Министерство здравоохранения Республики Казахстан
ДӘРІСТІҢ ТАҚЫРЫБЫ:
БАКТЕРИЯЛАРДЫҢ ФИЗИОЛОГИЯСЫ ЖӘНЕ БИОХИМИЯСЫ.
м.ғ.к., доцент Ахметова Сәуле Балтабайқызы
Бактериялар физиологиясы
- бактериялардың тіршілігін, зат
алмасуын, қоректенуін және қоршаған ортамен қарым қатынасын зерттейді.
Луи Пастер
ХИМИЯЛЫҚ ҚҰРАМЫ
•Су - бактерия жасушасың 75-85% құрайды, ал қалған 15-25% құрғақ заттан тұрады.
•Жасуша ішіндегі судың бір бөлігі бос күйінде болады, ал екінші бөлігі байланысқан күйде болады.
•Байланысқан күйдегі су құрылымдық еріткіш болып табылады.
•Бос күйіндегі су коллоидтарға дисперсионды орта, кристаллдық затттарға еріткіш, гидроксилді иондардың және сутегінің көзі болып табылады.
ЖЕТЕКШІ РӨЛ ТӨРТ ОРГАНОГЕНГЕ ТИЕСІЛІ
– ОТТЕГІ, СУТЕГІ, КӨМІРТЕГІ ЖӘНЕ АЗОТ
Мысалы, бактерияларда пайыздық қытынаста құрғақ зат құрамы төмендегідей:
•көміртегі — 45-55%,
•азот — 8—15,
•оттегі — 30,
•сутегі — 6—8%.
Дрожждардың құрамында (%):
•көміртегі — 49,
•азот — 12,
•оттегі — 31,
•сутегі — 6.
МИНЕРАЛДЫҚ ЗАТТАР
•Микроб жасушасында органогендерден басқа зональді элементтер бар, яғни минералдық заттар -3-10 % құрайды.
•Олардың ішінде көбінесе фосфордың мәні бар, ол нуклеин қышқылының, липидтердің, фосфолипидтердің құрамына кіреді. Күкірт амин құрамында болады, мысалы, цистин және цистеин. Магний ферменттердің белсенділігін қамтамасыз етеді, мысалы, протеаза. Магнийсіз микробтар протеолитикалық қасиетті көрсетуге қабілетсіз. Темір тыныс алу және энергияның алмасуын жүзеге асыруға қажетті элемент болып табылады.
•Микроэлементтер: молибден, кобальт, бор, марганец, цинк, мыс, никель өсу және көбею процесін ширатады.
•Микроб жасушасында химиялық элементтер әр түрлі органикалық элементтер түзеді: ақуыз, көмірсулар, липидтер, дәрімендер.
АҚУЫЗДАР
•Бұл-аминқышқылдардың гидролизі кезінде құрылатын, жоғарғы молекулалы биологиялық полимерлі қосылыс.
•Вирустардың, бактериялардың, жануарлар мен өсімдіктердің құрылымдық компоненттері.
•Микробтың тіршілігі үшін ақуыздың ролі маңызды: барлық жасуша мембранасының негізгі құрылымдық материалы және әр түрлі қызмет атқарады.
Ақуыздар құрғақ заттың 50—80 % құрайды. Олардың негізгі екі түрін айырады: протеиндер
және протеидтер.
•Протеиндер, немесе қарапайым ақуыздар (альбуминдер, глобулиндер, гастондар және т.б.), гидролиз кезінде аминқышқылдарға ыдырайды (тирозин, лейцин, триптофан және т.б.). Оларда көмірсу немесе липид компоненттері болуы мүмкін.
•Протеидтер, немесе күрделі ақуыздар, — қарапайым ақуыздар мен ақуызды емес топтың, нуклеин қышқылдардың, полисахаридтардың,май тәрізді және басқада заттардың қосылыстары. Мысалы, нуклеопротеидтер, гликопротедтер, липопротеидтер және т.б.
НУКЛЕИН ҚЫШҚЫЛДАРЫ
•Мононуклеотидтерден құралған жоғарғы молекулалық биологиялық полимерлер.
•Бактерия жасушасында РНҚ-ның барлық түрлері кездеседі: иРНҚ, тРНҚ, рРНҚ. Пуриндік және пиримидиндік нуклеотидтер – нуклеин қышқылдарын түзетін құрылыстық блоктар болып табылады.
КӨМІРСУЛАР
•Бактериялардың құрамында көмірсулар 12—18 % құрайды. Бұлар:
көпатомды спирттер (сорбит, маннит, дульцит);
полисахаридтер (гексоздар, пентоздар, гликоген, декстрин),
моносахаридтер (глюкоза, глюкурон қышқылы және т.б.).