Паэзія Купалля

Купальскія песні суправаджалі святкаванне Купалля ў ноч з 23 на 24 чэрвеня ў каталікоў і з 6 на 7 ліпеня ў праваслаўных беларусаў. У жанравым плане падзяляюцца:

а) на рытуальныя, якія спяваліся ля купальскага вогнішча пры апусканні на ваду вянкоў, сустрэчы ўсходу сонца.

Узор запісу:

БОЖА НАШ, ОЙ, МЕСЯЦУ, МЕСЯЦУ…

(купальская рытуальная песня)

Божа наш, ой, месяцу, месяцу,

Да ўзыйдзі раненька, Божа наш.

Божа наш, да ўзыйдзі раненька,

Развядзі купаллейка, Божа наш.

Божа наш, дзевачкам пяяннейка,

Хлопчыкам гуляннейка, Божа наш;

б) заклінальныя, у якіх выразна акрэслены матыў барацьбы з нячыстай сілай.

Узор запісу:

ЗВАЛА КУПАЛА ІЛЛЮ НА ІГРЫШЧА…

(купальская заклінальная песня)

Звала Купала Іллю на ігрышча. То-то-то!

– Хадзі, Ільішча, ка мне на ігрышча. То-то-то!

– Не маю часу, Купалічка. То-то-то!

Гэту ночку мне не спаці. То-то-то!

Нада жыта пільнаваць. То-то-то!

Каб змяя заломаў не ламала. То-то-то!

У жыце карэнні не капала. То-то-то!

У кароў малака не адбірала. То-то-то!;

в) карагодныя купальскія песні, якія маюць любоўна-шлюбную тэматыку.

Узор запісу:

ПОЙДЗЕМ, ДЗЕЎКІ

(купальская карагодная песня)

Пойдзем, дзеўкі, На коніку,

Пойдзем, дзеўкі, кала жыта, На коніку пагарцуем,

Кала жыта. Пагарцуем.

Ці ні найдзім, А з малойцам

Ці ні найдзем каго ў жыце, А з малойцам патанцуім,

Каго ў жыце. Патанцуім.

Ці коніка, На коніку,

Ці коніка варанога, На коніку ездзіць будзім,

Варанога. Ездзіць будзім.

Ці молайца, А з малойцам,

Ці молайца маладога, А з малойцам гуляць будзім,

Маладога. Гуляць будзім.

П а р а д а. Звярніце ўвагу на страфічны запіс тэксту дадзенай песні. Як бачыце, песенны слупок складаюць тры радкі, у межах якіх паўтараюцца па два словы папярэдняга радка. Гэта вельмі важны ў страфічных адносінах падзел, абумоўлены мелодыяй песні. Калі ласка, улічвайце такія моманты пры перазапісе песні з касеты на картку ці пры падрадковым запісе ад інфарманта адразу пры спяванні, калі вы не маеце магнітафона (дыктафона);

г) жартоўныя, у якіх высмейваюцца хлопцы, ведзьма, прыдзірлівыя бацькі.

Узор запісу:

ДА СЯГОННЯ КУПАЛА, ЗАЎТРА – ІВАН…

(купальская жартоўная песня)

Да сягоння Купала, заўтра – Іван,

Будзе, дзецюкі, ліха вам.

А якое ліха – ліхое,

Пагоніце сабакі ў поле.

Да ад свіныя лебядзіцы

Пагоніце сабакі да вадзіцы;

д)  баладныя, у якіх апавядаецца аб пераўтварэнні ведзьмы ў жабу, мыш, яшчарыцу; пра ўдаву, якая нарадзіла двух сыноў; пра шлюб брата з сястрою, якія, даведаўшыся пра сваю роднасць, пераўтварыліся ў сінюю і жоўтую кветкі і інш.