13. Азық өндірісінің машиналары мен құралдарына қойылатын талаптарды айтып беріңіз

Жабдықтарға қойылатын талаптар. Азық өндірісінің машиналары мен құралдары технологиялық, эксплуатациондық, конструктивтік, эргономикалық, экономикалық және т.б. талаптарды қанағаттандыруы қажет.

Технологиялық талаптар құралдың тағайындалуы мен оларда қабылданған технологияның үрдістерін енгізумен анықталады. Олар үрдістің типіне, өңделетін өнімнің агрегаттық жағдайына, оның химиялық құрамына және физикалық қасиетіне байланысты айқындалады. Технологиялық талаптармен құралдың жұмыс көлемінің формасы және жұмыс аумағының элементтерінің негізгі өлшемдері, олардың температурасы мен қысымы, өнімдердің қозғалу жылдамдығы және сұйық ағындардың турбуляцияның дәрежесі, фазалардың жанасудың қажетті аумағы, өнімге қосымша әсері, өнімнің инфекциялануы мен ластануын алдын алуы анықталады.

Эксплуатациондық талаптар. Оларға үрдістің жоғары интенсивтігі (қандай да бір құралдың сипаттамасына жататын өндірісіне, жұмыс камерасының көлеміне, қыздырылатын беттердің аумағына); материалдардың коррозиялық тұрақтылығы; энергияның шығыны; сенімділік; байқау және жөндеу үшін қол жеткізу және т.б. жатады.

Конструктивтік талаптар көп факторларға байланысты. Оларға басқа берілген жабдықпен және туыс ұйымдардың жоғары унификация және өзара айырбастау дәрежесі; жинау, монтаждау және жөндеудің аз еңбек күші; тасымалдау мен жөндеудің ыңғайлығы; аз салмақ; дайындау мен жөндеудің технологиялығы жатады.

Эргономикалық талаптар эстетикалық пен қауіпсіздік талаптарды, сонымен қатар еңбектің нормативтік шарттарын қамтамасыздандыру талаптарын қосады. Олар жабдықтардың эксплуатациясы кезінде жарақаттарды алдын алуға, жабдықтарға санитарлы-гигиеналық талаптарды міндетті орындау кезінде еңбектің денсаулық шарттарын құруға, адам – машина – қоршаған ортаның жұмыс істеу жүйесі үшін жақсы психофизиологиялық шарттарды құруға бағытталған. Барлық эргономикалық талаптар стандарталған.

Экономикалық талаптар шығынның толық функциясының минимализациясы үшінқұрылады. Шығынның толық функциясы жобалау, дайындау, мотаждау және эксплуатациялау шарттарын есептеу мүмкін.

14. Энергетикалық және материалдық балансты айтыңыз

Энергетикалық баланс. Бұл баланс энергияны сақтау және айналу заңдары негізгінде құрылған. Заң келесі әдіспен тұжырымдалады: барлық энергия түрлерінің бөлек жүйеде жалпы саны тұрақты немесе энергия құрылмайтын және жойылмайтын кездегі мөлшері болып табылады – ол тек қана бір формадан екінші формаға көшеді. Осыдан ештеңеден ещтеңе алуға болмайды деген қорытынды шығады. Бұл бухгалтерлік істің атақты ережесі өте пайдалы болды. Егер заманға сай энергия формасының тізімі кірмейтін энергия өзгерістері анықталатын, егер энегия жоғалатын немесе еш жерден туатын болса, онда осы айырмашылықтарды ескеретін энергияның жаңа түрін ойлап табу керек. Мысалы нейтрон энергетикалық баланстағы атомдық реактордың жетіспеуінен анықталған болатын. Оны 1932 ж ағылшын ғалымы Джеймс Чэдвик ашқан.

Энергетикалық баланстың әртүрлілігі – жалпы түрде теңдеу түрінде жазылған жылулық баланс

Q_в=Q_о+ Q_п

мұндағы Q_в – енгізілетін жылудың мөлшері; Q_о – шығарылатын жылудың мөлшері; Q_п – жылудың шығындары.

Материалдық баланс. Массаны сақтау заңы бойынша аппаратқа түсетін заттардың Σ М_н аппаратта үрдістердің Σ М_м және шығындарға Σ М_п тең:

Σ М_н = Σ М_м + Σ М_п

Балансты уақыттың белгілі бірлігіне қурастырады, сағат. Тығыздық – дененің массасының оның көлеміне ара қатынасы.

P=M/V,

М – дененің массасы, кг; V – көлем, М³.

Салыстырмалы тығыздықты дистиленген суга бағыттанып анықталады:

Р_отн = Р/Р_в,

Р – заттың тығыздығы; Р_в – судың тығыздығы:

Р_с = Р_тв φ + Р_ж (1-φ),

Р_тв – қатты бөлшектердің тығыздылығы, кг/м³; φ – суспензиядағы қатты фазалардың үлесі; Р_ж – сүйықтың тығыздығы, кг/м³.

Қантты сироптардың, жемістік шырындыларының, қантпен сүттің қосындысынының 20ºС анықтау формуласы:

Р₂₀ = 10 [1,42 х + (100 - х)],

Х – қурғақ заттардың концентрациясы, ºС.

Томаттық (қызынақ) өнімдердің тығыздығын анықтау формулары:

Р = 1016,76 + 4,4 х – 0,53 t

20ºС тең емес жағдайда тығыздықты анықтау формуласы:

Р_t = Р_{20 – 0,5} (t-20),

T - өнімнің температурасы, ºС

Еркін үйінді материалдардың қуыстылығы E = 0,38...0,42 аралығында орналасады.

Газдардың тығыздығы (кг/м³) Клапейрон формулармен есептейеді:

Р = Р_{º =}

Р_º = М/22,4 – нормальды шарттардағы газдың тығыздығы

(Т_º = 273 К; р_º = 1013 кПа), кг/м³; М – газдың молекулярлық массасы, кг/моль; Т = абсолюттық температура, К.