Добавил:
ivanov666
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз:
Предмет:
Файл:Język polski. Wybόr polskich tekstόw z komentarzem i zadaniami. Польский язык. Польские тексты с комментарием и заданиями. Учебное пособие
.pdf
ОСНОВНАЯ ЧАСТЬ. ПРОЗА – PROZA
więc tak porządek przyrodzenia zdawał się być wcale odwrócony, wszyscy
na Rusi oczekując niezwykłych zdarzeń zwracali niespokojny umysł i oczy
szczególniej ku Dzikim Polom, od których łatwiej niźli skądinąd mogło się
ukazać niebezpieczeństwo.
Słownik
Dziwny – странный. Jałmużna – datek, подношение. Jakoweś – jakieś,
какие-то. Łożysko – łoże, русло реки. Niźli – niż, чем. Popętać – сковать.
Porządek przyrodzenia – установленный порядок в природе. Rozłogi –
ползучие побеги. Ruń –
молодые всходы трав. Skądinąd – skądś, откудато. Wyroić się – народиться. Zdarzenia – событие. Zjawisko – явление.
Zwiastować – принести весть.
Pабота в аудитории
Задания по развитию речи
1. Dlaczego Henryk Sienkiewicz uważa, że rok 1647 był dziwnym
rokiem?
2. Jaką kraj opisuje Henryk Sienkiewicz pod rokiem 1647?
3. Czego zwiastunem była szarańcza?
4. Jakie jeszcze przyrodnicze zjawiska zwiastowały nadchodzące
nieszczęścia, wojnę? Gdzie widziano te znamiona?
5. Proszę przypomnić sobie, w jakich jeszcze utworach polskich,
a zwłaszcza rosyjskich pisarzy kometa zwiastuje nieszczęście,
wojnę? Jaki to był rok w tych utworach?
6. W jakich miastach widziano kometę? Na te dwa ostatnie pytania
odpowiedź proszę dać pisemnie.
7. Jak ludzie starali się zapobiec nieszczęściom?
8. Jaka była zima tego roku? Czy taka lekka zima to dobrze, czy źle?
9. Jak bydło, pszczoły reagowały na klimatyczne zmiany?
Вопросы для самостоятельной работы
10. Jakie mogą być zdarzenia? Proszę stworzyć odpowiednie związki
wyrazowe z tym słowem.
11. Proszę określić znaczenie słówa popętać? Proszę stworzyć
odpowiednie związki wyrazowe z tym słowem.
12. Przy pomocy słowników proszę określić pole znaczeniowe
wyrazów rój, łożysko. Proszę użyć je w zdaniach. Proszę zapisać
te zdania.
13. W tekście proszę znaleźć wyrazy z naj- . Proszę określić znaczenie
tych wyrazów. Proszę użyć je w zdaniach.
21
В. М. ШЕТЭЛЯ. JĘZYK POLSKI: WYBÓR POLSKICH TEKSTÓW Z KOMENTARZEM I ZADANIAMI
В. М. ШЕТЭЛЯ. JĘZYK POLSKI: WYBÓR POLSKICH TEKSTÓW Z KOMENTARZEM I ZADANIAMI
ПОЛЬСКИЙ ЯЗЫК: ПОЛЬСКИЕ ТЕКСТЫ С КОММЕНТАРИЕМ И ЗАДАНИЯМИ
ПОЛЬСКИЙ ЯЗЫК: ПОЛЬСКИЕ ТЕКСТЫ С КОММЕНТАРИЕМ И ЗАДАНИЯМИ
ТЕКСТ № 8
Czarownica znad Bełdan.
Mazurska legenda (легенда)
Внимательно, с пониманием прочитайте данный текст. На карте
Польши найдите Мазуры, местность Миколайки, Висуны, озера
Снярдвы и Белданы.
Na łęgu mikołajskim mieszkała czarownica. Widywały ją czasem kobiety zbierające jagody i grzyby w lesie.
Miała bardzo długie włosy. Kiedy zaplątała je czasem w sitowiu, przez
trzy dni musiała je rozplątywać. Jezioro burzyło się wtedy. Chichot czarownicy słychać było aż w zatoce koło wierzby. Mówili rybacy: “Czarownica
myje włosy w Bełdanach”. I nie wypł
ywali na jezioro, nie zarzucali sieci.
Kiedyś jednemu chłopu z Wisun urodziła się dwunasta córka. W Wisunach wszyscy już byli kumotrami, więc wyszedł na drogę, aby zaprosić w
kumy pierwszego przechodzącego człowieka.
I oto na ścieżce prowadzącej do jeziora natknął się na czarownicę. Poznał ją po długich włosach. Siedziała na kamieniu i liczyła paciorki. Ominął
ją z daleka i na kumę nie poprosił.
Czarownica rozłościła się. Potrząsnęła koralami i zawołała: – Miałam
już dla twojej córki podarunek, ale żeś mnie na kumę nie zaprosił, nie zazna
ona szczęścia.
Czarownica dotrzymała słowa. Anna wyrosła na bardzo brzydk
ą, najbrzydszą dziewczynę w Wisunach. Dokuczano jej i wyśmiewano. Nikt nie
chciał z nią przebywać, żadna z dziewcząt nie chciała się z nią przyjaźnić.
Zaczęła kryć się przed rówieśnicami. Uciekła do lasu, przysiadła nad
strumykiem lub nad jeziorem i długo wpatrywała się w odbicie swojej szkaradnej twarzy.
Powtarzała za innymi.
– Jestem córką czarownicy. Gdzie jest moja matka?
Pewnego razu, gdy tak siedziała nad leśnym strumykiem i płakała gorzko nad swoją dolą, ujrzała w wodzie obok odbicia swojej twarzy twarz
czarownicy. Usłyszała jej głos: – To prawda, że jesteś bardzo brzydka. Kto
spojrzy na ciebie, odwraca się ze wstrętem – przypominasz im mnie. A
przecież na mój widok kobiety bledną, a mężczyźni spluwają. Krowom odbieram mleko, rybakom pl
ączę sieci, pijanych wodzę na manowce. Nocą
przecieżgam się w puchacza i krążę wokół wsi. Ale tobie nie uczynię nic
złego. Nazywają cię córką czarownicy, więc dam ci wiano jak córce. Weź
sobie te korale. Przeznaczyłam je dla ciebie, kiedy byłaś jeszcze dzieckiem.
Ale i teraz ci posłużą. Włóż je na szyję i spojrzyj do strumienia.
22
ОСНОВНАЯ ЧАСТЬ. ПРОЗА – PROZA
Anna włożyła korale na szyję i spojrzała do strumienia.
– Widzę piękną dziewczynę, patrzy na mnie. A jak cudnie błyszczą jej
korale!
– Dotknij tylko korali, a przekonasz się, kto to jest ta piękna
dziewczyna.
– Ona także dotknęła korali! Czy to naprawdę jestem ja?
– Ty, ty, moja córko! Kto cię teraz zobaczy, zakocha się w tobie. Tylko
pamiętaj – nie wolno ci zdjąć korali. Kiedy je zdejmiesz, staniesz się taką,
jaką byłaś, i wszyscy odwrócą się od ciebie. Wracaj do wsi i zażywaj szczęścia.
Kiedy Anna odeszła, czarownica mruknęła do siebie:
– Nie zaznasz ty długo szczęścia i nie przyniesiesz go nikomu.
Wraca Anna brzegiem jeziora, zatrzymuje się co krok i zagląda w
zwierciadło wody.
– Wodo, wodo, powiedz mi, czy ja naprawdę jestem piękna?
Zobaczyły ją siostry, otaczają kołem.
– Jakie cudne masz włosy! Jakie piękne masz oczy!
Z zazdrością dotykają korali na jej szyi.
– Skąd je masz, Anno? – pytają – Gdzie byłaś? Kto cię tak hojnie obdarował?
Anna uśmiecha się, nie chowa do nich urazy, ale pomna przestrogi czarownicy nie chce zdjąć korali ze swojej szyi.
– Byłam w lesie nad strumykiem, tam gdzie rośnie jarzębina, jarzębinie
się skłoniłam, o korale poprosiłam.
Biegną dziewczęta do lasu, szukają strumyka i jarzębiny. Jest strumyk,
jest i jarzębina. Zrywają jarzębinę, czerwone jagody nanizują na nitkę, jarzębinowe korale zawieszają na szyi.
Piękna jest jarzębina, piękne są korale jarzębinowe, ale korale na szyi
Anny są o wiele piękniejsze. Piękne są dziewczęta w Wisunach, splataj
długie warkocze, ale najpiękniejsza z nich jest Anna. Jej włosy błyszczą jak
złoto, jej oczy są głębokie jak jezioro, jej usta jak korale jarzębiny.
Siedzi Anna na ławeczce przed domem, dziewczęta otaczają ją kołem.
– Anna to czy nie Anna?
Schodzą się chłopcy, patrzą na Annę i wzdychają. Odchodzą smutni,
śnią o Annie i budzą się z radością, że ją znowu zobaczą. W czasie połowu
nad jeziorem zamyślają się nagle, spoglądają z tęsknotą na brzeg.
Na brzegu siedzi Anna, rozplata długie włosy, uśmiecha się i zamyśla
na długo.
W południe przychodzi czarownica, siada obok Anny nad brzegiem je-
ziora, zaplata jej w
łosy i przestrzega:
ą
23
В. М. ШЕТЭЛЯ. JĘZYK POLSKI: WYBÓR POLSKICH TEKSTÓW Z KOMENTARZEM I ZADANIAMI
В. М. ШЕТЭЛЯ. JĘZYK POLSKI: WYBÓR POLSKICH TEKSTÓW Z KOMENTARZEM I ZADANIAMI
ПОЛЬСКИЙ ЯЗЫК: ПОЛЬСКИЕ ТЕКСТЫ С КОММЕНТАРИЕМ И ЗАДАНИЯМИ
ПОЛЬСКИЙ ЯЗЫК: ПОЛЬСКИЕ ТЕКСТЫ С КОММЕНТАРИЕМ И ЗАДАНИЯМИ
– Nie wolno ci się zakochać, moja córko. Żal mi cię, ale inaczej być nie
może.
– A jeśli się zakocham? – pyta Anna i myśli o pięknym Eryku, który kiedyś, gdy była jeszcze brzydka, poprosił ją do tańca. On jeden nie dokuczał
jej wtedy i nie mijał.
– Zgubisz jego i siebie – odpowiada czarownica.
Chodzi Eryk za Anną, zagląda jej w oczy i prosi: – Zostań moją żoną,
Anno, a uczynię wszystko, czego zechcesz.
Biegnie Anna do czarownicy i pyta:
– Co mam uczynić? Żal mi go, był zawsze dla mnie dobry. Zlituj się nad
nim, nade mną, poradź.
Zamyśliła się czarownica, zajrzała do czarodziejskiego zwierciadła.
– Jeśli ci przyniesie najpiękniejszą muszlę z jeziora bełdańskiego, możesz zostać jego żoną
.
Wraca Anna przez las, zrywa kwiaty leśne i wpina we włosy. Ptaki śpie-
wają, wiewiórki skaczą z drzewa na drzewo, ale Annie nie wesoło. A jeśli
nie uda się Erykowi zdobyć muszli?
Piękne jest jezioro Bełdany, wysokie brzegi strzeżone są przez sosny
wysokie. O zmroku, gdy gwiazdy pojawiają się na niebie, w zatokach
wśród trzcin i szuwarów cichnie wiatr, wygładza się powierzchnia wody.
O takiej porze król Bełdan spoczywa na dnie jeziora, o takiej porze Eryk
mógłby zdobyć cudowną muszlę.
W sercu Anny zjawia się rzewny smutek. Wykrada się z domu, siada
nad brzegiem jeziora i marzy. Marzy o tym, aby odejść stąd w świat daleki,
nad wody innego jeziora, na inny brzeg. Wykrada się z domu, siada nad
brzegiem jeziora i marzy. Marzy o tym, aby odejść stąd w świat daleki,
nad wody innego jeziora, na inny brzeg. Tam gdzie nikt nie zna jej dawnej
brzydoty, gdzie nikt się nie zastanowi nad jej nieoczekiwaną pięknością.
Zdejmuje z szyi korale i nachyla się nad zwierciadłem wody. Przy blasku
księżyca ukazuje się twarz dawnej Anny – brzydka, wzbudzająca odrazę
Anna szybko wkłada korale i ogląda się niespokojnie. Nikt nie powinien się
domyślać, za czyją przyczyną tak się odmieniła.
Chodzi Eryk za Anną, zagląda jej w oczy i prosi:
– Anno, zostań moją żoną. Uczynię wszystko ode mnie zażądasz.
I wreszcie Anna decyduje się.
– Jeśli przyniesiesz najpiękniejszą muszlę z jeziora, zostanę twoją żoną.
Jezioro burzy się i pieni. Król Bełdan rozhuśtał fale od brzegu do brzegu, ale Eryk nie zawahał się: skoczył do wody.
Czeka Anna, czekają dziewczęta z Wisun. Mija wieczór i noc, a i młod-
szego jak nie widać, tak nie widać.
.
24
ОСНОВНАЯ ЧАСТЬ. ПРОЗА – PROZA
Usiadła Anna na brzegu jeziora i choć żal jej braci, zapłakać nie może.
Co spojrzy na korale, co dotknie ręką paciorków, to weselsze nawiedzają ją
myśli: “Czy to mało chłopców na świecie?”
Ale gdy talko zdejmie korale, ogromny smutek wypełnia jej serce:
“Biedny Eryk, biedny młodszy brat Eryka. Nie wypuści ich król Bełdan
z głębiny, nie wrócą do wioski, nie ucieszy się moje serce. A gdyby nawet
wrócili obaj – jak wynagrodzę ich obu?”
– Okrutna jesteś, Anno – lamentuje matka Eryka. – Synów mi odebrałaś. Dwóch ich miałam tylko, na ich opiekę liczyłam w starości, a oto teraz
przychodzę nad brzeg jeziora i daremnie wypatruję ich powrotu.
Mija dzień drugi, mija trzeci, tydzień przeszedł. Król Bełdan zazdrosny
jest o swoje tajemnice. Któż wie, jak obszedł się z braćmi?
W pełnię księżycową, kiedy w zatokach wśród trzcin i szuwarów ś
cichł
wiatr, wygładziła się powierzchnia wody, biegnie Anna nad jezioro i zaklina króla Bełdan:
– Wróć obu braci, a zrobię wszystko, co rozkażesz.
W taką noc król Bełdan słucha wszystkich próśb i zaklęć. Usłyszała
Anna jego głos: – Jesteś piękniejsza od Królowej Śniardw. Wszystkie skarby na dnie jeziora, wszystkie pieśni, jakimi szemrzą fale w dzień pogodny,
i wszystkie pieśni, jakimi huczą fale w dzień burzliwy, są dla ciebie. Bądź
moją, Anno.
– Będę twoją, jeśli wrócisz Eryka i jego młodszego brata.
Zwrócił król Bełdan urodziwych braci. Stanęli obaj przed Anną z najpiękniejszymi muszlami.
– Wybierz teraz jednego z nas.
Patrzy Anna i załamuje ręce. Obaj urodziwi i obaj jednakowo jej się
podobają. Którego wybrać
, a którym wzgardzić? Jak spełnić obietnicę daną
królowi Bełdan?
Biegnie Anna do lasu, szuka nad strumieniem czarownicy.
– Poradź, co mam uczynić. Obaj mnie kochają i pokochałam obu, a
przyrzekłam rękę królowi Bełdan.
– Nie do ciebie już wybór, moja córko, należy. Królowi Bełdan rzuć
korale i stań przed braćmi, który pierwszy do ciebie się uśmiechnie, tego za
mąż wybierzesz.
Rzuciła Anna korale w głąb jeziora. Jezioro wzburzyło się i zapieniło.
Król Bełdan rozkołysał fale od brzegu do brzegu, w trzcinach i szuwarach rozległ się chichot czarownicy.
Staje Anna przed braćmi, a oni odwracają oczy od niej.
– Nie jesteś moją Anną – mówi starszy. – Moja Anna miała oczy jak
dwie gwiazdy.
25
В. М. ШЕТЭЛЯ. JĘZYK POLSKI: WYBÓR POLSKICH TEKSTÓW Z KOMENTARZEM I ZADANIAMI
В. М. ШЕТЭЛЯ. JĘZYK POLSKI: WYBÓR POLSKICH TEKSTÓW Z KOMENTARZEM I ZADANIAMI
ПОЛЬСКИЙ ЯЗЫК: ПОЛЬСКИЕ ТЕКСТЫ С КОММЕНТАРИЕМ И ЗАДАНИЯМИ
ПОЛЬСКИЙ ЯЗЫК: ПОЛЬСКИЕ ТЕКСТЫ С КОММЕНТАРИЕМ И ЗАДАНИЯМИ
– Nie jesteś moją Anną – mówi młodszy. Moja Anna miała usta jak
jagody jarzębiny.
Wraca Anna nad jezioro, nachyla się nad wodą i widzi swoje korale na
dnie.
– Tu są twoje korale, Anno – kusi król Bełdan. – Pójdź i weź je, a bę-
dziesz znów piękna.
I rzuciła się Anna w spienioną toń jeziora.
Odtąd słychać czasem nad jeziorem żałosny płacz Anny i przeraźliwy
chichot czarownicy.
Rybacy wtedy nie wypływają na połowy, nie zarzucają sieci. Mówią:
“Czarownica myje włosy w Bełdanach” (текст легенды взят из учебника:
Шапкина О. Н., Ананьева Н. Е., Тихомирова В.
Я. Польский язык
в школе. Нач. курс. Ч. 2. – Poznań, 1998).
Słownik
Chichot – хохот. Czarownica – колдунья. Jarzębina – рябина. Księżyc – луна. Łęg – луг. Marzyć – мечтать. Mruknąć – мурлыкнуть. Musz-
la – ракушка. Okrutny – жестокий. Paciorki – чётки. Pełnia księżyco-
wa – полная луна. Przeraźliwy – заразительный. Rzewny – искренний,
глубокий. Strumyk – ручей. Ścieżka – тропинка. Szemrzeć – шуметь.
Szuwary – камыши. Trzcina – тростник. Urodziwy – красивый. Warkocz – коса. Wodzić na manowce – водить к
чёрту на кулички. Zatoka –
бухта. Zwierciadło wody – зеркальце воды.
Pабота в аудитории
Задания по развитию речи
1. Proszę uważnie przeczytać ten fragment i streścić go.
Na łęgu mikołajskim mieszkała czarownica. Widywały ją czasem kobiety zbierające jagody i grzyby w lesie.
Miała bardzo długie włosy. Kiedy zaplątała je czasem w sitowiu,
przez trzy dni musiała je rozplątywać. Jezioro burzyło się wtedy. Chichot czarownicy słychać było aż w zatoce koło wierzby. Mówili rybacy:
“Czarownica myje włosy w Bełdanach”. I nie wypływali na jezioro, nie
zarzucali sieci.
1) Proszę określić w jakim literackim stylu ten fragment jest
napisany: a) potocznym; b) literackim; c) publicystycznym;
d) naukowym?
2) Proszę odnaleźć w tym fragmencie przymiotniki, imiesłowy,
jak rówież słowa dzwiękopodobne. Proszę ułożyć zdania z tymi
słowami.
26
ОСНОВНАЯ ЧАСТЬ. ПРОЗА – PROZA
3) Proszę dać przykłady z wykorzystaniem wołacza (звательный
падеж). W jakich miejscach tekstu podstawowego występuje
wołacz.
2. Proszę uważnie przeczytać ten fragment i streścić go.
Kiedyś jednemu chłopu z Wisun urodziła się dwunasta córka. W Wisunach wszyscy już byli kumotrami, więc wyszedł na drogę, aby zaprosić w
kumy pierwszego przechodzącego człowieka.
I oto na ścieżce prowadzącej do jeziora natknął się na czarownicę. Poznał ją po długich włosach. Siedziała na kamieniu i liczyła paciorki. Ominął ją z daleka i na kumę nie poprosił.
1) Proszę odnaleźć w tym fragmencie imiesłowy.
2) Proszę uło
żyć zdania z tymi słowami.
3) Proszę odnaleźć w tym fragmencie liczebniki.
4) Proszę ułożyć zdania z tymi słowami.
3. Proszę uważnie przeczytać ten fragment i streścić go.
Biegną dziewczęta do lasu, szukają strumyka i jarzębiny. Jest strumyk,
jest i jarzębina. Zrywają jarzębinę, czerwone jagody nanizują na nitkę, jarzębinowe korale zawieszają na szyi.
Piękna jest jarzębina, piękne są korale jarzębinowe, ale korale na szyi
Anny są o wiele piękniejsze. Piękne są dziewczęta w Wisunach, splatają
długie warkocze, ale najpiękniejsza z nich jest Anna. Jej włosy błyszczą jak
złoto, jej oczy są głę
bokie jak jezioro, jej usta jak korale jarzębiny.
1) Proszę odnaleźć w tym fragmencie zaimki. Jaką rolę w tekście
one wypełniają?
2) Piękna, piękne, piękniejsza, najpiękniejsza – co możecie
powiedzieć o tych przymiotnikach. Podaj ich gramatyczny
rodzaj. Jak te przymiotniki zbudowane?
3) Proszę podać antonim do słowa piękna i innych z tego szeregu.
4. Proszę uważnie przeczytać ten fragment i streścić go.
Piękne jest jezioro Bełdany, wysokie brzegi strzeżone są przez sosny wysokie. O zmroku, gwiazdy pojawiają się na niebie, w zatoce wśród trzcin i
szuwarów cichnie wiatr, wygładza się powierzchnia wody. O takiej porze
król Bełdan spoczywa na dnie jeziora, o takiej porze Eryk mógłby zdobyć
cudowną muszlę.
W sercu Anny zjawia się rzewny smutek. Wykrada się z domu, siada
nad brzegiem jeziora i marzy. Marzy o tym, aby odejść stąd w
świat daleki,
nad wody innego jeziora, na inny brzeg. Tam gdzie nikt nie zna jej dawnej
brzydoty, gdzie nikt się nie zastanowi nad jej nieoczekiwaną pięknością.
27
В. М. ШЕТЭЛЯ. JĘZYK POLSKI: WYBÓR POLSKICH TEKSTÓW Z KOMENTARZEM I ZADANIAMI
В. М. ШЕТЭЛЯ. JĘZYK POLSKI: WYBÓR POLSKICH TEKSTÓW Z KOMENTARZEM I ZADANIAMI
ПОЛЬСКИЙ ЯЗЫК: ПОЛЬСКИЕ ТЕКСТЫ С КОММЕНТАРИЕМ И ЗАДАНИЯМИ
ПОЛЬСКИЙ ЯЗЫК: ПОЛЬСКИЕ ТЕКСТЫ С КОММЕНТАРИЕМ И ЗАДАНИЯМИ
Zdejmuje z szyi korale i nachyla się nad zwierciadłem wody. Przy blasku
księżyca ukazuje się twarz dawnej Anny – brzydka, wzbudzająca odrazę.
Anna szybko wkłada korale i ogląda się niespokojnie. Nikt nie powinien się
domyślać, za czyją przyczyną tak się odmieniła.
1) Proszę przeczytać zdania, w których występują wszystkie formy
czasownika być.
2) Proszę odszukać antonimiczne pary i ułożyć z nimi zdania
proste.
3) Proszę odszukać wyrazy z zabarwieniem stylistycznie dodatnim
i stylistycznie negatywnym.
4) Proszę przetłumaczyć na język rosyjski wyrazy: brzydota i
wzbudzać odrazę.
5) Proszę przetłumaczyć na język rosyjski wyrazy: księżyc, rzewny,
trzcina, strzeżony, szuwar, zwierciadł
o. Proszę ułożyć zdania z
tymi słowami. Proszę dać synonimy do tych słów.
6) Jakie słowa można utworzyć od słowa piękność.
ТЕКСТЫ ДЛЯ СВОБОДНОГО ЧТЕНИЯ –
TEKSTY DO CZYTANIA
ТЕКСТ № 9
Miasto Nysa
Miasto nad Nysą Kłodzką, w latach 1201–1810 należące do biskupów wrocławskich. Lokacja na prawie flamandzkim miała miejsce
przed 1223 r. W 1290 roku Nysa stała się oficjalnie stolicą księstwa
biskupiego. Mennica w Nysie wybijała pieniądze na potrzeby biskupów wrocławskich już w XIII wieku. W 1624 roku powstało tu kolegium jezuickie, zw.Carolinum, w którym kształcili się Polacy, w tym
dwaj przyszli królowie: Michał Korbut Wiśniowiecki i Jan Sobieski.
Wojna trzydziestoletnia zahamowała rozwój miasta. Kolejne zniszczenia przyniosły wojny śląskie w XVIII wieku. W latach 1745–1753
Prusacy przekształcili ją w potężną twierdzę. Sekularyzacja miasta w
1810 r. zakończyła długi okres rządów biskupich. W 1903 r. twierdza była zlikwidowana, co umożliwiło ponowny rozwój przestrzenny
miasta. Pod koniec II wojny światowej miasto zostało w ponad 50%
zniszczone. Po wojnie najcenniejsze zabytki Nysy pieczołowicie odrestaurowano.
28
ТЕКСТЫ ДЛЯ СВОБОДНОГО ЧТЕНИЯ – TEKSTY DO CZYTANIA
Słownik
Biskup – епископ. Lokacja – номинирование. Mennica – монетный
двор. Przestrzenny – пространственный. Sekularyzacja – ликвидация
городских прав. Zabytki miejskie – достопримечательности.
Pабота в аудитории
Задания по развитию речи
1. Proszę określić jaki literacki styl ten fragment reprezentuje:
a) potoczny; b) literacki; c) publicystyczny; d) naukowy.
2. Proszę odnaleźć w tym fragmencie przymiotniki. Proszę ułożyć
zdania z tymi słowami.
3. Proszę streścić tekst o m. Nysie.
4. Proszę powiedzieć, czy historia m. Nysa bardzo różni się od historii
Twoje rodzinnej miejscowości? Na czy polega ta różnica? Proszę
krótko odpowiedzieć na to pytanie.
Статьи – Artykuły
ТЕКСТ № 10
Lingwistyczny obraz XVI-to wiecznej Rosji w poemacie Jana Kochanowskiego
“Jezda do Moskwy” (1583 r.).
В данной статье делается попытка представить русскому
читателю поэму Яна Кохановского «Поход на Москву», в которой
в поэтической форме представлен один из походов войск Радзивилла
на русские земли во время войны Ивана Грозного против Стефана
Батория.
Jan Kochanowski (1530–1584) – wielki poeta polskiego
Odrodzenia, równy któremu pojawił się w polskiej litereturze więcej jak
dwieście lat później i imię jemu było Adam Mickiewicz.
Oprócz znanych trenów, fraszek, psalmów i dramatów Jan Kochanowski, inaczej “Pan Jan z Czarnolasu”, tworzy parę poematów, jak
ten wyraźnie napisany na cudze zamówienie – “Jezda do Moskwy”.
Pełna nazwa tego utworu brzmi: “Jezda do Moskwy i posługi z młodych lat aż i przez wszystek czas przyszłej wojny z Moskiewskim
ojczyźnie swej i panom swym czynione jego m. i pana Krzysztofa”.
Opublikowana ona i w naszych czasach, zob.: Kochanowski J. Dzieła
polskie. – Warszawa, 1953. – t. III. – S. 156–170 skąd i pochodzą fragmenty cytatowane niżej.
29
В. М. ШЕТЭЛЯ. JĘZYK POLSKI: WYBÓR POLSKICH TEKSTÓW Z KOMENTARZEM I ZADANIAMI
ПОЛЬСКИЙ ЯЗЫК: ПОЛЬСКИЕ ТЕКСТЫ С КОММЕНТАРИЕМ И ЗАДАНИЯМИ
Data powstania tego utworu – 1583 r., mówi nam o tym, że wydarzenia
w nim przedstawiane chociaż i były wydarzeniami zachodzącymi współ-
cześnie Kochanowskiemu (aczkolwiek za rok do jego śmierci), to jednak
poeta przy stworzeniu tego dzieła dla ścisłego dokumentalnego ich opisania
nie mógł się obyć bez notatek kronikarza tej pory. Takim kronikarzem tych
czasów był Reinhold Heidenstein i jego kroniki “Pamiętniki wojny moskiewskiej”. Te same wspomienia później wykorzystał N. Karamzin (zob.:
Карамзин, t. IХ, s. 169).
W ówczesnej polskiej terminologii słowo “jezda” , współczesne “jazda”, znaczyło “wyprawa”, a pod pojęciem “Moskwa” pojmowano i wojska
rosyjskie i samo Wielkie Księstwo Moskiewskie.
Głównym bohaterem, gloryfi kowanym, po pierwsze, swoimi wyczyna-
mi, a po drugie, poematem Jana Kochanowskiego, był Hetman Polny Wielkiego Księstwa Litewskiego książę na Birżach i t.d.Krzysztof Radziwiłł,
który już w wieku siedemnastu lat po raz pierwszy brał udział w wyprawie
1564 r. na Moskwę przy boku swojego ojca Mikołaja Radziwiłła Rudego.
Cenne łupy, a wśród nich buława samego Szujskiego, którą był obdarowany Krzysztof przez ojca, zwiastowa
ły jego wielką hetmańską przyszłość.
Kochanowski pisze: “tobie białonogi Koń turecki, a na nim siodło i rząd
drogi… Do tego przyłożono Szujskiego buławę, A to już wróżka była na
hetmańską sprawę” (S. 159, strofa 57–61).
Głównym tematem poetycznego utworu pana Jana jest trzecia wyprawa , tzw. pskowska, która odbywała się od czerwca do października roku
1581, kiedy to już pod dowództwem samego pana Krzysztofa kilkunastotysięczny oddział litewsko-polskich wojsk z większą częścią węgierskich
najmitów podjął się wyprawy i szybkim rajdem przeszedł się po ziemiach
Księstwa Moskiewskiego.
Utwór zawiera genezę tej wojny, t.j. zaistniałego wieloletniego konfl iktu
między Stefanem Batorym a Iwanem Groźnym.
Jan Kochanowski w formie wierszowanej stwierdza, że pycha cara
Moskiewskiego, która ogarnęła Iwana po licznych jego zwyci
ęstwach, a
w szczególności po zagarnięciu przez niego Połocka (1563 r.), pozwoliła jemu nazywać siebie potomkiem rzymskiego cesarza i być Groźnym
i lekceważącym dla chrześcijańskich i innych “pogańskich” państw. Na
szczęście, jak stwierdza poeta: “Bogu łacno hardego skrócić … Ten, Moskiewskiego pychę chcąc kiedy uskromić…, Podał nam króla z Węgier,
dzielnego Stefana” (S. 159, s. 78, 81, 83).
Jan Kochanowski był patriotą i poddanym swojego króla i tym samym
oczywiste, że w opisywanych wydarzeniach stał po stronie nowo wybranego na tron Rzeczpospolitej Stefana Batorego (1576–1586 r.). Zresztą, jak
30
Соседние файлы в предмете [НЕСОРТИРОВАННОЕ]