Добавил:
ivanov666
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз:
Предмет:
Файл:Język polski. Wybόr polskich tekstόw z komentarzem i zadaniami. Польский язык. Польские тексты с комментарием и заданиями. Учебное пособие
.pdf
ТЕКСТЫ ДЛЯ СВОБОДНОГО ЧТЕНИЯ – TEKSTY DO CZYTANIA
już było powiedziane, powstały poemat był napisany na zamówienie i, jak
można sądzić, te zamówienie wpłynęło od samych Radziwiłłów lub ich
wasalów.
Podjęty temat zmuszał od autora wykorzystania wszystkich możliwych
środków wypowiedzenia dla opisania tych wydarzeń, a wśród nich wprowadzenie w tekst, tematycznie związanym z Rosją, jednostek wyrazowych
pochodzenia rosyjskiego. Te jednostki stwarzają lingwistyczny obraz Rosji
tej epoki. Obraz nie tylko Rosji-kraju w sensje merytorycznym jako takiej,
, ale przy ich pomocy był stworzony obraz społeczno-politycznych stosunków, jakie panowały w tym państwie i między państwami. Odtworzono
klimat tamtych czasów.
Charakterystyczne dla tekstu poematu “Jezda do Moskwy” rusizmy wykorzystawane były po części w celach informacyjnych. Przede wszystkim
używano je w przypadku, kiedy autor opisywał trasę przejścia wojsk i wtedy w tych relacjach nie można było się obejść bez rosyjskobrzmiących,
chociaż często genetycznie ugro-fi ńskich, nazw miast, rzek i różnych in-
nych zbiorników wodnych.
Wł
aśnie, wart do podkreślenia jest ten fakt, że 2/3 tekstu zawierają relacje z pola walk i potyczek, które następowały jeden za drugim. Szybki, niemal że błyskawiczny ruch wojsk odzwierciedla się w szybko zmieniających
się krajobrazach, w licznych przeprawach przez rosyjskie rzeki i rzeczki z
następującym rozbiciem twierdz i zajęciem rosyjskich miast.
Kochanowski napomina, że Radziwiłł szedł po tych samych szlakach, po
których w swoich czasach w XIV/XV wieku szedł Wielki Książę Litewski Witold – brat Władysława Jagiełły: “Tyś odnowił zarosłe Witułtowe szlaki, A ja,
na świeże patrząc twego wojska znaki, Pióro puszczę za tobą, a w którą szedł
stronę, Rzeki, jeziora, dwory, miasta przypomionę” (S. 163, s. 195–198).
Dynamika opisu jest widoczna w np. takich fragmentach jak: “Susza wyschła, Sytna zbył, Krasne padły ściany, Turowla już nie jego, Nieszczerda,
Kosiany” (S. 162, s. 153–154), “Z Wieliża i z Uświata, z Newla wyrzucony,
Jezierzyszczu, Zawłociu nie mógł
dać obrony; Z Uświata pod któryś ty z
żołnierzami przodkował, Swój, jako należało, urząd odprawował. Skądeś
zaś przed wszystkimi, jak w tańcu rej wodząc, Pod Wielkieś Łuki przyszedł
najmniej się nie bojąc” (S. 163, s. 181–184). Tutaj nie tylko zmieniające
się krajobrazy, ale takie na przykład określenia “jak w tańcu rej wodząc”
i inne odzwierciedlają dynamiczną rytmikę wiersza, co odpowiadało szybko zmieniającemu się rytmowi wojennych wydarzeń.
I jeszcze przykład: “Z tego tam noclegu Wyprawiłeś, hetmanie, dwu
świadomych szpiegu, Jednego do Toropca, drugiego, gdzie czaty Moskiewskie przełożony rządził Nozdrowaty. A sameś ku Toropcu poszedł z ludem
31
В. М. ШЕТЭЛЯ. JĘZYK POLSKI: WYBÓR POLSKICH TEKSTÓW Z KOMENTARZEM I ZADANIAMI
ПОЛЬСКИЙ ЯЗЫК: ПОЛЬСКИЕ ТЕКСТЫ С КОММЕНТАРИЕМ И ЗАДАНИЯМИ
swoim: Wieczór w Zaborzu konie, w Szczybutem napoim, Drugiego dnia
w Libraciech; stąd jedno dwie mili Do Toropca, gdzie twoi ludzie popalili
Zboża wkoło wszelkie; i tak, czyniąc szkody Wielkie, niezmierne, przyszły do Siejeżej wody” (S. 167–168, s. 333–342). Wrażenie ruchu dokonuje
się poprzez wyszczególnienie nazw miast (напр., Торопец), rzek (напр.,
Забож), jezior (напр., Сенежа воды).
Zazwyczaj takie nazwy często pod piórem polskich autorów ulegają
spolszczeniu, np. w danym poemacie spolonizowanie ich zaszło poprzez
charakterystyczne dla języka polskiego “-ówki”, np.: nazwa Kunaszówka
(S. 168, s. 343), Borysów: “Borysów cię na noc miał” (S. 165, s. 267),
Rżów “Rżów przedsię spalili Mężni żołnierze twoi” (S. 165, s. 272–273)
i poprzez tzw. “nosówki”, np.: Пятнице – Piątnice: “Cerkiew świętej Piąt-
nice tamże” (S. 168, s. 359), ale takie zjawiska nie są częste, nie zawsze
w przypadku autora “Jezdy do Moskwy”. Bo, np., nazwę Sotow (S. 168,
s. 358) poeta pozostawił bez “ów”, tj. w takim stanie, jak ona brzmiała w
języke rosyjskim. U Kochanowskiego te wszystkie nazwy zazwyczaj zachowują cechy języka, z którego pochodzą – ję
zyka rosyjskiego, w którym
zaasymilowały się nawet bardzo stare nazwy obcego pochodzenia.
Czasami można w starych rękopisach znaleźć różnorodne warianty napisania takich nazw (zob.niżej).
Czytając tekst można prześledzić trasę przejścia wojsk wodząc palcem
nawet po współczesnych nam mapach.
Można się dziwić topografi cznej dokładności z jak tę informację przekazał
nam z tych odległych dla nas czasów wieku szesnastego Jan Kochanowski.
I dotychczas te rosyjskie miasta, rzeki, jeziora na terytorium Rosji istnieją!
Oto przykłady: “Pod Wielkie Łuki przyszedł najmniej się nie bojąc” (S. 163,
s. 186), “Jużechmy na Tud stary nad Lucesną przyszli” (S. 165, s. 260).
Co prawda, to niezwykle w polskim napisaniu wyglądają hydronimy Susza (здесь «Суша», а может, это Шоша?), toponimy i nazwy
rzek Nieszczerda (Нещерда), Tud ; miejscowości Jelec, Toropiec, Jezie-
rzyszcz, Stara Rusa, Ko
łomna, Sielizarow (Селижарово), Sotow; nazwa
góry: «Góra Pawłowa» (S. 166, s. 304). Nazwa Jezierzyszcz (буквально:
«Езежищ»), to przetłumaczona na język polski przez Kochanowskiego
nazwa miejscowości Oзерище (Карамзин: IX, 204). W języku polskim
jezioro, a w rosyjskim oзеро. Stąd polski wariant tej nazwy. Miejscowość
Tud przedstawiona jest w poemacie z określeniem «stary» i umiejscowiono ten geografi czny punkt nad rzeką Lucesną, co i odpowiada prawdzie.
W odniesieniu do nazwy mejscowości Wielkie Łuki, to Kochanowski
pozwolił sobie na kalambur, ukazujący na słabość obrony miasta, nazywając jego łukiem, który nie strzela: “Roku zasię drugiego Janusz twarz ob-
32
ТЕКСТЫ ДЛЯ СВОБОДНОГО ЧТЕНИЯ – TEKSTY DO CZYTANIA
rócił, A Mars wszystkie furyje na Moskwę wywrócił. Już, bo z Łuków nie
strzela, sajdak mu i strzały Ogniem króla polskiego wszystkie wygorzały”
(S. 162–163, s. 177–180).
Jedyna zauważona topografi czna nieścisłość to samo istnienie i położe-
nie, niezindentyfi kowanego bliżej w naszych czasach zamku-twierdzy Sokół:
“Nie śmiał się tam wychylić z bystrego Sokoła Mężny hetman Szeremet”
(S. 161, strofa 147–148). Może dlatego, że po tych wydarzeniach twierdza
Sokół przestała istnieć, o czym i pisze sam Kochanowski: “Sokół z perzynami Aż pod niebo wyleciał wespół z obrońcami” (S. 162, s. 151–152). O tej
twierdzy wspominają rosyjscy historycy N. Karamzin i S. Sołowiow.
Nie zawsze w polskiej transkrypcji nazwy, np., rosyjskich toponimów
odpowiadają rosyjskim i nie zawsze wiadomo, czy miasto Zaklin (Заклин)
to dzisiejszy Klin (Клин), czy też dosadna omyłka w napisaniu polskimi
literami rosyjskiej nazwy, a może po części przypadkowo polski tekst zadokumentował istnienie tej nazwy, jak
ą te miasto miało w przeszłości?
Takie same pytanie można postawić i rozpatrywując toponim Rżow
(Ржов) – Ржев: “Rżow przedsię spalili Mężni żołnierze twoi”(S. 163, s. 272).
Kochanowski używa i przymiotnika “rżowski”: “Jużechmy na Tud stary nad
Lucesną przyszli. Rżowski to już jest powiat” (S. 165, s. 260 – 261). W takim
przypadku trzeba zwracać się do źródeł i do dzieł historycznych.
Autorytetywny Karamzin odnotowuje волость Заклинье i город Ржев
z jednoczesnym wariantem Ржов w zebranych przez Muślina-Puszki-
na Dźwińskich gramotach (zob.: Карамзин: II, примеч. к тому VI, 13).
Prawdopodobnie to właśnie o tę miejscowość Zaklinie w poemacie chodzi.
Chociaż Karamzin wiele razy i napomina w innych już kontekstach róż
ne
miejscowości Klin na ziemi Moskiewskiej i Nowogrodzkiej.
Nawiasem mówiąc, w odróżnieniu od Kochanowskiego, Karamzin nie
jest zachwycony wyczynami Krzysztofa Radziwiłła w tej wojnie i odnotowywuje fakty odwrotu z pola bitwy jego wojsk.
W polskiej transkrypcji rzeka Урдомля przedstawiona jest u Kocha-
nowskiego jako Urdoma (S. 163, s. 272). Takie zjawisko – zjawisko zaniku
L – znajduje swoje naukowe wyjaśnienie.
Przedstawione w poemacie hydronimy to rzeki: Dziża, Dźwina, Lucesna,
Łować, Mioza, Starica, Staryna, Susza, Uła (rzeka i miasto), Urdoma, Uznora, Tud (rzeka i miasto), Turosno, księżna rzek rosyjskich Wolha; jeziora:
Ilimień (nazwany rzeką), Łukoje, Kumeja, Siejeża (Сенеж) i wiele innych.
Np.: “Uła tego świadoma, gdzie moskiewskie roty Za sprawą ojca twego, męża wielkiej cnoty i dzielności, poległy” (S. 157, s. 17–19). Często
jedna i ta sama nazwa może być i toponimem i hydronimem. Co zostaje
przez Kochanowskiego odnotowane.
33
В. М. ШЕТЭЛЯ. JĘZYK POLSKI: WYBÓR POLSKICH TEKSTÓW Z KOMENTARZEM I ZADANIAMI
ПОЛЬСКИЙ ЯЗЫК: ПОЛЬСКИЕ ТЕКСТЫ С КОММЕНТАРИЕМ И ЗАДАНИЯМИ
Przy istniejących faktach identyczności nazw różnych miejscowości, to
zazwyczaj nazwa miasta podawana jest z nazwą rzeki, co identyfi kowało
i dawało informację o jakie miasto dokładnie chodzi, np.: “w Uskijej nad
Dziżą” (S. 168, s. 366).
Przy tym, że autor porusza sprawy wojenne, to te nazwy splatają się ze
sobą w kunsztownym wierszowanym splocie. Np.: «Tam, mijając głębokie
jezioro Łukoje, Przez które ma pośrodku Dźwina ścieżki swoje» (S. 163,
s. 208–210); rzeka Wołga nazwana jest księżną rzek północnych: «A Wolha,
rzek północnych księżna, bieży» (S. 166, s. 276); «ostatniś od Pskowa W mili
tylko nocleg miał, gdzie Czerecha blisko Podchadzając lizała twoje stanowisko» (S. 169, s. 382–384). Rzeka oblewała polskie stanowiska i płynęła tak
blisko, że sprawiało to wrażenie, że ona lizała je. Zauważmy rytm spokoju
wypowiedziany Kochanowskim w sposób podkreślający spadek napi
ęcia po
dynamice pogoni i naporu na stanowiska, miasta, twierdze rosyjskie. Przez to
rówież stwarza się koloryt tych miejscowości i chociaż poruszana tematyka
dotyczy wojny, to powstałe obrazy charakteryzują się swoją bajkowością
bliską do tych obrazów, które powstają przy przeczytaniu bylin.
Taką właśnie, barwną i jednocześnie strategiczne ważną informację,
zawierały i nazwy (imiona) własne monastyrów i prawosławnych cerkwi.
Np.: “Byłeś, Radziwille, za głębokim Tudem. Tam Monastyr (Preczystoj
Rusin zowie) leży” (S. 166, s. 275). Zwraca na siebie w danym fragmencie
ten fakt, że poeta celowo używa rosyjską miejscową nazwę prawosławnego
klasztoru. On używa tej nazwy, jaką miał ten klasztor w języku rosyjskim.
Jednocześnie Jan Kochanowski używa w tym przypadku wysokiego dla
owych czasów nazwę narodu Rusin, a nie stylistycznie neutralnego Moskwicin i negatywnego Moskal, które również u niego występują
. Rusin
od Rusi – kraju, który istniał w przedmongolskie czasy i zwyczajowo jako
stylistycznie wysokie słowo mogło być używane w dobie Iwana Groźnego
i Stefana Batorego. Wprowadzenie podobnego historyzmu w tekst podnosi
literackie walory poematu.
Jeszcze przykład: “Tam Mioza w swym biegu Niehamowana płynie, a
cerkiew na brzegu Świętej Pokrowy stoi” (S. 164, s. 219–221), “Potym do
Konaszówki, więc gdzie między dwoma Świętej Preczystej cerkiew świeci
się rzekoma, Kumeją a Siejeżą” (S. 168, s. 343–345).
Zwróćmy uwagę na rosyjskie nazwy Preczystoj, Preczystej, Preczysta,
Pokrowa, które poeta postanowił w swoim tekście wyeksponować. Moż-
liwe, że w przypadku Świętej Pokrowy, to autor miał na myśli rzekę o tej
nazwie, nad brzegiem której stała cerkiew o tym właśnie imieniu. Możliwe,
że mamy tutaj do czynienia z przeniesieniem imienia własnego świątyni na
okolice – na topografi czne miejsce jej położenia.
34
ТЕКСТЫ ДЛЯ СВОБОДНОГО ЧТЕНИЯ – TEKSTY DO CZYTANIA
Czasami taka złożona z paru komponentów nazwa jest “rozrywana” (jej
elementy są przesunięte w różne miejsca tekstu). Ponieważ takie nazwy
składają się z kilku elementów, takich jak imię świętego i jego przydomku, ważnego wydarzenia dla wierzących (np. pokrow), jak również miejsca geografi cznego położenia (zazwyczaj nad rzeką lub na wzgórku), to
istnieje wielka możliwość dla kunsztownego wierszowania i podniesienia
właśnie w ten sposób poetyckich walorów tekstu. Por.: “Ruszywszy się z
Kołomnej, położyłeś wojsko, Sotow zową sioło. Cerkiew świętej Piątnice tamże, ale drogę pisząc twoją, ani ja Czerniszowa mogę, Ani cerkwie
przypomnieć Mikuły W Remiszowie”(S. 168, s. 357–362), “Leżałeś w
Michj
łowie potym, kędy była Archanioła świętego cerkiew Michaiła”
(S. 169, s. 373–374). Piękny przykład: “Nie minąłeś Zaklinia” ani Karaszewic: “Preczysta tam jest we czci, kwiat chwalebnych dziewic” [«Ты не
мог не пройти мимо Заклиния» и Карашевич: «Пречистая там имеется
во славу достойных девиц»] (S. 169, s. 375–376). Nazwa świątyni jest
jakby zaszyfrowana. Poeta “zaszyfrował” nazwę monastyru dziewiczego,
założonego w pamięć imienia Najświętszej Panny, położonego w okolicach
Zaklinia i Karaszewic. Prawdopodobnie robi się to w celach podniesienia
walorów rymowniczych i rytmicznych wiersza.
Czasami, jak to jest przyjęte w potocznej mowie miejscowych mieszkańców, nazwa cerkwi jest skracana do samego imienia świętego, lub,
jeśli rzecz o nazwie zbiorowej, to do głównego w tej nazwie określenia:
“Stamtąd szedłeś na Krzeszów, a po tym z Krzeszowa na świętego Mikułę”
(S. 169, s. 381–382). Te zjawisko mowy potocznej w swoim utworze odzwierciedlił Kochanowski i sam ten sposób nominacji wykorzystał.
Jak już było powiedziane, odnosi się wrażenie, że rosyjskie nazwy tego
typu, częściowo przetłumaczone na język polski, użyte zostały przez autora w celach ściśle poetyckich i kompozycyjnych. Nazwy splatają się i
wplątują się w wierszowany tekst, tematycznie związany z wojną.
Wykorzystane w poemacie antroponimy również do pewnego stopnia
wypełniają rolę środka colore locale. Takimi jednostkami będą nazwiska i
imiona własne świętych, wojskowych i dostojników państwowych: Fiodor,
Groźny, Michaił, Mikuła, Nozdrowaty, Oboliński, Szujski, Szeremiet.
Jeś
li chodzi o przydomek Groźny, to odnosi się wrażenie, że początkowo powstał on poza granicami państwa Moskiewskiego. Kochanowski tę myśl nam podsuwa: “Czyli temu dawny czas, kiedy szczęściu
swemu Car moskiewski ufając chciał światu wszystkiemu Groźnym
być” (zob.: S. 159, s. 70–71). Na podstawie tego i szerszego kontekstu
można było by wnioskować, że przydomek Groźny był nadany i przyjęty
początkowo na ziemiach, znajdujących się pod władzą Rzeczpospolitej
35
В. М. ШЕТЭЛЯ. JĘZYK POLSKI: WYBÓR POLSKICH TEKSTÓW Z KOMENTARZEM I ZADANIAMI
ПОЛЬСКИЙ ЯЗЫК: ПОЛЬСКИЕ ТЕКСТЫ С КОММЕНТАРИЕМ И ЗАДАНИЯМИ
i przed rokiem 1564. Przymiotnik, określający stanowczy charakter moskiewskiego władcy, był podstawą dla przydomku, przyjętego zatem
przez słownictwo w wielu krajach europejskich. Bo właśnie im zagrażała polityka wojen przeprowadzana przez Iwana Groźnego. A pierwszymi, którym zawadzał Groźny była Rzeczpospolita. Wątpliwe, aby te
imię używano w Moskwie za życia pierwszego rosyjskiego cara. Bliskie
osoby zazwyczaj zwracały się do niego po imieniu i po imieniu jego
ojca (odczestwu).
Kochanowski celowo, albo też przypadkowo przekazał nam informację
o pochodzeniu przydomku Groźny. W każdym bądź razie strofy Kochanowskiego na ten temat dają nam dużo do myślenia.
Oczywiście, ale Kochanowski nie mógł obyć się bez rusycyzmów jako
takich, leksykalnych, nazywających realii tamtych czasów. W cytowanym
fragmencje użyto słowa car – царь. Inny przypadek użycia tego wyrazu to:
“Trzy sta koni moskiewskich szło z Toropca w sprawie Do cara pre
świetne-
go” (S. 166, s. 289–299).
Użycie przez Kochanowskiego wyrazu car wymaga komentarza w
związku z tym, że jak wiadomo, tytuł cara był przyjęty przez Iwana
Groźnego w 1547 r. Cytowany fragment przeczy stwierdzeniom wypowiedzanym przez M.Vasmera o późnym zapożyczeniem z języka rosyjskiego polskiego car (Фасмер, 1987: 290). Polskie źródło literackie,
jakim jest dany poemat Kochanowskiego, udowadnia wykorzystanie
słowa car w 1583 г., tj. po upływie 36 lat po oficjalnym przyjęciu tego
słowa rosyjskim systemem terminologicznym. W związku z czym trudno
tutaj mówić o późnym zapożyczeniu tego słowa językiem polskim. Co
prawda to był jedyny i pewnie pierwszy przypadek wykorzystania słowa
car w polskiej literaturze tego okresu. Możliwe, że M.Vasmer miał na
uwadze historyczny okres XVIII–XIX wieków, kiedy to carat wstąpił
na ziemie polskie i słowo utrwaliło się w języku polskim, tym nie mniej
nowe dane wymagają poprawki w historii tego słowa w języku polskim.
To nie jedyny rusycyzm leksykalny uż
yta przez Kochanowskiego. Zob.:
przymiotnik bojarski: “synów bojarskich” (S. 165, s. 253); słowo cer-
kiew “cerkiew na brzegu Świętej Pokrowy stoi” (S. 164, s. 219–221),
“I miasto i ozdobnych cerkwi w czasie krotkim Trzydzieści wygorzało”
(S. 166, s. 296–297); dijak: “W drodze z Rusy dijaka na imię Putiła
Czułych Kozaków prędka ręka załapiła” (S. 168, s. 351–352); klucz: “w
gaju zaś sosnowym Zdrój możny bije, który także Witułtowym Kluczem
po dziś dzień zowią” (S. 167, s. 331–333); monastyr (S. 166, s. 274);
sioło: «Sotow zowią sioło» (S. 168, s. 358); kniaź: «Tę przepłynąwszy
ludzie twoi szli w zagony Pod Starycę, gdzie sam kniaź natenczas, str-
36
ТЕКСТЫ ДЛЯ СВОБОДНОГО ЧТЕНИЯ – TEKSTY DO CZYTANIA
wożony, z wojskiem swoim ulegał» (S. 166, s. 277–279), «Tejże nocy
żonę swą i kniazia Fiodora Z żoną jego i z bracią z staryckiego dwora
Do Moskwy wysłał» (S. 166, s. 280–283).
Niekóre z tych wyrazów były odnotowane w « Słowniku polszczyzny XVI wieku” (Wrocław ii. – 1978, t. XI, s. 307), jako najbardziej
częstych w tym czasie w polskich tekstach używanych słów. Zob., np.,
słоwa boiar, kniaź, metropolita w rękopisie mniej więcej tego samego czasu, co napisany poemat Jana Kochanowskiego: “Po długich tedy
namowach dał się Olgerd do słusznego iednania y przymierza nakłonic
[…] a za bespieczność y za stateczne zachowanie postanowionego przymierza y granic Latewskich z Moskwą po Vhrę rzekę /aby sam Kniaź
wielki Dmitr z Metropolitem y z Boiary swoimi pochrzestnym całowaniu przysięgę vczynił” (Stryjkowski M. O wolności Korony Polskiej,
Kraków, 1587).
Poruszana przez Jana Kochanowskiego rosyjska tematyka jest jedyną
tego rodzaju w jego twórczości. Pan Jan z Czarnolasu pisał wiele, ale stosunków politycznych polsko-rosyjskich w swojej pisarskiej i poetyckiej
działalno
ści raczej nie poruszał. Nie znajdujemy w innych kontekstach jego
pióra przypadków wykorzystania rosyjskich słów. Nie znajdujemy u niego
nazw rosyjskich miast i rzek. Jego twórczość jest ego-centryczna, a może
nawet, jeśli można tak powiedzieć, “polsko-centryczna”. On pisze nie tyle
o Rosji co o Radziwiłłach, bo tego i chcieli Radziwiłłowie. On pisze o starożytnej Grecji (dramat “Odprawa posłów greckich”), bo tego wymagała
polityczna sytuacja jaka zaistniała w Rzeczpospolitej. Poprzez pokazanie
starożytnych dziejów poeta pokazuje sposoby poprawy sytuacji w kraju.
(Wiktor Szetela)
Słownik
Bajkowość – сказочность. Carat – царизм. Cechy – черты. Dramat –
драма. Dzieje – исторические события. Gloryfi kowany – восхваленный.
Kunsztowny – искусный. Najświętsza Panna – святая Дева. Poemat –
поэма. Mowa potoczna – обиходная речь. Potomek – наследник. Praw-
dopodobnie – вероятно. Przydomek – прозвище. Przypadek – случай.
Pycha – гордость, гонор. Rękopis – рукопись. Starożytny – древний.
Świ
ątynia – храм. Twierdza – крепость. Twórczość – творчество. Użycie –
использование. Walory – высокие качества. Wrażenie – впечатление.
Współczesny – современный. Wyszczególnienie – перечисление. Zapożyczenie – заимствование. Zjawisko – явление. Źródło literackie –
литературный источник.
37
В. М. ШЕТЭЛЯ. JĘZYK POLSKI: WYBÓR POLSKICH TEKSTÓW Z KOMENTARZEM I ZADANIAMI
ПОЛЬСКИЙ ЯЗЫК: ПОЛЬСКИЕ ТЕКСТЫ С КОММЕНТАРИЕМ И ЗАДАНИЯМИ
Pабота в аудитории
Задания по развитию речи
Внимательно прочитайте текст данной статьи, выделяя в ней цитаты
из поэмы Яна Кохановского. Попытайтесь ответить на некоторые
вопросы.
1. Jakich rosyjskich słów i nazw używa poeta? W związku z czym ich
używa?
2. Jaki rosyjski tytułu po raz pierwszy był użyty przez Jana
Kochanowskiego i w ogóle po raz pierwszy w polskiej mowie?
3. Czy można na mapie współczesnej Rosji prześledzić jaką trasą
poruszały się wojska Radziwiłła?
4. Jakie rosyjskie miasta doznały działań wojennych? Jak
w polszczyznie XVI w. brzmią te nazwy? Porόwnaj je ze
wspόłczesnymi nazwami tych miejscowości.
5. Przez jakie rzeki przeprawiały się wojska? Jak w polszczyznie
brzmią te nazwy, a jak w języku rosyjskim?
Задания для самостоятельной работы
6. Постарайтесь перевести на современный польский язык процитированные в тексте фрагменты поэмы Яна Кохановского.
7. Постарайтесь перевести на современный русский язык выбранные вами фрагменты данного текста.
ТЕКСТ № 11
Z relacji ówczesnych gazet rosyjskich o bitwe pod Raszynem
Stary pomnik o kształcie sarkofagu z wybitym na nim napisem “Raszyn,
1809 r., 19 kwietnia” w Parku Wilanowskim pod Warszawą przypomniał o
zwycięskiej bitwie wojsk polskich nad austryjackimi blisko 200 lat temu w
okolicach podwarszawskiej miejscowości Raszyn.
Jak wiemy, to właśnie w 1809 r. na wiosnę wybuchła wojna między
Francją i Austrią. Sprzymierzone z Francją Księstwo Warszawskie stało się
terenem tych walk. Polskia armia pod dowództwem księcia Józefa Poniatowskiego 19 kwietnia tegoż roku dzielnie stawiała pod Raszynem czoła
trzykrotnie liczniejszemu przeciwnikowi. Zdając sobie sprawę z negatywnych rezultatów jakie mogły wyniknąć z takiego stanu rzecz, a przede
wszystkim dla zachowania liczebnego stanu wojsk polskich, dowódca polskiej armii decyduje się na krok drastyczny, a mianowicie na przeprawę
polskich pułków na prawy brzeg Wisły w kierunku na Galicję, otwierając
tym samym Austryjakom drogę na Warszawę. Wyzwalając tzw. Nową Gali-
38
ТЕКСТЫ ДЛЯ СВОБОДНОГО ЧТЕНИЯ – TEKSTY DO CZYTANIA
cję, z takimi miastami jak Lublin, Zamość i Sandomierz, wojska Józefa Poniatowskiego otrzymują wsparcie ze strony ochotniczych formacji generała
Henryka Dąbrowskiego, które ze wszystkich sił nie pozwalają Austryjakom
sforsować Wisłę pod Toruniem. Z tego samego powodu po paru tygodniach
pozostałe wojska austryjackie zostają zmuszone opuścić Warszawę i rzucić
wszystkie swoje siły na odzyskanie Galicji. Przeciwko Austryjakom wystę-
puje również sprzymierzona w tym czasie z Francją Rosja, która wysyła do
Galicji silny korpus swoich wojsk. Wojska rosyjskie starają się wypchnąć
z tych terenów walczące z Austryjakami oddziały polskie i pozyskać te
ziemie dla Imperium Rosyjskiego. O zakończeniu tej wojny ostatecznie
zdecydowało zwycięstwo Napoleona pod Vagram. W rezultacie zawartego potem pokoju Księstwo Warszawskie zachowało swoją niepodległość i
uzyskało część wyzwolonej Galicji.
O bitwie Raszyńskiej głośno było w tym czasie w Europie. Nieco póź-
no, bo nie w kwietniu, a dopiero w numerze z dnia 18 czerwca 1809 r. ówczesna rosyjska ofi cjalna gazeta “Sankt-Petersburgskie Wiadomości” robi
przedruk o tej bitwie z wcześniejszych relacji hamburskich i berlińskich
gazet. Niemieccy korespondenci donosili o tym, że jeszcze wieczorem 18
kwietnia polski kawaleryjski zwiad raportował ks. Poniatowskiemu, że po
drodze tarczyńskiej na Warszawę zbliżają się znaczne siły Austryjaków.
Polska armia z przyłączonymi do niej oddziałami saskiej gwardii uformowała front, którego główny trzon przykryty był niedostępnymi dla nieprzyjacielskiej kawalerii bagnami. Trzeci pułk piechoty z czterema armatami
pod dowództwem gen. Biegańskiego stacjonował pod Michajłowicami
i stanowił prawe skrzydło tego frontu. Gen.Kaminicki dowodził lewym
skrzydłem. Drugi pułk piechoty i saska gwardia z dwunastoma armatami
pod dowództwem saskiego gen. Duberna tworzyli centrum frontu w Raszynie. Pozostałe oddziały ochraniały skrzydła w ten sposób, aby wróg nie
mógł je obejść.
Ruch nieprzyjacielskich wojsk dostrzeżony został dnia następnego 19 kwietnia o drugiej po południu. Artyleryjską kanonadę słychać
było ze strony wsi Falenty. Polska artyleria pod dowództwem gen.
Palletie biła, jak się
wydawało, z wielkim pozytywnym rezultatem.
Około czwartej godziny z falentowskich lasów pojawiła się pierwsza kolumna nieprzyjacielskiej piechoty licząca 3 tyś. żołnierzy, która obeszła stojącą tutaj polską baterię i jeden z batalionów (baonów)
trzeciego pułku. Zostaje ranny gen. Fiszer – szef polskiego sztabu.
Książę Poniatowski widząc, że pierwszy baon ósmego pułku drgnął,
sam osobiście na czele tego baonu po grobli falenckiej poszedł do ataku na bagnety. Falenty zostały zwrócone Polakom. Ale pojawiła się
39
В. М. ШЕТЭЛЯ. JĘZYK POLSKI: WYBÓR POLSKICH TEKSTÓW Z KOMENTARZEM I ZADANIAMI
ПОЛЬСКИЙ ЯЗЫК: ПОЛЬСКИЕ ТЕКСТЫ С КОММЕНТАРИЕМ И ЗАДАНИЯМИ
olejna kolumna nieprzyjacielskiej piechoty, która znowu zmusiła do odstąpienia pierwszy baon 8-go pułku. Falenty przechodziły z rąk do rąk.
Przy trzeciej próbie wzięcia z powrotem Falent poległ dowódca tego puł-
ku – wielka nadzieja polskiej poezji – płk Godebski. Nieprzyjaciel nadal
ze wszystkich sił starał się zająć Raszyn. Ponieważ im się to nie udawaje,
to o godz. 10 wieczorem austryjackie pułki odstępują, porzucając pole
walki. Z kolei polskie wojska nie chcąc być odciętymi od Warszawy, od
której znajdują się w odległości dwóch mil polskich, wchodzą do jej bram.
Straty tego dnia z polskiej strony wynosiły 450 poległych i 32 wzię-
tych do niewoli. Straty przeciwnika były dwa razy większe, ok.tysiąca poległych. Z tym, że austryjackie siły liczyły 30 tyś. żołnierzy w tym 10 tyś.
kawalerii, a polskie – 10 tyś. żoł
nierzy wszystkich rodzajów wojsk.
20 kwietnia w południe nieprzyjaciel pojawił się u ścian Warszawy.
Dowódca austryjackich wojsk prosi o osobiste spotkanie z ks.Poniatowskim, w rezultacie czego był zawarty rozejm na 24 godziny, w czasie których polskie wojska przeprawiają się na prawy brzeg Wisły.
Tak o tych wydarzeniach relacjonuje rosyjska gazeta.
Trzeba jeszcze tylko dodać, że bitwa Raszyńska była chlubnym dla
Polaków epizodem tej krótkotrwałej wojny. Dzisiaj przypominają o niej
nazwy podwarszawskich miejscowości i pomnik w Wilanowskim Parku.
A na Powązkowskim Cmentarzu mogiła z napisem: “Cyprian Godziemba
Godebski. Pułkownik pułku 8. Piechoty Wojsk Polskich. Członek Towarzystwa Królewskiego Przyjaciół Nauk. Kawaler orderu Krzyża Wojskowego.
Ur. MDCCLXV. Poległ pod Raszynem XIX kwietnia MDCCCIX Roku.
Exk. Przyjacielowi”. (Wiktor Szetela).
Słownik
Bagnet – штык. Baon – batalion, батальон. Być odciętymi – быть
отрезанным. Chlubnym – славный. Drastyczny – рискованный (шаг).
Grobla – дамба, плотина. Rozejm – перемирие. Saska gwardia –
саксонская гвардия. Sprzymierzone – союзные. Trzon – ядро. Zwiad –
разведка.
Pабота в аудитории
Задания по развитию речи
1. O jakiej bitwie mowa w tym tekście?
2. Czy jest upamiętniona ta bitwa w Wilanowskim Parku?
3. Kiedy odbyła się bitwa pod Raszynem?
4. Kto dowodził polskim wojskiem?
5. Jacy dowódcy brali udział w tej bitwie?
40
Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]