Высшая математика. Том 3. Элементы высшей алгебры. Интегральное исчисление функций одной переменной и его приложения. Учебник
.pdf
Последний интеграл является интегралом от неправильной рациональ-
ной дроби. Поделим t4 – 3t2 + 2 |
|
|
t4 + t2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
|
t4 + t2 |
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
–4t2 + 2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
Следовательно, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
t4 3t2 2 |
|
|
|
|
|
|
|
4t2 2 |
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
|
2 |
|
|
|
dt |
|
|
|
2 |
|
2 |
|
|
|
|
|||||||
|
|
t |
t |
|
|
|
1 |
t |
t |
|
|
|
dt. |
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|||||||||||
Разложим подынтегральную функцию |
|
|
|
4t2 2 |
|
|
на сумму простейших |
||||||||||||||||||||
|
|
t2 t2 1 |
|||||||||||||||||||||||||
дробей: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
4t2 2 |
|
A |
|
|
B |
|
|
Ct D |
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
t2 t2 1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
. |
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
t |
t2 |
|
|
t2 1 |
|
|
|
|||||||||||||||||
Метод нахождения коэффициентов А, В, С, D рассмотрен подробно в разделе 7.2.2. Применив его, получим
4t2 – 2 = At(t2 + 1) + B(t2 + 1) + (Ct + D)t2;
4t2 – 2 = At3 + At + Bt2 + B + Ct3 + Dt2;
|
t3 : |
|
A C 0; |
A 0; |
|
||||||||
|
t |
2 |
: |
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
D B 4; |
B 2; |
|||||||||
|
t1 : |
|
A 0; |
|
|
C 0; |
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
t |
0 |
: |
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
B 2 |
|
|
|
D 6. |
|
|||||
Так как |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4t2 2 |
2 |
6 |
|
|
||||
|
|
|
|
|
t2 t2 1 |
|
|
|
|
|
, |
||
|
|
|
|
|
t2 |
t2 1 |
|||||||
то |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4t2 |
2 |
2 |
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
dt |
|
6arctgt C . |
|||||
|
2 |
t |
2 |
|
|
||||||||
t |
|
|
1 |
t |
|
|
|
|
|||||
|
Окончательно |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
cos3 |
x cos5 x dx |
|
|
t4 |
3t2 |
2 |
|
|
2 |
|
|
|
6 |
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
t sin x |
|
|
|
|
|
dt 1 |
|
|
|
|
|
|
dt |
||||||
|
sin |
2 |
x sin |
4 |
|
|
t |
4 |
t |
2 |
t |
2 |
t |
2 |
|
||||||||||||
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
||||||||||||
|
|
dt |
|
dt |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
sin x C . |
|||||||
dt 2 |
|
6 |
|
|
|
t |
|
6arctgt С sin x |
|
6arctg |
|||||||||||||||||
|
|
|
|
t |
|
||||||||||||||||||||||
|
|
t2 |
t2 1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
sin x |
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
51 |
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|||||
Пример 8.52. Найти интеграл |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
. |
||
|
|
x 2sin xcosx cos2 |
|
|||||||||||
|
|
sin2 |
x |
|||||||||||
Решение. Подынтегральная функция четная относительно синуса и ко- |
||||||||||||||
синуса. Полагаем t = tgx, тогда x = arctgt, dx = |
|
dt |
|
и |
|
|
||||||||
1 t2 |
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
sinx = |
|
tgx |
|
|
|
|
t |
; |
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
1 tg2 x |
1 t2 |
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
cosx = |
1 |
|
|
|
|
1 |
|
. |
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
1 tg2 x |
|
|
|
1 t2 |
|
|
|
|
||||
Отсюда
dt
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dt |
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
2 |
x 2sin xcosx |
cos |
2 |
x |
|
t |
2 |
|
|
|
|
2t |
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|||||||||||||||||||
sin |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t |
|
2t 1 |
||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t2 |
1 t2 |
1 t2 |
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
dt |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
t 1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
tgx 1 |
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
C |
1 |
|
|
|
|
|
2 |
|
C. |
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
ln |
|
|
|
|
|
|
|
ln |
|
|
||||||||||||||||||||||||
t 1 2 |
|
|
2 |
|
|
|
t 1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
tgx 1 |
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
2 |
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
2 |
|
2 2 |
|
|
|
|
|
|
2 2 |
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||
Рассмотрим также некоторые другие частные случаи интегрирования тригонометрических выражений, для которых полезно знать подстановки и приемы интегрирования, приводящие к цели быстрее, чем универсальная тригонометрическая подстановка.
Интегралы вида sinmxcosnxdx, sinmxsinnxdx, cosmxsinnxdx, m ≠ n,
вычисляются с помощью следующих тригонометрических формул:
sinαcosβ 1 sin α β sin α β ; 2
sinαsinβ 1 cos α β cos α β ; 2
cosαcosβ 1 cos α β cos α β . 2
Пример 8.53. Найти интеграл cos3xcos5xdx.
Решение. Воспользуемся одной из указанных формул. Тогда
cos3x cos5x dx |
1 |
cos2x cos8x dx |
1 |
sin2x |
|
1 |
sin8x C. |
|
|
16 |
|||||
2 |
4 |
|
|
||||
52
Пример 8.54. Найти интеграл sin3xcos7xdx
Решение. Запишем
1 |
sin 4x sin10x dx |
1 |
|
|
1 |
|
|||||
sin3xcos7xdx |
|
|
|
|
sin4xdx |
|
sin10xdx |
||||
2 |
|
2 |
|||||||||
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|||
|
|
= |
cos4x |
|
cos10x |
C . |
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
8 |
20 |
|
|
|
|
|
|
||
Интегралы вида tgnxdx и ctgnxdx, n > 0, вычисляются с помощью тригонометрических формул tg2 x 1/cos2 x 1 и ctg2 x 1/sin2 x 1.
Пример 8.55. Найти интеграл tg5 xdx
Решение. Вычислим
|
5 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
3 |
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
dx |
3 |
|
||||||||||||||
tg |
|
xdx tg |
xtg |
|
|
xdx tg |
|
x |
|
|
|
|
1 dx tg |
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
tg |
xdx |
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
2 |
x |
|
|
|
|
2 |
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
cos |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
cos |
x |
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
3 |
xd tgx |
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
tg4 x |
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
tg |
|
|
tg xtg |
|
|
xdx |
|
|
|
|
|
|
|
tg x |
|
|
|
|
|
|
|
1 dx |
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
|
|
|
|
2 |
x |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
cos |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
tg4 |
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
tg4 x |
|
|
tg2 |
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
= |
|
|
|
|
|
|
|
tgx |
|
|
|
|
tgxdx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
ln |
cosx |
C. |
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
cos2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
Пример 8.56. Найти интеграл ctg4 xdx . |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Решение. Запишем |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
|
|
|
ctg |
|
|
|
xdx |
ctg |
|
xctg |
|
xdx |
ctg |
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
1 |
dx |
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
x |
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
sin |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
xd ctgx |
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
ctg |
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
ctg |
|
xdx ctg |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 dx |
||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
sin |
2 |
x |
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
sin |
|
|
x |
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
xd ctgx |
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
ctg3 |
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
ctg |
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
ctgx x C. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
sin2 |
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
Интегралы вида sinmxcosnxdx, где m, n – целые числа; m – показатель степени синуса; n – показатель степени косинуса, вычисляются особенно просто в следующих случаях:
1)хотя бы одно из чисел m и n положительное и нечетное;
2)оба числа m и n неотрицательные и четные;
3)оба числа четные и хотя бы одно из них отрицательное (более общий случай: m + n = –2k – отрицательное четное число).
53
В первом случае, если показатель степени синуса – нечетное положительное число m = 2k + 1, то в подынтегральном выражении sinmx преобразуем так:
sinmx = sin2k+1x = sin2kx sinx = (1 – cos2 x)ksinx.
Тогда
m n 2 k n
I sin xcos xdx 1 cos x cos xsin xdx.
Теперь применим подстановку t = cosx, dt = –sinxdx, в результате чего полу-
чим I 1 t2 ktndt , т.е. решение сводится к интегрированию суммы сте-
пенных функций.
Аналогично, если n – нечетное и положительное число, т.е. n = 2k + 1, то подынтегральное выражение cosnx представляем как
cosnx = cos2k+1x = cos2kxcosx = (1 – sin2x)kcosxdx.
Тогда
m n m 2 k
I sin xcos xdx sin x1 sin x cosхdx .
Применим подстановку t = sinx, dt = cosxdx и получим
I tm 1 t2 k dt .
Пример 8.57. Найти интеграл sin22xcos3xdx. Решение. Имеем случай 1. Тогда
sin22 xcos3 xdx sin22 xcos2 xcosxdx |
sin22 |
x1 sin2 x dsinx sinx t |
|||||||
t22 1 t2 dt t22dt t24dt |
t23 |
|
t25 |
|
C |
sin23 x |
|
sin25 x |
C. |
|
|
|
|
||||||
23 |
25 |
|
23 |
25 |
|
||||
Пример 8.58. Найти интеграл sin3 xdx .
Решение. Имеем
|
sin3 xdx sin2 |
xsin xdx 1 cos2 x d cos x cos x t |
|
||||||||||||||||||||
|
1 t2 dt t2dt dt |
t3 |
t C t cosx |
cos3 |
x |
cosx C . |
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
cos3 xdx |
|
|
|
|
|
|||||||
|
Пример 8.59. Найти интеграл |
|
|
|
. |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
sin |
4 |
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
Решение. Запишем |
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
1 sin2 x cosxdx |
|
1 t2 dt |
|
||||||||||||||||||
cos3 xdx |
cos2 xcosxdx |
|
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
t sinx |
|
|
|
||||
sin |
4 |
x |
sin |
4 |
x |
|
|
sin |
4 |
|
|
t |
4 |
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
||||||||||||
54
dt |
dt |
|
t 3 |
1 |
|
1 |
|
|
|
1 |
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
t |
|
C |
|
|
|
|
|
C. |
|
4 |
|
2 |
3 |
|
3sin |
3 |
|
|
|||||||
t |
|
t |
|
|
|
|
|
|
x |
sin x |
||||||
В случае 2, когда оба числа m и n четные и неотрицательные, нужно осуществить понижение степени тригонометрических функций по известным тригонометрическим формулам через косинус двойного аргумента:
sin2 x |
1 cos2x |
; |
cos2 x |
1 cos2x |
. |
||
|
|
|
|||||
2 |
|
2 |
|
|
|||
Можно использовать для этого формулу |
sin xcosx |
sin2x |
. |
||||
|
|||||||
|
|
|
2 |
|
|
||
Пример 8.60. Найти интеграл sin2 xcos4 xdx.
Решение. Преобразуем подынтегральное выражение, используя указанные выше тригонометрические формулы:
|
2 |
|
|
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
sin2x |
2 |
1 cos2x |
|||||||||
sin |
|
xcos |
|
xdx sin xcosx |
cos |
|
xdx |
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|||||
|
|
1 |
|
sin2 |
2x 1 cos2x dx |
1 |
|
|
sin2 2xdx |
|
sin2 |
2xcos2xdx |
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
8 |
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
8 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
1 cos4x |
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
sin |
|
|
2xd sin2x |
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
2 |
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
8 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
1 |
1 |
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
cos4xdx |
|
|
|
sin |
|
2xd sin2x |
|
|
|||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
8 2 |
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
x |
1 |
|
sin4x |
|
1 |
sin3 2x C . |
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
16 |
|
64 |
|
|
|
|
|
|
|
48 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
Пример 8.61. Найти интеграл cos4 xdx .
Решение. Преобразуем подынтегральное выражение следующим образом:
|
|
|
4 |
|
|
2 |
2 |
|
|
|
1 cos2x |
2 |
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|||||||||||||
cos |
xdx cos |
x dx |
|
|
|
|
|
dx |
|
|
1 2cos2x cos |
2x dx |
||||||||||||||||||||||||||
|
2 |
|
|
4 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 cos4x |
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
1 |
|
|
1 |
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
dx 2 cos2xdx |
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
x sin2x |
|
|
dx |
|
|
|
cos4xdx |
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
4 |
|
|
|
2 |
2 |
|
|
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
x |
|
sin2x |
|
x |
|
sin4x |
C |
|
3x |
|
sin2x |
|
sin4x |
C. |
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
4 |
4 |
|
|
8 |
32 |
|
|
|
|
8 |
|
|
|
4 |
|
|
|
|
32 |
|
|
|
|
|
|
|||||||||
55
В случае 3, когда m + n= –2k, применима любая из подстановок t = tgx или t = ctgx. Если в подынтегральной функции в числителе находится степень sinx, то более удачной является подстановка t = tgx:
|
|
|
|
|
|
|
х = arctgt; |
dx |
|
dt |
|
|
; |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
sin x |
|
tgx |
|
|
|
t |
|
; |
cosx |
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
1 |
|
; |
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
1 tg2 x |
|
|
1 t2 |
|
|
|
|
|
1 tg2 x |
1 t2 |
||||||||||||||||
|
|
dx |
|
dt; |
dx cos2 |
xdt |
|
dt |
|
dt |
. |
|
|
|||||||||||||||
|
cos2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
1 tg2 x |
1 t2 |
|
|
|
|
||||||||||||||
Если в числителе находится степень cosx, то рациональнее использовать подстановку
t = ctgx; x = arcctgt; |
dx = – |
|
|
dt |
|
; |
|
|
|
|
|
|
sin x |
|
|
|
1 |
|
; |
|
cosx |
|
t |
|
. |
|||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t2 |
|
|
1 t2 |
|||||||||||||||||
Пример 8.62. Найти интеграл |
sin4 xdx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
cos |
8 |
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
Решение. Так как в числителе находится степень sinx, то сделаем под- |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
становку t = tgx: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
t |
|
|
|
|
|
|
4 |
|
|
|
|
dt |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
sin |
xdx |
|
|
|
|
1 t |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t |
|
|
|
t |
1 t |
dt |
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
8 |
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||
cos8 x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
|
t4 t6 dt |
t5 |
|
|
t7 |
|
C |
tg5 x |
|
tg7 x |
C . |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
5 |
|
|
|
7 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
5 |
|
|
|
|
|
|
7 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
cos4 xdx
Пример 8.63. Найти интеграл .
sin10 x
Решение. Так как в числителе находится степень cosx, то сделаем подстановку t = ctgx:
|
|
|
|
|
|
|
|
|
t |
|
|
|
4 |
|
|
dt |
|
|
|
|
t4 |
|
|
|
|
dt |
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
2 |
|
|
1 t |
2 |
2 |
|
1 t |
2 |
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||
cos |
|
xdx |
|
|
|
1 |
t |
|
|
|
|
|
t |
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
sin10 x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
10 |
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t |
2 |
5 |
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
56
4 2 |
2 |
|
|
8 |
|
|
|
6 |
|
4 |
|
|
|
t9 |
|
|
2 t7 |
|
t5 |
|
||||
t t |
1 dt t |
|
2t |
t dt |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
C |
|||||||||
|
|
9 |
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
7 |
5 |
|
|
||||
|
|
ctg |
9 |
x |
|
2ctg |
7 |
x |
|
|
ctg |
5 |
x |
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
C . |
|
|
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
9 |
|
|
|
|
7 |
|
|
|
5 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
Пример 8.64. Найти интеграл |
|
dx |
|
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
sin4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
Решение. Сделаем подстановку t = ctgx:
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dt |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dt |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
sin |
4 x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t |
|
|
|
|
|
|
|
1 t2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
t3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
ctg3 x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
1 t |
dt t |
|
|
|
|
|
|
C |
ctgx |
|
|
|
|
|
C. |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
Пример 8.65. Найти интеграл |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
sin3 |
xcos5 x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||
Решение. Здесь m 3;n 5;m n 8 |
– отрицательное четное число. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Поэтому можно использовать, например, подстановку t = tgx: |
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dt |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t |
2 3 |
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dt |
|
|||||||||
|
|
3 |
xcos |
5 |
x |
|
|
|
|
|
|
t |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
5 |
|
|
|
|
|
t |
3 |
|
|
|
|||||||||||||||||||||||
|
sin |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
1 3t2 3t4 t6 |
|
|
|
|
1 |
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3t2 |
|
t4 |
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
dt |
|
|
|
|
3 |
|
|
3t t |
|
dt |
|
|
|
|
3ln |
t |
|
|
|
|
|
C |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
t |
|
|
|
|
|
|
|
|
t |
|
|
|
|
|
|
t |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2t |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
4 |
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
3ln |
|
tg x |
|
|
3tg2 x |
|
|
|
tg4 x |
|
C . |
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
2tg |
2 x |
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
Пример 8.66. Найти интеграл |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
sin4 |
xcos6 x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||
Решение. В этом примере m 4; n 6; m n 10 – отрицательное четное число. Чтобы разнообразить решение, применим подстановку t = ctgx:
57
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dt |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t |
2 4 |
||||||
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dt |
||||
|
4 |
xcos |
6 |
|
|
|
|
1 |
|
|
|
4 |
|
|
|
t |
|
|
|
|
|
6 |
|
|
|
t |
6 |
|
|||||||||||||||
sin |
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 t |
2 |
|
|
|
1 t |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
1 4t2 6t4 4t6 t8 |
|
|
|
1 |
|
|
|
4 6 |
|
|
t3 |
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dt |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4t |
|
|
C |
||||||||||||
|
|
|
|
|
t |
6 |
|
|
|
|
|
|
|
|
5t |
5 |
3t |
3 |
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
t |
3 |
|
|
|||||||||
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|
6 |
4ctgx |
|
ctg3 x |
C. |
|
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
5ctg5 x |
|
3ctg |
3 |
|
|
|
ctgx |
|
3 |
|
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
8.7. ТРИГОНОМЕТРИЧЕСКИЕ ПОДСТАНОВКИ
Интегралы вида |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
a |
2 |
x |
2 |
a |
2 |
x |
2 |
|
2 |
a |
2 |
||||||
R x, |
|
|
dx, |
R x, |
|
|
dx, |
R x, x |
|
|
dx |
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
приводятся к интегралам от рациональной относительно sint и cost функции с помощью надлежащей тригонометрической подстановки: для первого интеграла x = asint (или x = acost), для второго x = atgt (или x = actgt) и для третьего x = asect (или х = аcosect ).
4 x2
Пример 8.67. Найти интеграл dx.
x
Решение. Положим x = 2sint, тогда dx = 2costdt и заданный интеграл примет вид
|
|
|
4 x2 |
|
4 4sin2 t2costdt |
||||||||
I |
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
2sint |
|
|||||||
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|||||
cos2 tdt |
1 sin |
2 t |
dt |
|
|
||||||||
2 |
|
|
|
|
2 |
|
|
|
dt 2 |
|
sintdt . |
||
|
sint |
|
sint |
|
|
||||||||
|
|
|
|
sint |
|
|
|||||||
Первый из интегралов, стоящих в скобках, найден в разделе 8.6:
dt |
ln |
tg |
t |
C . |
||||||||
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
2 |
|||||||||
sint |
|
|
|
|
|
|
|
|||||
Тогда |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
t |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
I 2 ln |
|
tg |
cost |
C . |
||||||||
|
||||||||||||
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
||
58 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
Сделаем обратную подстановку x = 2sint:
|
|
|
|
|
|
|
|
|
sint = |
x |
; |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
x2 |
|
|
|
|
|
|
|
4 x2 |
|
|
|
|
|
|||||||||
cost = |
|
1 sin2 t |
|
|
|
|
; |
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
t |
|
|
sint |
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|||||||
tg |
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
. |
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
2 |
1 cost |
1 |
|
|
4 x |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
4 x |
2 |
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
Окончательно |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
4 x |
2 |
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
I 2 |
|
ln |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
C . |
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
2 |
4 x |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
Пример 8.68. Найти интеграл |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
9 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
Решение. |
Применим подстановку x = 3tgt, dx = 3dt/cos2 t |
и выполним |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
преобразования: x2 + 9 = 9tg2t + 9 = 9(tg2t + 1) = 9/cos2 t . |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
Итак, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3dt |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
cos 2 t |
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|||||||||||||
I |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
cos tdt |
|
sin t C. |
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
3 |
x |
2 |
9 x |
2 |
|
9 |
|
|
3 |
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
x2 9 |
|
|
|
|
9 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
9 |
|
|
|
|
|
|
9 |
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
cos 2 t cos t |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
Сделаем обратную подстановку |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
tgt |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
||||
|
x = 3tgt; |
tgt = |
|
; |
sint = tgt cost = |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
. |
|||||||||||||||||||||
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 tg |
2 |
t |
|
|
|
1 |
x |
2 |
|
|
|
|
9 x |
2 |
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
9 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
Окончательно
x
I
C. 9
9 x2
Пример 8.69. |
|
dx |
|
|
. |
Найти интеграл |
|
|
|
||
x2 5 |
|
|
|||
|
|
x2 5 |
|||
59
|
|
Решение. Сделаем подстановку x |
|
|
|
|
/cost |
|
|
|
|
|
|
|
|
sect; |
|
|
dx |
|
|
|
1 |
tgtdt; |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
5 |
|
|
|
5 |
|
|
|
5 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
cost |
|||||||
|
2 |
|
|
5 |
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
x |
|
|
|
|
t; |
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
5 tgt. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
5 |
|
|
5 5 |
|
|
|
|
1 5tg |
|
|
|
|
|
|
|
5 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
cos2 t |
|
|
cos2 t |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
Тогда |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
tgtdt |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
5 |
1 |
cost |
|
|
|
1 |
|
d sint |
1 |
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
I |
|
|
cos |
t |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dt |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
C. |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
5tg2 t |
|
5tgt |
5 |
sin2 t |
5 |
|
sin |
2 t |
5 |
|
|
sint |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
Сделаем |
обратную |
|
подстановку: |
|
|
|
x |
|
|
|
/cost; |
|
|
1/cost x/ |
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
5 |
|
|
5; |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
cost |
|
|
/x; cos2 t 5/x2; |
sin2 t 1 cos2 t 1 |
5 |
|
x2 |
5 |
; |
sint |
|
x2 5 |
, |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
5 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
и окончательно |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x2 |
|
|
|
|
|
|
|
x2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
I |
1 |
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
C . |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
5
x2 5
8.8.ОБЗОР ДРУГИХ СЛУЧАЕВ. БЕРУЩИЕСЯ И «НЕБЕРУЩИЕСЯ» ИНТЕГРАЛЫ
Мы уже упоминали об интегрировании выражений вида Pn(x)eaxdx; Pn(x)sinbxdx; Pn(x)cosbxdx, где Pn(x) – многочлен степени n. Любопытно от-
метить, что дробные выражения (n – натуральное число) |
ex |
dx; |
sin x |
dx; |
||||||||||
xn |
xn |
|||||||||||||
|
cos x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
dx не интегрируются в конечном виде. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
xn |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
Мы знаем интегралы |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
ax |
sinbxdx |
asinbx bcosbx |
|
|
ax |
C; |
|
|
|
|
|
|
|
e |
|
|
|
e |
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
a2 b2 |
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
ax |
cosbxdx |
bsinbx acosbx |
|
|
ax |
C . |
|
|
|
|
|
|
|
e |
|
|
|
e |
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
a2 b2 |
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
С их помощью можно в конечном виде найти интегралы вида xneax sinbxdx;
xneax cosbxdx; n = 1, 2, 3, …, применяя метод интегрирования по частям.
К рассмотренным нами интегралам вида |
|
ax |
2 |
|
R x, |
|
bx c dx, которые |
||
|
|
|
|
|
всегда вычисляются в конечном виде, естественнопримыкают интегралы вида
60
