Высшая математика. Том 3. Элементы высшей алгебры. Интегральное исчисление функций одной переменной и его приложения. Учебник
.pdf
8.3. ИНТЕГРИРОВАНИЕ ПО ЧАСТЯМ
Пусть функции u = u(x) и v = v(x) имеют непрерывные производные u'(x), v'(x). Тогда, как известно, дифференциал их произведения вычисляется по формуле
d(uv) = udv + vdu.
Отсюда, интегрируя, получим
uv udv vdu
или
udv uv vdu.
Эта формула называется формулой интегрирования по частям. Применяя данную формулу, нужно подынтегральное выражение представить в виде двух сомножителей u и dv. Первый из них следует дифференцировать, а второй интегрировать. Поэтому подынтегральное выражение нужно так разбить на сомножители, чтобы интегрирование дифференциала dv не представляло трудностей и чтобы интеграл vdu был либо проще данного, либо был
ему подобен.
Пример 8.20. Найти интеграл xcosxdx.
Решение. Запишем преобразования в виде
|
u x,du dx |
|
xsin x sin xdx xsin x cosx C . |
xcosxdx |
|
|
|
dv cosxdx,v sin x |
|
||
Пример 8.21 Найти интеграл 3
x2 ln xdx.
Решение. Запишем преобразования в виде
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
u lnx, du |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
5 |
|
|
|
|
3 |
|
5 |
|
dx 3 |
|
|
|
3 |
|
2 |
|
||||||||||||||||||
|
3 |
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
5 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
x |
lndx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x3 dx |
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
5 |
|
|
|
|
x3 lnx |
|
|
|
x3 |
|
|
|
|
|
x |
|
lnx |
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx, v |
3 |
x |
|
|
|
|
5 |
|
|
|
|
|
|
5 |
|
|
|
|
x |
5 |
|
|
|
5 |
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
3 |
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
dv x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
5 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
33 |
|
|
|
|
|
9 3 |
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
5 |
|
|
|
|
5 |
|
3 |
|
|
5 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
ln x |
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
C |
|
|
x |
|
|
lnx |
|
C. |
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
5 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
25 |
|
|
|
|
|
|
5 |
|
|
|
|
|
|
|
|
5 |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
|
|
|
Пример 8.22. Найти интеграл xe xdx. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
Решение. Произведем преобразования: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
u x; |
du dx; |
|
|
|
xe x e xdx xe x e x C e x x 1 C. |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
xe xdx |
|
x |
dx;v e |
x |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
dv e |
|
|
|
; |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
31 |
||
Пример 8.23. Найти интеграл x2 |
1 sin xdx. |
|
|||||
Решение. Преобразуем интеграл: |
|
|
|
||||
(x |
2 |
|
u x2 1; |
du 2xdx; |
2 |
1 cosx 2 xcosxdx |
|
|
1)sin xdx |
|
x |
|
|||
|
|
|
dv sin xdx;v cosx |
|
|
||
|
|
u x; |
du dx; |
|
1 cosx 2 xsin x sin xdx |
||
|
|
|
|
x2 |
|||
|
|
dv cosxdx;v sinx |
|
|
|
|
|
x2 1 cos x 2 xsin x cos x C x2 1 cos x 2xsin x 2cos x
C.
Как видно из этого примера, формулу интегрирования по частям можно применять несколько раз.
Пример 8.24.Найти интеграл arctgxdx.
Решение. Запишем
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
xdx |
|
|
|
|||
u arctgx;du |
|
|
|
; |
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|||||||||||||
arctgxdx |
|
|
|
1 x2 |
|
xarctgx |
|
|
|
|
xarctgx |
||||||
|
|
|
1 x |
2 |
|||||||||||||
|
dv dx; |
v x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
1 |
d(1 x2) |
1 |
|
|
|
2 |
|
||||||||
|
= xarctgx |
|
|
|
|
|
|
xarctgx |
|
|
ln(1 x |
|
) C. |
||||
|
|
1 x |
2 |
|
2 |
|
|||||||||||
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
1 |
|
2xdx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
2 |
1 x2 |
|
||
Полезно запомнить два основных класса функций, которые удобно интегрировать по частям. К первому классу относятся интегралы вида
Pn (x)eaxdx; |
Pn (x)sinbxdx, |
Pn (x)cosbxdx, |
где Pn(x), – многочлен степени n , т.е.
Pn(x) = C0xn + C1xn-1 +…+ Cn-1x + Cn
Если в этих интегралах положить u = Pn(x), то новый интеграл, полученный после применения формулы интегрирования по частям, будет содержать многочлен Qn-1(x), т.е. степень многочлена оказывается на единицу меньше. За dv следует принять соответственно выражения eaxdx, sinbxdx, cosbxdx.
(см. примеры 8.20,8.22,8.23).
Ко второму классу относятся интегралы вида
xk loga xdx; |
xk ln xdx; |
xk arcsinxdx; |
xk arccosxdx; |
xk arctgxdx; |
xk arcctgxdx. |
(здесь k – целое число, k 0). |
|
32
В этих интегралах за uследует принять трансцендентную функцию соответственно logax, arcsinx, arctgx, и т.п., а за dv – выражение xkdx. Тогда
v xk 1 , а интеграл в правой части не будет содержать трансцендентной k 1
функции, |
так |
как в |
этом случае du |
будет соответственно равен |
dx |
, |
|||||||||||||||
|
|||||||||||||||||||||
|
|
dx |
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
xlna |
||
|
|
|
, |
|
и т.п. (см. примеры 8.21 и 8.24). |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
1 x2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
1 x2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
Пример 8.25. Найти интеграл I ex sin xdx. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
Решение. Преобразуем интеграл: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
I e |
x |
|
|
u ex, du exdx |
|
|
|
x |
cosx |
e |
x |
cosxdx |
|||||||
|
|
|
sin xdx |
|
e |
|
|
||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dv sinxdx,v cosx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
u ex; |
du exdx; |
x |
cosx e |
x |
sin x e |
x |
sinxdx . |
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
e |
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
dv cosxdx;v sinx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
Применив дважды операцию интегрирования по частям, мы в правой части снова получим исходный интеграл. Таким образом приходим к уравне-
нию I ex cosx ex sin x I .
Из этого уравнения находим
2I ex cosx ex sin x,
т.е. I = |
ex |
sinx cosx C |
= |
ex |
(sin x cosx) C. |
|
|
||||
2 |
|
2 |
|
||
Прибавив к найденной первообразной функции произвольную константу интегрирования, получим окончательный результат. Говорят, что это пример нахождения интеграла сведением к «самому себе».
С помощью интегрирования по частям можно также получить некоторые общие формулы.
Пример 8.26. Вывести рекуррентную формулу для интеграла
dx
|
|
|
. |
x2 |
n |
||
|
a2 |
||
Решение. Заданный интеграл можно преобразовать так:
In |
|
dx |
|
|
1 a2 x2 x2 |
|
dx |
|
1 |
dx |
|
|
1 x x dx |
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
x2 a2 |
n |
a |
2 |
|
x2 |
n |
|
|
a |
2 |
|
2 a2 |
n 1 |
a |
2 |
x2 |
n |
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
a2 |
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
a2 |
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
1 |
|
|
|
|
xdx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
In 1 |
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
|
|
|
|
a |
2 |
|
a |
2 |
|
|
|
|
|
n |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x2 a2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
33
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
u x;du dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
xdx |
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
2xdx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|||||||||
dv |
|
|
|
|
|
|
|
|
; v |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||
|
|
2 |
|
|
|
2 |
|
n |
|
|
|
2 |
|
|
|
2 |
n |
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
x |
a |
|
|
|
|
2 x |
a |
|
|
|
|
2(n 1) |
x |
a |
2 n 1 |
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|||||||||||||
|
|
In 1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
. |
|
|||||||||||||
a |
2 |
|
a |
2 |
|
2 n |
1 x |
2 |
a |
2 |
n 1 |
|
|
|
|
|
|
x |
a |
2 |
n 1 |
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 n 1 |
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
Далее |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
In |
|
1 |
|
In 1 |
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
In 1 |
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
a2 |
|
2a2 n 1 x2 a2 n 1 |
|
2a2 n 1 |
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
или |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
2n 3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
In |
|
|
|
|
|
|
In 1. |
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
2a2 n 1 x2 a2 n 1 |
a2 |
2n 2 |
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
Полагая n = 2 получим выражение интеграла I2 через элементарные функции. Полагая теперь n = 3, находим I3 ( интеграл I2 уже найден). Таким образом, можно найти In при любом целом положительном n. Выведенная нами рекуррентная формула будет использоваться при интегрировании рациональных функций.
8.4.ИНТЕГРИРОВАНИЕ РАЦИОНАЛЬНЫХ ФУНКЦИЙ
Вглаве 7 были введены понятия рациональной функции, рациональной дроби, простейшей (элементарной) дроби и типы простейших дробей. В этом разделе будет рассмотрен вопрос об интегрировании рациональных функций.
Рациональная функция одного переменного после всех необходимых упрощений может быть представлена в виде рациональной дроби, интегрирование которой сводится к интегрированию простейших рациональных дробей. Поэтому сначала рассмотрим вопрос об интегрировании простейших дробей.
Интегралы от простейших дробей типов I и II берутся непосредственно, соответственно
|
A |
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
dx Aln |
|
x a |
|
C ; |
|
||||||
x a |
|
|
|
|
||
|
|
|
|
m 1 |
|
|
|
|
|
|
A |
|
dx |
A x a |
|
A |
|
1 |
|
. |
|
|
|
|
||||||||
x a |
m |
m 1 |
|
x a |
m 1 |
|||||
|
|
|
|
m 1 |
|
|
||||
34
Рассмотрение интеграла от простейшей дроби III типа начнем с частного
1
случая (M = 0, N = 1). Выделим в знаменателе этой дроби пол- x2 px q
ный квадрат:
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
p |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
p2 |
|
|
|
|
|
|
|
p |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
p |
2 |
|
|
|
|
2 |
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
x |
|
px q x |
|
px |
|
|
|
|
|
|
q |
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
q |
|
|
|
|
t |
|
a |
|
, |
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
где t x |
p |
a |
|
|
4q p2 |
( |
|
|
p2 |
q 0). |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
2 |
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
Тогда |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
t |
x |
|
|
p |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
; |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dt |
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
t |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx dt; |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
arctg |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
x |
|
px q |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4p q2 |
|
|
t |
|
|
|
a |
|
|
|
|
|
|
a |
|
|
|
|
|
|
a |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
a |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
C |
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
arctg |
|
|
|
|
2x p |
|
|
|
|
|
C. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4q p2 |
|
|
|
4q p2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||
|
Пример 8.27. Найти интеграл |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x2 4x 13 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
Решение. Выделим в знаменателе подынтегральной функции полный |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
квадрат: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
t x 2 |
|
dt |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
9 |
|
|
|
dt |
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
x |
|
4x 13 |
|
|
x 2 |
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
t |
|
9 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
arctg |
t |
C |
1 |
arctg |
x 2 |
|
C. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
Пример 8.28. Найти интеграл |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2x2 |
|
|
2x 3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
|
Решение. Выполним преобразования: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
dx |
|
|
1 |
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
||||||||||||||||||||
|
2x |
|
2x 3 |
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
3 |
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
5 |
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
2 |
|
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
4 |
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
35 |
||
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
||
1 |
|
|
d x |
|
|
|
|
|
|
||||
|
2 |
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
||
2 |
|
|
1 |
2 |
|
|
|
|
|
||||
|
|
5 |
|||||||||||
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
2 |
|
|
|
2 |
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
1 |
|
2 |
|
|
x |
1 |
|
|
1 |
|
|
2x |
|
1 |
|
||||||
|
|
|
arctg |
|
2 |
|
C |
|
arctg |
C . |
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
2 |
|
5 |
|
|
|
5 |
|
|
|
|
5 |
5 |
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
Покажем теперь как интегрируются простейшие дроби III типа в общем
|
|
|
Ax B |
|
p2 |
||
виде. Пусть требуется найти интеграл |
|
|
|
|
dx, |
|
q 0. |
|
2 |
px q |
4 |
||||
|
x |
|
|
|
|||
Выделим в числителе подынтегрального выражения производную знаменателя (x2 + px + q)' = 2x + p. Для этого представим числитель в виде
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ax B (2x p) |
|
A |
|
Ap |
B . |
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
Тогда |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
Ax B dx |
A |
|
|
|
2x p |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ap |
|
dx |
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
B |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
. |
||||||||||||||||||
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||
|
x |
|
px q |
2 x |
|
|
px q |
|
|
|
2 x px q |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
В первом интеграле в числителе стоит дифференциал знаменателя, по- |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
этому |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
d x2 px q |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
2x p |
|
ln x |
2 |
px q C . |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
2 |
px q |
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
x |
|
px q |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
Отметим, что знак модуля под логарифмом можно не ставить, так как |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
p2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
x + px + q > 0 для любого значения х |
|
|
|
|
|
|
q 0 . Второй интеграл, как уже |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||
было отмечено, находится по формуле |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
arctg |
|
|
|
2x p |
C . |
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
px q |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4q p2 |
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
4q p2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
Итак, интеграл от дроби III типа |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
|
|
Ax B |
|
|
|
A |
ln x |
2 |
px q |
|
2B Ap |
|
|
|
|
|
|
|
|
2x p |
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
arctg |
|
|
|
|
|
C. |
||||||||||||||||||||||||||
|
2 |
px q |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
4q p2 |
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
x |
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
4q p2 |
||||||||||||||||||||||
Пример 8.29. Найти интеграл |
|
3x 2 |
|
|
dx. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x2 |
2x 5 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||
Решение. Найдем (x2 + 2x + 5)' = 2x + 2. Подберем коэффициенты в числителе подынтегральной функции так, чтобы выделить в нем найденную производную, затем выделим в знаменателе полный квадрат и, поделив почленно числитель на знаменатель, распишем интеграл в виде суммы двух интегралов, вынося постоянный множитель за знак интеграла:
36
|
|
|
3x 2 |
|
|
|
3 |
2x 2 5 |
|
|
3 2x 2 dx |
|
|
|
|
|
dx |
|||||||||||||||
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
dx |
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
5 |
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
x2 2x 5 |
|
|
|
x2 2x 5 |
|
|
|
|
|
|
2 x2 2x 5 |
|
x2 |
2x 5 |
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
3 d x2 2x 5 |
5 |
dx |
|
|
|
|
3 |
ln x2 2x 5 |
5 |
arctg |
x 1 |
C . |
||||||||||||||||||
|
|
|
|
2 |
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
2 |
x |
|
2x 5 |
|
|
|
|
x 1 |
4 |
2 |
|
|
|
|
2 |
|
|
2 |
|
|
||||||||||
Пример 8.30. Найти интеграл |
|
|
|
4 x |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
dx . |
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x2 |
4x 10 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
Решение. Произведя действия, аналогичные преобразованиям в примере 8.29, получим
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
|
4 x |
|
|
|
2 2x 4 6 |
|
|
1 |
2x 4 dx |
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
2 |
4x 10 |
|
|
x |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|||||||||||||||
x |
|
|
|
|
|
4x 10 |
|
|
|
2 x |
|
4x 10 |
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
6 |
|
dx |
|
|
1 |
ln x2 |
4x 10 |
6 |
|
|
arctg x |
2 C . |
|||||||||||||||||||
2 |
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||
|
|
|
6 |
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
6 |
|
|
|
|
|
|
|
6 |
|
|
||||||
|
|
|
|
x 2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
Указанным выше способом можно интегрировать не только простейшие |
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Ax B |
|
p2 |
|
|
|
|
||||||||||
дроби III типа, т.е. дроби вида |
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
q |
|
|
||||||||||||||
|
|
2 |
|
|
|
|
4 |
|
0 , но и дроби, в |
||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
px q |
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
знаменателе которых стоит квадратный трехчлен, имеющий действительные
|
|
p2 |
|
|
|
корни |
|
|
q 0 |
|
. В этом случае повторяем аналогичные преобразования с |
|
|||||
|
|
4 |
|
|
|
|
|
|
|
|
той лишь разницей, что в первом интеграле под знаком логарифма обязательно нужно ставить знак модуля (так как выражение x2 + px + q > 0 не для всех х), а второй интеграл после выделения полного квадрата в знаменателе будет не «табличным арктангенсом» (XVIII), а «высоким логарифмом» (ХХ).
|
|
|
Пример 8.31. Найти интеграл |
|
5x 6 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx. |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x2 |
3x 2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
Решение. Найдем (x2 – 3x + 2)' = 2x – 3. Проделаем указанные выше пре- |
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
образования подынтегральной функции |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
5x 6 |
|
|
|
5 |
2x 3 |
27 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
5 2x 3 dx |
|
27 |
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
dx |
2 |
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
x2 3x 2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
3 2 |
1 |
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
x2 3x 2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 x2 3x 2 |
|
2 |
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
4 |
|
|
|||||||||
|
5 |
|
|
|
|
|
|
27 |
|
|
1 |
|
x |
3 |
|
|
1 |
|
|
|
|
|
5 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
27 |
|
|
x 2 |
|
|
|
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
ln |
|
x2 3x 2 |
|
|
|
ln |
2 2 |
|
|
C |
ln |
|
x2 3x 2 |
|
|
ln |
|
|
C. |
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
2 |
|
|
|
|
|
|
|
2 2 |
1 |
|
|
x |
3 |
|
1 |
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
x 1 |
|
|
||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
2 |
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
37 |
|||||||
Теперь покажем, как интегрируются простейшие дроби IV типа. Пусть требуется найти
|
|
Ax B |
|
p2 |
||
|
|
|
dx, |
n 1, |
|
q 0. |
x2 |
n |
4 |
||||
|
px q |
|
|
|||
Выделим в числителе подынтегральной функции производную от квадратного трехчлена, стоящего в знаменателе:
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
A |
|
|
|
|
|
|
|
Ap |
|
|
|
|
|
|
|
|
Ax B |
|
|
2x p B |
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|||||||||||||||
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
dx |
||
x |
2 |
|
n |
|
|
x |
2 |
|
|
|
n |
|
|
|||||||||
|
|
|
px q |
|
|
|
px q |
|
|
|
|
|||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
|
|
A |
2x p dx |
|
|
|
|
|
Ap |
|
|
dx |
|
|
|
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
B |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
. |
||||
2 |
|
|
n |
|
|
|
x2 |
|
|
|
n |
|||||||||||
|
|
|
x2 px q |
|
|
|
|
|
|
2 |
px q |
|||||||||||
Первый интеграл легко сводится с помощью приема подведения под знак дифференциала выражения (2x + p) или подстановкой t = x2 + px + q к табличному интегралу II m n , а второй интеграл преобразуем следующим образом:
|
|
dx |
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
. |
|||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||
x2 |
n |
|
|
|
|
|
|
n |
||||
|
px q |
|
|
|
2 |
p |
2 |
|
||||
|
|
|
|
|
p |
q |
|
|
||||
|
|
|
|
|
x |
|
|
|
|
|||
|
|
|
|
2 |
4 |
|||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
Обозначив теперь dx = dt, |
t x p/2, |
a2 q p2 /4, получим |
||||||
|
|
dx |
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
. |
x2 |
n |
|
t2 |
n |
||||
|
px q |
|
|
|
a2 |
|||
Этот интеграл уже рассматривался нами в примере 8.26. К нему следует применить рекуррентную формулу.
Пример 8.32. |
|
|
2x 3 |
|
Найти интеграл |
|
|
dx . |
|
x2 |
2 |
|||
|
|
2x 5 |
||
Решение. Найдем (x2 + 2х + 5)' = 2x + 2 и сделаем соответствующие преобразования:
|
2x 3 |
|
2x 2 1 |
|
|
2x 2 dx |
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
dx |
|
|
|
dx |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
2 |
2 |
|
2 |
2 |
|
2 |
x |
|
1 |
2 |
|
4 |
2 |
||||||
x |
2x 5 |
|
x |
2x 5 |
|
x |
|
2x 5 |
|
|
|
|
|
|
|
||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||
38
|
|
t x 1; |
d x2 2x 5 |
dt |
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
|
t |
|
|
|
|
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
|
dt dx; |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||
|
|
|
a |
2 |
4 |
|
|
x2 2x |
5 |
t2 4 |
|
|
|
x |
2x 5 |
|
|
2 4 2 1 t |
|
4 |
|
|||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
1 4 3 |
|
dt |
t x |
1 |
|
|
1 |
|
|
|
|
x 1 |
|
|
|
|
1 |
|
|
x 1 |
|
||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
arctg |
|
|
|
C. |
|||||||
|
|
|
|
|
4 |
x2 |
|
|
8 x2 2x 5 |
|
|
|
2 |
|||||||||||||||||||||
|
4 4 2 t2 |
|
|
|
|
2x 5 |
|
16 |
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||
Теперь перейдем к интегрированию рациональной дроби
f (x) Pm (x) , Qn (x)
где
Pm(x) C0xm C1xm 1 ... Cm;
Qn (x) B0xn B1xn 1 ... Bn.
Как было отмечено ранее, рациональная дробь Pm(x)/Qn(x) называется правильной, если старшая степень числителя меньше старшей степени знаменателя (m < n), и неправильной в противном случае (m n).
Если дробь неправильная, то в ней всегда можно выделить целую часть, разделив числитель на знаменатель по правилу деления многочлена на многочлен (см. главу 7), т.е.
f (x) Pm (x) M(x) R(x) , Qn (x) Qn (x)
где М(х) – целая часть; R(x) – остаток от деления.
Так как интегрирование целой части не представляет труда, то задача интегрирования неправильной рациональной дроби фактически сводится к вычислению интеграла от правильной рациональной дроби. Для решения данной задачи нужно правильную дробь представить в виде суммы нескольких простейших дробей по правилам, изложенным в главе 7, после чего проинтегрировать все эти дроби.
Пример 8.33. Найти интеграл
|
|
|
|
x2 |
1 |
|
|
|
|
|
|
|
I |
|
|
|
|
|
|
dx . |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||
|
|
x 1 x 2 x 3 |
|
|
|||||||
Решение. Имеем равенство |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
|
x2 1 |
|
|
|
A |
B |
C |
||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
. |
|
x 1 x 2 x 3 |
|
|
|
|
||||||
|
|
x 1 |
x 2 |
x 3 |
|||||||
Умножим обе части равенства на знаменатель левой части и приравняем числители дробей, стоящих в левой и правой частях равенства:
39
x2 + 1 = A(x – 2)(x – 3) + B(x – 1)(x – 3) + C(x – 1)(x – 2).
Неизвестные коэффициенты можно определить двумя способами. Метод частных значений основан на утверждении, что если два много-
члена равны тождественно, то они равны при любых значениях аргумента. Положив в последнем равенстве последовательно х = 1, х = 2, х = 3, получим
2А = 2, 5 = –В, 10 = 2С. Следовательно, А = 1, В = –5, С = 5.
Метод неопределенных коэффициентов, или сравнение коэффициентов при одинаковых степенях х опирается на правило, согласно которому, если два многочлена равны тождественно, то равны их коэффициенты при одинаковых степенях аргумента. Приравнивая коэффициенты при одинаковых степенях х, получим систему
x2 : 1 A B C;
x1 : 0 5A 4B 3C; x0 : 1 6A 3B 2C,
решив которую, найдем А = 1, В = –5, С = 5. Таким образом,
|
|
|
|
|
|
x2 1 |
|
|
|
|
|
|
1 |
|
|
|
|
|
5 |
|
|
|
|
|
|
|
5 |
|
, |
|
|
|
|
||||||||
|
|
|
|
x 1 x 2 x 3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
x 2 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
x 1 |
|
|
x 3 |
||||||||||||||||||||||||||||||||
и следовательно, |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||
I |
dx |
|
5 |
dx |
5 |
dx |
ln |
|
x 1 |
|
5ln |
|
x 2 |
|
5ln |
|
x 3 |
|
C . |
||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||||||
|
x 1 |
|
|
|
x 2 |
x 3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
x |
2 |
1 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||
Пример 8.34. Найти интеграл |
I |
|
|
|
|
|
|
|
|
dx. |
|||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
||||||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
2 |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||
Решение. Имеем |
|
|
|
|
|
|
|
x 1 |
(x 3) |
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
|
|
|
|
|
|
x2 1 |
|
|
|
|
|
A |
|
|
|
|
|
|
|
B |
|
|
C |
|
. |
||||||||||||||||
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||||||||||||||||||||||
|
|
|
|
|
x 1 2 x 3 |
x 1 2 |
x 1 |
x 3 |
|||||||||||||||||||||||||||||||||
Освобождаясь от знаменателя, получим
х2 + 1 = A(x + 3) + B(x – 1)(x + 3) + C(x – 1)2
и, полагая последовательно х = 1, х = –3, найдем А = 1/2, С = 5/8.
Сравним коэффициенты при x2 : 1 B C . Следовательно, B 3/8. Таким образом,
x2 1 |
|
1 |
|
3 |
|
|
5 |
. |
|
x 1 2 x 3 |
|
2 x 1 2 |
8 x 1 |
|
8 x 3 |
||||
Тогда
|
1 |
|
|
I |
|
|
|
2 x 1 2 |
|||
|
|
40
3 |
|
|
5 |
1 |
|
|
3 |
|
|
|
5 |
|
|
C . |
|
|
|
|
|
dx |
|
|
|
|
ln |
x 1 |
|
|
ln |
x 3 |
|
|
|
|
|
|
|
|
|||||||||
8 x 1 |
|
8 x 3 |
2 x 1 |
|
8 |
|
|
|
8 |
|
|
|
|||
