Математический анализ. Дифференцирование функции одной переменной теория и задачи. Учебное пособие для студентов 1 курса университетов
.pdf
неопределенность вида ∞ при x → +∞. Применим формально
правило Лопиталя: |
|
|
|
∞f′ |
(x) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
lim |
|
|
|
|
|
= |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x→+∞ g′(x) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
= |
lim |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 + 2 cos 2x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
= |
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
+ (2x + sin 2x)esin x cos x |
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
x→+∞ (2 + 2 cos 2x)esin x |
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
= |
|
lim |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 cos2 x |
|
|
|
|
|
|
|
|
= |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
x→+∞ esin x(4 cos2 x + (2x + sin 2x) cos x) |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
= lim |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 cos x |
|
|
|
|
|
= |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x→+∞ esin x(4 cos x + 2x + sin 2x) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 cos x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
= lim |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
= 0. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 + |
|
4 cos x+sin 2x |
) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x→+∞ esin x |
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
f(( |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
Однако |
|
|
предел |
|
lim |
|
|
|
|
|
|
не |
|
существует: |
|
|
рассмотрим |
|||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x→+∞ g(x) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
две |
последовательности аргументов |
x′ |
|
|
|
|
= |
{ |
2πn |
} |
и |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
{ |
|
π |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
{ |
n} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
{xn′′} = |
|
|
+ 2πn . Тогда xn′ → +∞ при n → +∞, xn′′ |
→ +∞ |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
2 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
} |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
f(xn′ ) |
|
|
|
|
|
|
|
1 + 4πn |
|
|
|
|||||||||||||
при n → +∞; при этом n |
lim |
|
|
|
|
|
|
|
|
= |
|
lim |
|
|
|
|
|
|
= 1 |
; |
||||||||||||||||||||||||||
|
|
g(x′ ) |
n |
|
|
4πn |
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
→ |
+ |
∞ |
|
|
→ |
+ |
∞ |
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
f(xn′′) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
n |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
lim |
|
|
= lim |
|
1 + π + 4πn |
= |
|
1 |
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
|
g(x′′) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
n + |
|
|
n + |
∞ |
(π + 4πn) |
· |
e e |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||
→ ∞ |
|
|
|
n |
|
→ |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
Правило Лопиталя здесь неприменимо, поскольку одним из условий теоремы является условие отличия от нуля производной функции g(x) в некоторой окрестности точки a; в данном случае g′(x) обращается в 0 в точках вида π2 +πn, которые есть в любой окрестности точки +∞.
31
§6. Формулы Тейлора и Маклорена.
Теорема 6.1 (формула Тейлора). Пусть функция y = f(x) (n + 1) раз дифференцируема в Bδ(a) для некоторого
δ > 0. Пусть точка x Bδ(a), число p > 0 |
произвольно. Тогда |
|||||||||||||
существует такая точка ξ, лежащая между a и x, что |
||||||||||||||
f(x) = f(a)+ |
f′(a) |
(x−a)+· · ·+ |
f(n)(a) |
(x−a)n+Rn+1(x), (6.1) |
||||||||||
1! |
|
|
n! |
|
||||||||||
где |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
R |
|
(x) = |
|
x |
a |
|
p |
(x − ξ)n+1 |
f(n+1)(ξ). |
(6.2) |
||||
n+1 |
|
|
|
ξ ) |
|
|||||||||
|
(x − |
|
n!p |
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
− |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Определение 6.1. Формула (6.1) называется формулой Тейлора с центром в точке a; выражение Rn+1(x) — остаточным членом формулы Тейлора; остаточный член вида (6.2) называется остаточным членом в общей форме или в форме Шлемильха–Роша.
Доказательство теоремы 6.1. Обозначим
φn(x, a) = f(a)+ |
f′(a) |
(x−a)+ |
f′′(a) |
(x−a)2+· · ·+ |
f(n)(a) |
(x−a)n. |
|||
|
1! |
|
2! |
|
n! |
||||
Тогда Rn+1(x) = |
f(x) − φn(x, a). Пусть для определенности |
||||||||
x (a, a+δ) (случай x (a−δ, a) рассматривается аналогично). Введем вспомогательную функцию
ψ(t) = f(x) − φn(x, t) − (x − t)pQ(x), a 6 t 6 x,
где Q(x) = |
Rn+1(x) |
. Так как |
|
|
|
|
|
|||
(x − a)p |
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
f′(t) |
f′′(t) |
(x−t)2 +· · ·+ |
f(n)(t) |
(x−t)n, |
||||
φn(x, t) = f(t)+ |
|
|
(x−t)+ |
|
|
|
||||
1! |
|
2! |
n! |
|||||||
а все функции f(k)(t), k = 1, . . . , n дифференцируемы на промежутке [a, a + δ) по крайней мере один раз, то можем утверждать, что функция ψ(t) непрерывна и дифференцируема на
32
сегменте [a, x] (как композиция дифференцируемых функций и многочленов). Кроме того, ψ(a) = f(x)−φn(x, a)−Rn+1(x) = 0; ψ(x) = f(x) −φn(x, x) = f(x) −f(x) = 0. Следовательно, существует такая точка ξ = ξ(x, p) (a, x), что ψ′(ξ) = 0 (теорема Ролля). Вычислим ψ′(ξ):
|
|
ψ′(ξ) = −(φn′ (x, t))|t=ξ + p(x − ξ)p−1Q(x) = |
|
|||||||||||||||||||||||||
|
= − (f′(ξ) − |
(ξ) |
|
f (ξ) |
|
|
|
f (ξ) |
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
f′ |
+ |
′′ |
|
(x − ξ) − |
|
′′ |
|
· 2(x − ξ)+ |
|||||||||||||||||||
1! |
|
1! |
|
|
|
2! |
|
|||||||||||||||||||||
|
f′′′(ξ) |
f′′′(ξ) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
f(n+1)(ξ) |
ξ)n)+ |
|||||||||||
+ |
|
(x − ξ)2 − |
|
|
|
|
· 3(x − ξ)2 + . . . + |
|
|
|
(x − |
|||||||||||||||||
2! |
3! |
|
|
|
n! |
|
||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
f(n+1)(ξ) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
+p(x − ξ)p−1Q(x) = − |
|
|
|
|
|
|
(x − ξ)n + p(x − ξ)p−1Q(x). |
||||||||||||||||||||
|
|
|
n! |
|
|
|||||||||||||||||||||||
Так как ψ′(ξ) = 0, то получаем, что |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
|
|
Q(x) = |
f(n+1)(ξ) |
|
(x − ξ)n |
. |
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
n!p |
· |
|
(x − ξ)p−1 |
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
Отсюда следует, что |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
(n+1) |
|
|
x |
a |
|
p |
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
f |
|
|
(ξ) |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
Rn+1(x) = Q(x)(x − a)p = |
|
|
· ( |
|
− |
) (x − ξ)n+1. |
||||||||||||||||||||||
|
|
|
n!p |
x |
ξ |
|||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
− |
|
|
|
|
|
|
|
Определение 6.2. Многочлен |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
f′(a) |
|
|
|
|
f′′(a) |
(x−a)2+· · ·+ |
f(n)(a) |
(x−a)n |
|||||||||||||||||
φn(x, a) = f(a)+ |
|
|
(x−a)+ |
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
1! |
|
2! |
|
|
n! |
||||||||||||||||||||||
называется многочленом Тейлора степени n функции f(x) в точке a.
Замечание 6.1. 1) Пусть функция y = f(x) n раз дифференцируема в точке a. Тогда
φn(a, a) = f(a), φ′n(a, a) = f′(a), . . . , φ(nn)(a, a) = f(n)(a). (6.3)
2) Если f(x) = P (x) — многочлен степени n, то P (n+1) ≡ 0 и формула (6.1) имеет вид P (x) = ∑n P (k)(a)(x − a)k — фор-
k=0 k!
мула Тейлора для многочленов.
33
Следствие 1 (формула Тейлора с остаточным членом в форме Лагранжа). Пусть функция y = f(x) (n + 1)
раз дифференцируема в δ−окрестности точки a для некоторого δ > 0; точка x Bδ(a). Тогда существует такое число
θ (0, 1), что f(x) = φn(x, a) + Rn+1(x), где
Rn+1(x) = (x − a)n+1 f(n+1)(a + θ(x − a)).
(n + 1)!
Доказательство. Положим в теореме 6.1: p = n + 1. Тогда
формула (6.2) примет |
вид: Rn+1(x) = |
|
|||||||||
= |
|
x |
|
a |
|
|
n+1 |
|
(x − ξ)n+1 |
f(n+1) |
(ξ) = |
(x |
− |
ξ ) |
|
· |
|
||||||
|
|
n!(n + 1) |
|
||||||||
|
|
|
− |
|
|
|
|
|
|
|
|
= (x − a)n+1 (n + 1)!
где a + θ(x − a) = ξ. Так как точка ξ лежит между a и x, то
θ (0, 1).
Следствие 2 (формула Тейлора с остаточным членом в форме Коши). Пусть функция y = f(x) (n + 1) раз дифференцируема в δ−окрестности точки a для некоторого δ > 0; точка x Bδ(a). Тогда существует такое число θ (0, 1), что f(x) = φn(x, a) + Rn+1(x), где
Rn+1(x) = (x − a)n+1(1 − θ)n f(n+1)(a + θ(x − a)). n!
Доказательство. Положим в теореме p = 1. Тогда форму-
|
|
|
|
x |
|
|
a |
(x |
ξ)n+1 |
|
||
ла (6.2) примет вид: Rn+1(x) = ( |
x |
− |
ξ |
)· |
|
− |
|
f(n+1)(ξ) = |
||||
− |
|
n! |
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
= (x |
− |
a) |
(x − (a + θ(x − a)))n |
f(n+1) |
(a + θ(x |
− |
a)) = |
|||||
|
|
n! |
|
|
|
|
|
|
|
|||
= (x − a)n+1(1 − θ)n f(n+1)(a + θ(x − a)), где a + θ(x − a) = ξ. n!
Так как точка ξ лежит между a и x, то θ (0, 1).
34
Замечание 6.2. Поскольку точка ξ в теореме 6.1 зависит от x и от выбора числа p, а это число в следствиях 1 и 2 выбирается различным, то и числа θ (0, 1) в выражениях для остаточного члена в форме Лагранжа и в форме Коши, вообще говоря, различны.
Теорема 6.2 (формула Тейлора с остаточным членом в форме Пеано). Пусть функция y = f(x) (n −1) раз дифференцируема в δ−окрестности точки a для некоторого δ > 0 и n раз дифференцируема в самой точке a. Пусть x Bδ(a). Тогда
f(x) = f(a) + |
f′(a) |
(x − a) + |
f′′(a) |
(x − a)2 + . . . |
||||
1! |
|
2! |
|
|||||
|
f(n)(a) |
|
|
|
|
|||
· ·· + |
|
|
(x − a)n + o¯((x − a)n), x → a. |
|||||
n! |
|
|||||||
Доказательство. Пусть Rn+1(x) = f(x) − φn(x, a). Докажем, что Rn+1(x) = o¯((x − a)n), x → a. Воспользуемся формулами (6.3):
R |
n+1 |
(a) = f(a) |
− |
φ (a, a) = 0, R′ |
|
(a) = f |
′(a) φ′ |
(a, a) = 0, . . . |
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
n |
|
n+1 |
|
|
|
− |
n |
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
. . . , Rn(n+1) (a) = f(n)(a) − φn(n)(a, a) = 0. |
|
|
|
|
||||||||||||
Вычислим |
|
|
|
предел |
|
|
lim |
Rn+1(x) |
, |
|
|
приме- |
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
няя |
|
|
|
правило |
|
Лопиталя |
x→a (x − a)n |
|
|
|
раз: |
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
n |
− |
|
1 |
R(n−1) |
||||||||||||
|
|
R |
n+1 |
(x) |
|
|
|
|
R′ |
(x) |
|
|
|
|
|
|
|
(x) |
||||
lim |
|
|
|
= |
|
lim |
n+1 |
|
|
= |
· · · |
= |
|
lim |
n+1 |
|
. |
|||||
(x − a)n |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
x→a |
|
|
|
x→a n(x − a)n−1 |
|
|
|
x→a |
n!(x − a) |
|||||||||||||
Последнее выражение по-прежнему представляет собой неопределенность вида 00 , но применять правило Лопиталя
уже нельзя: функция Rn(n+1−1)(x) уже дифференцируема только в самой точке a, и не обязательно дифференцируема в ее окрестности. Вычислим последний предел другим способом (воспользуемся при этом тем, что Rn(n+1−1)(a) = 0):
lim |
Rn(n+1−1)(x) |
|
= lim |
Rn(n+1−1)(x) − Rn(n+1−1)(a) |
= |
|
n!(x − a) |
||||
x→a n!(x − a) |
x→a |
|
|||
35
= n! |
(Rn+1− |
|
(x))′ |
|x=a |
= n! Rn+1(a) = 0. |
||||||
|
1 |
(n |
1) |
|
|
|
|
1 |
(n) |
||
Получили, что |
lim |
|
Rn+1(x) |
= |
0, |
то есть действительно |
|||||
|
(x |
− |
a)n |
||||||||
|
|
x→a |
|
|
|
|
|||||
|
|
n |
|
|
|
|
|
|
|
||
Rn+1(x) = o¯((x − a) |
) при x → a. |
|
|||||||||
Следствие. Пусть функция y = f(x) n раз дифференцируема в δ−окрестности точки a для некоторого δ > 0 и (n+1) раз дифференцируема в самой точке a. Тогда для любого x Bδ(a)
верно: f(x) = φn(x, a) + O((x − a)n+1), x → a.
Доказательство. Пусть функция f(x) (n + 1) раз дифференцируема в точке a и n раз — в Bδ(a). Тогда для любой точки x Bδ(a):
|
|
|
f′(a) |
− a) + · · · + |
f(n+1)(a) |
(x − a)n+1+ |
|||||||||||
f(x) = f(a) + |
|
(x |
|
|
|
||||||||||||
1! |
(n + 1)! |
||||||||||||||||
+¯o((x − a)n+1) = f(a) + |
f′(a) |
|
f(n)(a) |
(x − a)n+ |
|||||||||||||
|
|
|
|
(x − a) + · · · + |
|
|
|
||||||||||
|
1! |
|
|
n! |
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
( |
|
(n+1)(a) |
+ o¯(1)) = |
|
|||||||
|
|
+(x − a)n+1 |
f |
|
|
||||||||||||
|
|
(n + 1)! |
|
||||||||||||||
|
f′(a) |
|
|
|
f(n)(a) |
|
|
|
|
|
|
||||||
= f(a)+ |
|
(x−a)+· · ·+ |
|
|
|
|
(x−a)n+(x−a)n+1·O(1), x → a. |
||||||||||
1! |
|
n! |
|
|
|||||||||||||
Определение 6.3. Формулой Маклорена называется формула Тейлора с центром в точке a = 0, то есть формула
|
f′(0) |
|
f′′(0) |
2 |
f(n)(0) |
|
n |
|
|
f(x) = f(0) + |
|
x + |
|
x + · + |
|
|
x |
|
+ Rn+1(x), |
1! |
2! |
n! |
|
||||||
где Rn+1(x) может иметь вид:
xn+1
1) Rn+1(x) = (n + 1)!f(n+1)(θ1x), 0 < θ1 < 1 — форма Лагранжа;
2) Rn+1(x) = |
xn+1(1 − θ2)n |
f(n+1) |
(θ2x), 0 < θ2 < 1 — форма |
Коши; |
n! |
|
|
|
|
|
|
3) Rn+1(x) = o¯(xn), x → 0 — форма Пеано.
36
Замечание 6.3. Если при всех x Bδ(0) существует f(n)(x) для любого n N, то говорят, что f(x) бесконечно дифференцируема в Bδ(0). Если к тому же существует такая постоянная M > 0, что |f(n)(x)| 6 M при всех x Bδ(0) и при всех n N, то можем оценить остаток Rn+1(x). Для
всех n N и для любого x Bδ(0) |
|
|
|
|
|||
|
|
xn+1 |
|
Mδn+1 |
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|Rn+1(x)| = |
|
(n + 1)! |
f(n+1) |
(θ1x) |
6 |
(n + 1)! |
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
Разложение по формуле Тейлора некоторых элементарных функций.
I. |
f(x) = ex |
. Поскольку |
f(n)(x) = ex для любого n |
|
N, то |
||||||||||
|
|
x |
x2 |
|
xn |
|
|
||||||||
f(n)(0) = 1. Следовательно, ex = 1+ |
|
+ |
|
+· · ·+ |
|
|
+Rn+1(x), |
||||||||
1! |
2! |
n! |
|||||||||||||
|
|
|
xn+1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
где Rn+1(x) = |
|
|
eθ1x, 0 < θ1 < 1. |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
(n + 1)! |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Если |x| 6 |
|
a, a > 0, то |Rn+1(x)| |
6 |
an+1ea |
|
→ |
0 при |
||||||||
|
(n + 1)! |
||||||||||||||
n → +∞.
II.f(x) = sin x.
Поскольку f(n)(x) = sin (x + πn2 ) для любого n N, то
|
|
|
πn |
|
|
|
|
0, |
|
|
n = 2k, k = 1, 2, . . . , |
|
|
|||||||||||
f(n)(0) = sin ( |
|
|
) |
= {(−1)k, |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
2 |
n = 2k + 1, k = 0, 1, . . . |
|
||||||||||||||||||||||
Значит, |
sin x = x |
|
|
x3 |
+ |
x5 |
|
x7 |
+ |
|
+ |
(−1)kx2k+1 |
+R |
|
(x), |
где |
||||||||
|
|
|
5! − |
7! |
|
· · · |
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
− 3! |
|
|
|
|
|
(2k + 1)! |
n+2 |
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
xn+2 |
|
|
|
|
πn |
|
|
|
|||||||
n = 2k + 1, Rn+2(x) = |
|
|
sin (θ1x + π + |
|
+2), 0 < θ1 < 1. |
|||||||||||||||||||
|
(n + 2)! |
2n |
||||||||||||||||||||||
Если |x| 6 a, a > 0, то |Rn+2(x)| 6 |
|
a |
→ |
0 при |
||||||||||||||||||||
(n + 2)! |
|
|||||||||||||||||||||||
n → +∞.
III. f(x) = cos x.
37
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
πn |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
Поскольку f(n)(x) = cos (k x + |
|
|
) для любого n N, то |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
2 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
πn |
|
|
|
|
( 1) , n = 2k, k = 1, 2, . . . , |
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
f(n)(0) = cos ( |
|
|
|
|
) |
= { −0, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Сле- |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
2 |
|
|
|
|
|
|
n = 2k + 1, k = 0, 1, . . . |
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
довательно, |
cos x = 1 |
− |
x2 |
+ |
x4 |
|
|
|
|
x6 |
+ |
· · · |
+ |
(−1)kx2k |
|
+ R |
|
|
|
|
(x), |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
2! |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
(2k)! |
|
n+2 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4! − 6! |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
где n = 2k, Rn+2(x) = |
|
|
xn+2 |
cos |
θ1x + π + |
πn |
, 0 < θ1 < 1. |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
( |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
(n + 2)! |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
an+2) |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
Если |x| |
6 a, a > 0, то |Rn+2(x)| |
|
6 |
|
|
|
|
|
|
|
→ |
|
0 |
|
при |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
(n + 2)! |
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
n → +∞. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
IV. f(x) = ln(1 + x), x (−1, 1]. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
Поскольку |
|
f(n)(x) |
= |
|
|
(−1)n−1(n − 1)! |
, |
то |
f(0) |
|
|
= |
|
0, |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
f(n)(0) = (−1)n−1(n |
− 1)!, |
|
|
(x + 1)n |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
n = |
1, 2, . . . . Следовательно, |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x2 |
|
|
|
|
x3 |
|
|
|
x4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
( 1)n−1xn |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
ln(1 + x) = x − |
|
+ |
|
|
− |
|
|
|
|
+ · · · + |
|
− |
|
n |
|
|
|
|
|
+ Rn+1(x), |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
2 |
|
3 |
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
где |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
Rn+1(x) = |
|
|
|
|
|
(−1)nxn+1 |
|
|
|
|
|
= |
|
(−1)n(1 − θ2)nxn+1 |
, |
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
(n + 1)(1 + θ1x)n+1 |
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
(1 + θ2x)n+1 |
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
θ1, θ2 (0, 1) (записали остаточный член в двух разных фор- |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
мах — Лагранжа и Коши). |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||
1) Пусть 0 6 x 6 1. Тогда |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
R |
|
|
|
(x) |
= |
|
|
|
|
|
|
|
|
|xn+1| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
0, n |
|
|
+ |
|
|
, |
||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
(n + 1)|1 + θ1x|n+1 6 n + 1 → |
|
→ |
∞ |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
n+1 |
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
поскольку |1 + θ1x|n+1 > 1. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||
2) Пусть тперь −a 6 x < 0, где a (0, 1). Тогда |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
R |
|
|
|
|
(x) |
= |
|
|
xn+1 |
|
1 θ2 |
n |
= |
|
x n+1 |
· |
|
1 − θ2 |
|
n |
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
| |
n+1 |
| |
|
|
|
1 +| ·θ|2x−n+1 | |
|
|
|
1 + θ2x |
|
· |
|
|
1 + θ2x |
|
6 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
| |
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
| | |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
| |
|
||||||||
|
|
|
a |
n+1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
6 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
→ 0 |
при n → +∞. Действительно, так как 0 < θ2 < 1, |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
1 |
− |
a |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
1 − θ2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
то |
|
|
0 |
|
6 |
|
|
|
6 |
1 |
. Мы доказали, что |
R |
n+1 |
(x) |
→ |
|
0 |
|
при |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
1 + θ2x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
38
n → +∞ для всех x (−1, 1].
V. f(x) = (1 + x)α, α R, x (−1, 1). Поскольку
f(n)(x) = α(α − 1) . . . (α − n + 1)(1 + x)α−n,
то f(n)(0) = α(α − 1) . . . (α − n + 1). Следовательно,
(1 + x)α = 1 + |
α |
x+ |
α(α − 1) |
x2 |
+ . . . |
α(α − 1) . . . (α − n + 1) |
xn+ |
|
2! |
|
|||||
|
1! |
|
|
n! |
|||
+Rn+1(x), где
Rn+1(x) = α(α − 1) . . . (α − n)(1 − θ2)n(1 + θ2x)α−n−1 xn+1, n!
0 < θ2 < 1. Пусть |x| 6 a, 0 < a < 1. Покажем, что существует такое натуральное число N, что для любого n > N выполня-
ется цепочка неравенств: |
|
|
|
|
|
|
|
1 − θ2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||
R (x) = |
|
|
α(α 1) . . . (α n) |
|
|
n |
|
x n+1 1+θ x α 1 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||
| n+1 |
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
− |
|
|
|
|
n! |
− |
|
|
|
· |
1 + θ2x |
|
|
·| | |
|
|
·| 2 | − 6 |
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
α ( |
α |
+ |
1) . . . ( |
α |
+ n) |
|
n+1 |
|
|
|
|
|
|
α |
1 |
|
|
|
α 1 |
|
|
||||||||||||||||||
6 |
| |
|
| | |
|
| |
|
|
|
n! |
|
|
| |
| |
|
|
a |
|
|
|
|
max{(1 + a) |
− |
, (1 |
− a) − |
} |
6 |
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
6 2(1 + n)N an+1 max{(1 + a)α−1, (1 − a)α−1}. |
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
Действительно, пусть N = [|α|] + 1, n > N. Тогда |
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|α|(|α| + 1) . . . (|α| + n) |
6 |
N(N + 1) . . . (N + n) |
= |
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
n! |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
n! |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
= |
(n + 1) · · ·· · (n + N) |
|
= |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
( |
|
|
|
|
) |
1 · 2 · · · · · (N − 1) |
|
|
|
|
|
) |
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
· ( |
|
3 |
|
|
) ( N − 1 |
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
= (n + 1) |
n + 2 |
|
|
|
n + 3 |
. . . |
|
n + N |
− 1 |
(n + N) = |
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
n |
|
|
|
|
|
|
|
n |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
n + N |
|
|
||||||||
= (1 + n) · (1 + |
|
) |
. . . (1 + |
|
) · (1 + n) |
· ( |
|
) 6 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||
2 |
N − 1 |
n + 1 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
()
6 |
(1 + n)N |
· |
1 + |
N − 1 |
6 |
2(1 + n)N . |
|
n + 1 |
|||||||
|
|
|
39
Так как 0 < a < 1, то выражение (1 + n)N an+1 стремится к |
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
нулю при n → +∞. Значит, Rn+1(x) → 0, n → +∞ при всех |
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
x (−1, 1). |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
[−1, 1]. Поскольку |
|
|||||||||||||||
VI. f(x) |
|
|
= |
|
|
arctg x, |
|
|
x |
|
|
|
||||||||||||||||||||
f(n)(x) = |
|
(n − 1)! |
sin n |
arctg x + |
|
π |
|
|
|
|
|
|
f(n)(0) = |
|
|
|
|
|||||||||||||||
(1 + x2)n/2 |
|
2 )), то |
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
|
|
( ( |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
πn |
|
0, |
|
|
n = 2k, |
|
|
|
|
k = 1, 2, . . . , |
|
|
||||||||||||||||
= (n−1)! sin ( |
|
|
|
) = |
{(−1)k(2k + 1)!, n = 2k + 1, k = 0, 1, . . . . |
|
||||||||||||||||||||||||||
|
2 |
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||
Следовательно, |
arctg x = x |
|
x3 |
+ |
x5 |
|
x7 |
+ |
|
|
+ |
(−1)kx2k+1 |
+R |
|
(x), |
|||||||||||||||||
|
|
5 − |
7 |
|
· · · |
|
|
2k + 1 |
|
|||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
− 3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
n+2 |
|
||||||||||||||||
где n = 2k + 1, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
(n + 1)! sin |
(n + 2) |
arctg θ1x + |
|
π |
xn+2 |
|
|
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||
|
Rn+2(x) = |
|
|
|
|
( |
|
|
|
|
n+2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
)) |
|
6 |
|
|
|||||||
| |
|
|
| |
|
|
|
|
|
|
|
( |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 2 |
2 |
|
|
|
(n + 2)! |
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
(1 + θ1x ) |
· |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
n+2 |
|
|
|
|
|
|
|
x |
n+2 |
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
6 |
|
| |
| |
|
|
|
|
|
6 |
| |
|
| |
. |
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
n |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|1 + θ12x2|2 |
+1(n + 2) |
|
n + 2 |
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
an+2
Пусть |x| 6 a, a [0, 1], тогда Rn+2(x) 6 n + 2 → 0 при n → +∞. Значит, Rn+2(x) → 0 при всех x [−1, 1].
Приложения формулы Тейлора.
1. Иррациональность числа e.
Покажем, что число e не является рациональным. Согласно
полученной формуле, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
1 |
|
1 |
1 |
|
|
|
|
eθ1 |
|||||||
e = e1 = 1+ |
|
|
+ |
|
+· · ·+ |
|
+Rn+1(1), |
Rn+1(1) = |
|
|
|
1n+1, |
|||
1! |
2! |
n! |
(n + 1)! |
||||||||||||
0 < θ1 < 1. Нам известно, что 2 |
< e < 3, следовательно, |
||||||||||||||
1 < eθ1 < 3 и |
1 |
< Rn+1(1) < |
|
3 |
. |
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
(n + 1)! |
|
(n + 1)! |
|
|
|
|
||||||
Предположим, |
что e |
рационально, то есть |
e = |
p |
, где |
||||||||||
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
q |
||
q N, p Z, причем q > 2 (действительно, если q = 1,
40
