené h. b. ş.).

Tışav, bogav, yozak kébék nersené: ıçkınmaslık, açılmaslık itép beylep, buvıp, biklep yeki bü-tençe bérkétép kuyu. 48. Tormoz kébék nersené: tizlékné kimétérge yeki yöréşné-xereketné tuktatırga kirek bulganda, teger meç eylenmesén öçén kullanu.

Éşke kéréşkende koralnı kullana başlav, şul koral bélen éşli başlav turında.

Tözü, koru, citkérü, éşlev (karaltı-korılma-nı, éré xucalık obéktların h. b. ş.).

Nigéz, fundamént h. b. ş. tözégende béton, tsémént kébék matérialnı: koyu.

Péçen, költe, utın, bürene kébék nersené öyép, kiben, çümele, ştabél h. b. ş. yasav.

Karnı, lemné h. b. ş. nersené: öyü, bérer cirge kitérép tüşev, katlam itép kaldıru, cıyıbrak yatkıru (cil, buran, agım turında).

küç. söyl. gadette z-sız. Bik işlé, köçlé yavu (yañgır, kar turında).

55. küç. söyl. Sugu, berü.

56. küç. söyl. Éçü (gadette isértkéç éçémlékné.)

küç. söyl. Vak temeké, efyun kébék nersené: tél astında totıp keyéflenü öçén avızga kabu (gadette Urta Aziyeléler hem kazaklar, şulay uk kaybér ruxanilar hem şekértler turında).

maxs. Maşinanı tizlékke kuyu, éşlevge küçérü, köylev turında.

Kükeyné: üstérép-citléktérép organizmnan çıgaru (koşlar, söyrelüçéler, kaybér cenlékler h. b. ş. turında).

Xayvan turında: organizmı zararlanu arkasında, balasın vakıtı citmiçe (citlégép bétmegen yeki yarala gına başlagan xelénde) tudırırga duçar bulu.

yard. f. funk. Kaybér figıllerden soñ: éş-xelnéñ tulılıgın, tögellengenlégén hem canlılıgın béldére.

SALU II f. 1. Ös-başka yeki kul-ayakka kigen, takkan, beylegen h. b. ş. nerseñné: çişép, ıçkındırıp yeki bütençe kiré alu.

Yögen, tışav, kamıt kébék nersené: ıçkındıru, şudırıp çıgaru, taşlav, annan arınu (xayvan turında).

küç. Yugaltu (tabigıy tösné, çıraynı h. b. ş.).

SALU III i. k. çalu III.

SALULAV f. k. çalulav.

SALULI s. k. çalulı. Salulı borılma.

SALÇI i. Sal beylev hem agızu éşlerénde éşlevçé.

SALIM i. 1. Devletke xalık yeki xucalık oyışmaları tüli torgan mecbüri cıyım; nalog.