Добавил:
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:

Метрология. Учебное пособие-1

.pdf
Скачиваний:
0
Добавлен:
07.09.2026
Размер:
2 Мб
Скачать
☆
МИНИСТЕРСТВО ОБРАЗОВАНИЯ И НАУКИ
РОССИЙСКОЙ ФЕДЕРАЦИИ
НОВОСИБИРСКИЙ ГОСУДАРСТВЕННЫЙ
АРХИТЕКТУРНО-СТРОИТЕЛЬНЫЙ УНИВЕРСИТЕТ
(
СИБСТРИН)
А.Г. Шелепаев
Учебное пособие
НОВОСИБИРСК 2014
УДК 389 ББК 30.10 Ш 425
Шелепаев А. Г.
Метрология : учебное пособие / А. Г. Шелепаев ; Новосиб. гос. архитектур.-строит. ун-т (Сибстрин). – Новосибирск : НГАСУ (Сибстрин), 2014. – 108 с.
ISBN 978-5-7795-0671-7
В учебном пособии даются понятия о видах, средствах и методах измерений. Кратко изложена теория погрешностей, описаны нормируемые метрологические характеристики средств измерений, форма представления и обработка прямых и косвенных измерений. Значительное внимание уделяется изме­рительным преобразователям неэлектрических величин в элек­трические, а также надежности средств измерений. Приведены основные принципы обеспечения единства измерений.
Пособие предназначено для студентов направления
221700.62 «Стандартизация и метрология», а также может быть полезно для студентов направления 270800.62 «Строительство».
Печатается по решению
издательско-библиотечного совета НГАСУ (Сибстрин)
Рецензенты:
–
В.С. Воробьев, д-р техн. наук, профессор (СГУПС);
– Б.П. Величко, канд. техн. наук, доцент
НГАСУ (Сибстрин))
(
ISBN 978-5-7795-0671-7
Шелепаев А.Г., 2014

Новосибирский государственный

архитектурно-строительный университет (Сибстрин), 2014
ОГЛАВЛЕНИЕ
 ............................................................................... 4
1.    
 ................................................................................ 5
2.    ..................... 12
3.   ......................................................... 18
4.   ................................................. 22
5.   ............................................................. 24
6.    ..................................... 26
7.   .................................................... 32
8.  
    ..... 39
8.1.  ! "#$"%&! ' (# )%" ........... 39
$"*+," "#$"%&! ' (# )%" ..... 46
8.2.
9.    ........................ 58
10.
   
 .................................................................... 65
11.    ..................... 70
 
12.
   ................. 80
 - ............................. 84
13.   -
14.
  .............................................. 91
   ...................... 99
15.
. ............................................................................ 106
/
 ......................................... 107
3
ПРЕДИСЛОВИЕ
  0*(  ' + (" '"+ ) + )+)"" + ' -
1$$ 2 ,0+ « % 1"3» 4%3 +04 ) + "%&!5 )0­# ), ,  3 5)!) ( %&6 2 ,01 ) ' + ).
 +"75 0*( 1 ' + ("3 )  +$"+3 ++$ -
& + )! ' % 8"3 ) (%+" $ % 1"",  (5 4"$! 4%3 6"3 #4* (+'*"3 4"+) "#$"2 " ,  %3 ,*+) ' 40,7"" ) + "%&+).
 0*(",5 ' $ % 1"" *& ,, '"+!)+3 "%"
+ )+$  '"+!)+3 ,3 )83 5,"+",, ,, $ ­% 1"*+,3 48 +&, 5,"#09:3 ,*+) ' %0*$ 2 "; $7"" ( "#$3$ $ (<,.  = $0 ) 4 $ 0*(­ $ ' + ("" + (  $+ 04% $ % 1"*+, 2 48 ­+" +4+) "#$"2 " "#$"%&!5 +"+$ + ' %!$ (­+%08")"$, ,  ! ) + ) $ '"$39+3 '" "#0*"" + "%&!5 , +0,7"2 " + 08"2.  ,"5 +"+$5 ) ,*+) ')"*!5 ' (# )%2 (4*", )) "+' % +3 "#$"%&! ' (# )%" =%,"*+,"5 )%"*" ) =%,"*+,", ,  ! ) 0*(",5  ++$")9+3 "%" ++$")9+3 *& ' )5 + .  = $ ' + ("" '"+! *+ '"$3$! ) "#$"%&!5 +"+$5 ,")! " '­$"*+," ' (# )%".
 1" ) ' +! ++$")9+3  '"$5, #*"
,  !5 04 ' 7"&. , $*% : &9 , '" "#0*"" 0, '"$!  $ ' 0*"%&!, *$ ')"%.
4
Не делайте неправды в суде,
в мере, в весе и в измерении.
5"2 ), &3 "1  "+)
(). 19:35)
1. КРАТКАЯ ИСТОРИЯ РАЗВИТИЯ МЕТРОЛОГИИ В РОССИИ
 % 1"3 ,, 0, " (%+& ',"*+, 2 43%& +" # 4"%+& ) 4) +". + ) 2 4)0++, 2 +"+$! $ 4%"!, (<$ " $++! (' +%433 8 "$ )%+& )+ $) ' ­+%08"% #( 3 +"+$ 4)1"'+,"5 $. $+ + $ 0++,3 +"+$ $ "$% +) " 7" %&! + ( +".
  ++"" 4""7$" 4%"! (!%" пядь (++ 3" $840 , 7$" )!30!5 '%&7) – ( %&6 1 " 0,#%& 1 ) " ло- коть (++ 3" % ,3 4 , 7 +41 '%&7).  (# ="5 4""7 4 %1  )$3 4 2 "# + )!5 $ 4%"! (!%
сажень. #$   (!% ' + 3. XI – XIII )). +8& (' +3) + 48% " % ,3 ( , % 152 +$), ) XIV ).  #$-
"%" $ 2 +8&9, ) 2 180 +$. "$3%+& " , #!­)$3 , +3 +8& – 248 +$ (++ 3"  ' 4 6)! %) 2  ­1" 4 , 7 +41 '%&7 )!30 2 ))5 ') 2 0,").  XVI ). , +3 (,#3) +8& + +)"% 216 +$.  0,#0  I '  "'! 0++,"5 $ 4%"! (!%" + 1%+ )! + 1­%"2+,"$". ,, 4 +8& 4 %8 (!% )3&+3 +$" 1­%"2+,"$ ;0$ (213,36 +$).  1835 1. ", %2 I +) "$ 0,# $ 0)4"% +8& 0,# 1 #$ ) ,*+) + ) 2 $! 4%"! )  ++"".
, 7, ) 1899 1. ) ,*+) + ) 2 $! 4%"! (!% '"3 аршин (0,7112 $). " = $ ;,0%&") (!% '"# ) ,*+) 4""7! 4%"! $. 4'"+!)% +& )+ $! 4%"­! +)")& + $ $.  ,*+) , 2 4""7! 4%"! '"$3%+& верста.  #%"*! )$ #$ )+!  (!% ' + 3!$.  XI – XIII )). )+ '""$%+& ) 2 750 +83$, ) 1649 1. (!% 0,# )+, )3 1000 +8-
5
3$.  XVIII ). " 4 '5 4  $"*+,09 +"+$0 4""7 4 )+ )3%+& 1,0688 ,$.
%3 "#$"3 )$" "+' %&# )%"+& солнечные, песоч- ные " масляные *+!.  %*! *+! ' #) %3%" 4 + *  * 0+)%")& $ $ ' %043. +%3! *+!, 4 ­)$ +%08")6" " +)"%&",$", (!%" 04 (! 4%3 '­4%"3 )$"  *&9.
 1550 1. # $0 +!'0*"5 ):+) '"$3%+& осмина.
 1736 1. # $0 8"4,"5 ):+) (!% '"3 ведро $ +­, )+, 1 $ $ ++, 1 '"2 1 4) .
 1835 1. (!% "#4 0,# « +"+$  ++"2+,"5 $ " )­+ )», ) ,   $ (!%" 0)84! =% ! 4%"! (платиновая сажень) " $++! (платиновый фунт).
%3 ' 448"3 4"+) 0+ )%!5 $ : ) 4)­" )$ '"$3%"+& =% ! ( (#7 )!) $!, ,  ! 5"%"+& ) 48!5 $+5 – 5$5, 7,)35, $ +!35.
$9+3 +)4"3 81 4!5 ' ),5 +4+) "#$­"2. ,, # %  2 ' 3+ )%", 1 ,3#3 )3 +%)  +%)"* (1070- 11.) +%08"% (#7 ) 2 $ 2 4%"!,  ) 0+)  )1 ­ 4+, 1 ,3#3 +) % 4 7, )!5 +045, %9435 " $"­%5  1 )!5, "#4 $ ) 1136 1., '4'"+!)% +& «…  1 )! )+ )+! " $"% (%9+" (# ', +", " 0$%")", " 0$ ­8")",  )+3,"2 1 4 "#):")"». ,"$ (# $, 08 )  4­%," )$ + $$" ' "#) 4"%+& '7"3, ,  3 ' #8 +% #!)&+3 ' ), 2.  0$!6% ')"%&! "#$­"3, ($, +)3#!2 + '"$"$ $, '40+$")­%"+& «,#"" (%"#, +$"».
826"$ $ % 1"*+,"$ 4 ,0$ $ 3)%3+3 )"­+,3 1$  )  # 1 (1550 1.).  2 1%$" )! ')"% 5"3 " '4*" #$  ) 2 $! +!'0*"5 )­:+) – осмины.  $4! =,#$'%3! ++!%%"+& ' 1  4$  5" )!( !$ %943$ – + +$, + +,"$, 7% )%&­",$.  ="5 $ 4%8% +4%& ,%2$! 4)3! , '"" 4%3 1  4+,"5 ' $:", ),  + 5, ) +) 9 *4&, – 4-
6
)3! , '"" 4%3 "+' %&# )"3 ) ("5 4. (#7 )! $­!, + ,  !5 +"$%"+& ')! , '"", 5"%"+& 7%"# ­) ) '",#5  +, )+, 1 1 +04+). ,"$ (# $, $ 8 1 ) "& *% + #4"3 '" )  # $ 1 +04­+) 2 +"+$! (+'*"3 4"+) "#$"2 " 1 +04­+) 2 $ % 1"*+, 2 +%08(!.
 +, )+," 0,#!, ,+)6"+3 ))4"3 4"!5 $ ) +, +!%%"+&  $+ )$+ + (#7$" ,#!5 $. ( ! ' 4# 0 # $$" " "5 ' ),0 ' ) 4"%" 4) + ­%"*!5 0*84"3:  $3 "#( "  %&63 $ 83. " 8 #6%" , ;%",!, ) #",)6" '"  1 )!5 '7"-
35.  ' )"7"" 4#  (!% ' 0* '+ %0 ) ) 4+,"5, #$+,"5 "#( " 401"$ «)!$ %943$».  +04+)3 4"+­7"'%" (!% +0 ) 2.  #% 0$!6%09 ' *0 ,  %&!5 $ 1 #"% ,#" – )'% & 4 +$ 2 ,#".
"  I *%" )!4%3&+3 ,  ! $ % 1"*+," 7!.  $$7-, %%1"3 #3%+& ) ' +$" 4"+) $ " $ % 1"*+, 1 (+%08")"3 ) (%+"  1 )%". 4$"%­2+)-, %%1"3 #( "%+& ')"%& $ '"$"" 01% $­!5 '"(  ), , $'+ ) " + )+)09:"5 $. 1-, %%1"3 ',% "#$"%&  5 #32+) 1 !5 #) 4 ), 04", ) " $ !5 4)  ). + )3 ) 1725 1. (01+,3 ,4$"3 0, #3%+& ) +' "#)4"$ 01% )!5 4""7, 4""7 )­$" " $'0!. #)%  (5 4"$ +& + #4"3 ) +­ 4" 1 0, ) 43:1 $ % 1"*+, 1 7.
 1736 1. ' 6"9  (!% (# )  $"++"3 )+ ) " $ ' 4 '4+4%&+) $ 1%) 1 4",   ­ 1 4)  1; ..  % ),".  , $"++"" ++$")%"+& ' ,! + #4"3 +"+$! $, + ) 2  ;"#"*+,"5 ' ­+ 3!5, )  $ *"+% ))4" десятичной системы (# )­"3 ,!5 " 4 %&!5 4""7.
43 ' + "3 +"+$! "#$"2  4+3"* 2 + ) '"4%8" ;70#+, $0 +  $0 . 0 0, 8")6$0 ) XVII ). 8 $3 1790 1. *4"%&  + (" /7"" '"3%
7
4, ; $ +"+$! $ " ' 0*"% "8+, 2 ,4$"" 0, 1"# )& + )+)09:" $ '"3"3.  $"++"3 ,4$"", 0, ) 4"$3 18$, , $4 )% 4+3"*  ' 4#4%" ,!5 " 4 %&!5 4""7,  4013 , $"++"3, ) + +) ,   2 )5 4"% '%+, '4% 8"% '"3& ) ,*+) 4""7! 4%"! 40 +  ,$"%%" 09 *+& #$ 1 $"­4".  + ) = 2 4"+) 2 4""7! – метра – + "­%+& )+3 +"+$, ' %0*")63 #)" метрической.  4""­70 '% :4" '""$%+3 квадратный метр, # 4""70 (<$ – кубический метр, # 4""70 $++! – килограмм – $++ ,0("­*+, 1 47"$ *"+ 2 ) 4! '" $'0 4 ºC. "*­+,3 +"+$ + +$ 1 *% (!% #40$ ,, $840 4­3. "7"'!  ' + "3  + )'4%" + '"7"'$" ' ­+ "3 7" %&!5 +"+$ $; "$ )"3 4""7 " 4­+3"*!5 '"+) , (!%" (# )!  +% ) «$)!5» 3#!­, ) (%"+, 1 " 4)1*+, 1 ).
26 $ 1791 1. *4"%&  + (" /7"" 0)­4"% '4% 8"3 "8+, 2 ,4$"" 0,. 7 '%3 1795 1. 7" %&!2 , ) '"3% #,  ))4"" $"*+, 2 +"+$! ) /7"" " ' 0*"% , $"++$, ) *"+% ,  !5 )5 4"%" 0% , %$(, 18, )0#&, '%+ " 401" 0*!, )!' %"& ( ! ' =,+'"$%& $0 '4%­"9 4""7 4%"! " $++!.  1799 1. = ( , ' 5 4")63 ' 4 (%94"$ $840 4 2 , $"++"", (!% #, *, " 0)84! #,  $ '%" )! '  "'! $ " ,"% ­1$$ +4!  5" 5")0 /7"".  5 '  " "$­09+3 архивными.
 #)""" *+) 2 $ % 1"" $ 8 )!4%"& ­+, %&, =' ). Первый этап стихийной метрологической дея- тельности ' 4 %8%+3   # 84"3 4 1842 1. " 4 + +4"! XIX ). 5,"#0+3 7%"#7"2 $ % 1"*­+, 2 43%& +" " *% $ 6" , 1 0*+"3 0++,"5 0*!5 ) (  $840 4!5 $"*+,"5 1"#7"2.
8
 1842 1.  " ""  ')% )+, 2 ,' +" ) +'­7"%& ' +  $ +1 $ $ #4"" ,!% +& первое 7%"# )  $ % 1"*+,  " ' ) *  0*84"  ++"" – ' (#7 )!5 $ " )+ ), ,04 " (!%" ' $:!  5" + #4! =% !, "5 , '"",  ,8 (#7! #­%"*!5 " +!5 $.  '   %&, 5"%"+& =% ! " "5 , '"",  " "#1 )%")%"+& (#7 )! $! 4%3 $+!5 ' *$ ), ;(",, #) 4 ), $ 8, ,0+!5 $++,"5 " #%"*!5  1 )!5 #)4"2,  ,8 ' ) 4"%"+& ' )," " +%"*" (#7 )!5 $ + " +!$".  43%& +& 1%$" )%+&  % 8"$ $5 " )+5 (1842 1.), , ­   #% 8"% + )! 1 +04+) 1 ' 45 4 , (+'*­"9 4"+) "#$"2.  1869 1. '(01+," ,4$"," .. , (", .. "%&4 " .. 0) ')"%" ) "8+,09 ,4$"9 0, 4 ,%4, ) ,   $ + 7%&9 (+'*"3 4"+) "#$"2 ) $840 4 $ $+6( '4%1% +& "#1  )"&  )! $840 4! '  "'! $ " ,"% 1$$ " +­'4%"& "5 4 "'! , '"" $840 #"+ )!$" 1 ­+04+)$".  '4% 8" (!% '"3 , " ) #0%& ' ­+%409:2 ( ! 0*!5 #!5 + (!% ' 41  )% " 20 $3 1875 1. ' 4'"+  % 1"*+,3 , )7"3.  +­% + ) 2 $840 4 1 0* 1 + 04"*+), +' + (­+) )% 0";",7"" $ " +6""9 $ % 1"*+, 2 43­%& +" ) $840 4 $ $+6(.  + )+)"" + , ­)7"2  ++"3 ' %0*"% '%" -""4")! =% ! 4""7! $++! > 12 " 26 " =% ! 4""7! 4%"! > 11 " 28, ,  ! (!%" 4 +)%! )  )  #4" ' (#7 )!5 $ " )+ ).
 1892 1. 0')%39:"$ ' (!% #* .. 4%­), ,  !2 , $ 1 +4%% 4%3 *+) 2 $ % 1"", * '" 4 + 1892 1. ' 1918 1. #!)9 менделеевским.  4­ 2 +  !, = =' 0* 1 + )%"3 $ % 1"", '­) 4  ) *"+%  *!5 ++) -0*!5 4"+7"'%".  40­1 2 +  !, = *% 1%0( , ' 40$ 1 " '% $ 1 ),%9*"3 $ % 1"*+, 2 43%& +" ) 5 #32+)!2 $-
9
5"#$ +!.  1893 1. .. 4%) ' (# )% ' (#7 )!5 $ " )+ ) ) %)09 '%0 $ " )+ ) – 4 "# ')!5 ) $" 0* -"++%4 )%&+,"5 0*84"2 $ % ­1"*+, 1 ' ;"%3.  4 0, ) 4+) $ .. 4%) (!% ' )4 (  ' + #4"9 0++, 2 +"+$! =%  ) " "5 +%"*"9 + 1%"2+,"$" " $"*+,"$" $$", %"# ) 6" ,3 ' 1$$ 0*!5 "++%4 )"2 ) (%+" $ % ­1"". 0*  ,4 .. 4%) – «0, *"+3 + 5 ' , ,, *"9 "#$3&.  *3 0, $!+%"$ (# $­!» – " +2*+ '4%3  %& " $+ $ % 1"" ) +"+$ ++)!5 0,. + )! "$ 0*! ')%"3, +; $" )!2 +"%& 0* -',"*+, 2 ( !  4 %1" 1 4! '4%"%" '0" #)""3 *+) 2 $ % 1"", (+'*"%" 2 '4 )! ' #"7"" " )!+ ,"2 ) "  $8­40 4 2 .  1899 1. .. 4%) 4 ("%+3 ')"%&­+) 1 #6"3  ;,0%&")  '"$" $"*­+, 2 +"+$! )  ++"", ,  3 42+) )% 4 1918 1.
 1918 1.  ) $  4!5  $"++ ) (!% '"3 4,­ « ))4"" 840 4 2 $"*+, 2 +"+$! $ " )+ )». #4" 4, #$0 + ( 2 *% &1 –
нормативного этапа в развитии отечественной метрологии.
 = 1 $ $ )+ ) ' +!, ,+9:"+3 $ % 1"", #­69+3 #,  4%& .  1919 1. "#4 4, « ))4""  ­) 1 +* )$" ' $840 4 2 +"+$ ' 3+ )», ) 1921 1. – ' + )%" « )+ ++"2+, 2 ' ), $ " )+ )». +1 # +$& ' +%) %97" !5 %  )+,  ')"%&+­) '3& # '""$% 6"3 ' #%"*!$ $ % 1"*+,"$ ) ' +$.  1924 1. ? "   0)4"%"  % 8" $5 " )+5, + )!5 4 $ ,   1 #)6"%+& 1"#7"3 1 ­+04+) 2 $ % 1"*+, 2 +%08(! .  1 4! + )­+, 2 )%+" %)3 '% $ " )+ ) (!% ' (# ) ) ++ 9#!2 (! + ++"2+,"2) 0* -"++%4 )%&+,"2 "+"0 $ % 1"" "$" .. 4%).  1934 1. (!% (­# )  +, )+,"2 1 +04+)!2 "+"0 $ " "#$"-
10
Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]