Балакан А. Буурл теегт

синов, Шагальдинов эдниг үрсн уга, юңгад гихлэ, тсдн ямр чнгн сүүриг эвдҗ оркна — байнарн омг авад, нсгнсгнәннь өмн көөрлдәд, бийсән магтлдад, сүүрт суух хаҗудк эмтэи күүнд'тоолхш. Хәбиһин герт Мечитов Маркин чнгн уга, тер Чонсла худнр болх төр тэвсн, Шагальднновин герәс һархш, ноха мет, түүнә өмн шар-

вадна.

Өр цәәв, нарн һарв, ирон гиичнр мордх болв. Ахдан хот күргҗ одсн Ааку дигтә ирв. Бичкн көвүһән үзәд Цапан байрлв, түүг Соколов Михаилин тал гүүлгәд, үүһн күүкән дуудулв.

Баклан һанцарн герүрн ирхдән эмәһәд, өөрән тетя Ульянаг дахулад һарв.

Гериннь өөгәр орс гергтә һарч йовсн Бакланиг үзәд, Болташ гүүһәд һарч ирәд, альхан ташад харал тәвб:

— Мини алтн.болен күүкнә хөв-кищгт тушаһан халдасн, үйәсн үйдән угатяһарн һә болен Хар Дааһна Хәбиһин блкчн, кезәдчн сән-юм бичә үз, һарен үрдүдчн зуурдын үкләр одтха...

Баклан, медәтә гергнә сүүлин үгмүдәс, бийинь бурцгта сумар хасн мет, яен-үснь яарч өвдәд, чреж-өрчнь числҗ хорсад, уйн зүркнь урссн-болҗ медгдәд, герүрн адһҗ гүүв. Хальмг кел талт-мулт меддг Ульяна, харал тальвҗа^н гергнә нааһас зөрәд толһаһан нәәхлҗ.гемшәв:

— Эврән үртә күн күүнә күүк тийгҗ бас харадви?’.. Тальвсн харал бийәр һардгиг эс меднчи?..

Болташ, орс гергнә өмнәс дәврхәр седчкәд, Ульянан төвшүнәр келсн сүүлин үгмүдәс хөргдәд, дегд хордхларн, альхан ташдган уурад, шүдән хәврҗ хозрв:

— Күүнә үмкә күүк эс харсҗ, тер эврэннь әрк уудг залуһан хазарлҗ авхнчн.

Ульяна харалч гергнд хәрү өгсн уга, уралан адһ’ад Годовик Ивана хашаһур орҗ ирв. Теднә хаша дотр әмтн дуүрң, ниргәд бәәнә. Эмәлинь тохчксн, сөөни дуусн амрсн мөрд, туруһарн һазр чавчад, чикәрн аһар хәәчләд, доран тавшад бииләд бәәнә.

—Хәби, гергн күүкн хойран өөрән зогсачкад, ирсн гиичнрин толһачд келв:

—Күндтә Пантус, гиичлҗ ирсндтн цань угаһар хаиҗанав, танла садн-элгн болҗахдан икәр байрлҗанав.

—Шин өндәлһх баһчудын өрк-бүл татв чигн тасршго, бүслә әдл бат болтха, салһхар седвчн салҗ өгшго,'

69

хурһар цөгцдән һурв шүүсләд, өөяәп иацл панад, сөңгәи эдлв. Цуг әмтн бас сөцгән эдләд, Бакланд цаһан мен­

тор белг өгв.

Баклан эврәннь һарарн пәәһппь ол>к хатхмр хатхсн, хаҗлһ захта цаһаи кпплгиг өврәсн татж һарһад, Пантуспн өмн одҗ сөгдәд, хонр һаран дслгж суңһад» иргч

хадм эцкдән бәрүлв.

— Энүг, күндтә ах, Атнанд күргәд өгтн.

Сал тссгт бүүрлсн тецгә хальмг-хазгудын күүкдт иим Гюсн урднь уга билоБаклана эн белг, күүкн күргндән ямр дуртаһинь сәәнәр мсдүлв, түүг негчн күн гемшәси

уга.

Гипчнр .мөрндән мордад, күүтрин әмтнлә болн шян худнрлаһан мендләд, Ик Буурлан темцәд, шууглдад но­ вад одцхав.

14.

Ноһан йосндан көкрв. Нарн, сәәхн цецгә үзәд инәсв күүкнә чирәлә әдл, мелмлзҗ мандлв. Баячудын хөд делгү экләд хурһлҗана. Теднә ялчнрт нилх хурһд хәләх, тедниг хәрүлх, ирг болтлнь арднь дахх нөкд кергтә.

Эндр Эльмт күүтрихн ниргәд бәәнә. Нәәм, йн< арв күрсн көвүдиг эцкнрнь КӨТЛӘД, өөр шидр бәәсн, нам 30' вәр ууҗмд бүүрлсн баячудын ишкә гермүд эргәд, үрдәа зарцд өгхәр белдҗәнә. Эк болһн көвүндән, байн таасж авхд үзмжтә болтха гиһәд, хуучн киилгинь уһаһад, сао* сн шалвринь хатхад, ясҗ өмскәд, энд-тенднь һарч нәр шинҗлҗ хәләнә.

Кезәнә үүдсн авъясар, бичкн көвүдиг эцкнрнь нег хам көтлж, һарад, цуһар хамдан баячудын гермүд

Эндрк көвүд дунд Ааку Паша хойр новна, Хар ДааҺна Хәби, бичкн көвүһән зарцд өгхнн төлә, өцклдүр хн шишлң хәрҗ ирлә. Тер ода Соколов Мнханлтэ рн гүцгр-гүцгр күүндлдәд, өмн Гювна. Медәтә улснн

дл дахад, бпчкдүдт гүүх кергтә болна. Ааку, Паша ш

бас тедн дунд хатрад йовна, Эльмт күүтрәс өәрхн бәәсн байн Шагальдинов Чтк

болҗ һарв. Чонс күүтрт бәәсн модн герән үлдәһәд, цаһан ишкә гер делдж. Түүнә гернн ард цахрт кусг бор

70

шикә гер, цөөкн хар җолмс бәәнә. Эн Шагальдиновин угатя элгн-садн улсин боли дала малынь хәрүлдг ялчнрнн гсрмүд, җолмс.

Угатьнр көвүдән һараснь көтләд, Чонсин ишкә гсрии үүднд баглрҗ зогсв. Шагальдиновин зарц, тек сахлта өвгн, ирсн улсин тускар эзндән зәңглхәр, цаһан ишкә

гсрүр орж одв.

Герт орсн өвгн, худгт унсн суулһла әдл, уга болж одв. Залус кесгтән күләв. Дегд удан эзн эс һарч ирхлә, тедн шууглдад ирв.Чонс цуг көвүдиг нәәмәдлҗ авшго, тер учрар адһҗ өгх седвәртә, талдан эздүдт күрх кергтә. Аш сүүлднь, Соколов Михаил, байниг соңстха гиһәд, зөрц чаңһар келв:

■— Манахс, Шагальдиновд зарц көвүд ксрго бәәдлтә. Иовцхай!

Тер ду соңсад, цаһан ишкә герәс, үстә кевс теврсн, тек сахлта өвгн һарч ирв. Өвгн шатр эрәтә кевсиг ишкә герин иргд делгв. Түүнә хөөн зөвәр болад герин эзн залхурсн, ачрхсн бәәдлтә, әрә көндрәд, помпаһад һарч ирв, Тер залусла мендлл уга, кевс деер көлән зәмләд, маң-

хаҗ суув.

— Чонс, амулң менд бәәнт? — болҗ хамгин түрүн Хәби эзнлә мендлв. Хар Дааһна Хәбид тиигҗ зуһудҗ мендлдгтнь бас учр бәәнә. Түүнә мууляр көвүнь наадк көвүдәс нурһарн дегд бичкн. Тегәд бийән болн көвүһән Чонст медүлхәр, Хәби әмтнәс түрүлҗ менд сурдгнь тер.

Шагальдинов Хәбиһин мендлснд хәрү өгхин орчд, нүдән бүрилһҗ, толһаһаи барун ээм талан далҗилһҗч сөөлңкә дууһар соньмсв:

—Канапмуд, тадн юн кергтә йовнат?

—Эзн, танд шин хурһд хәрүлх нөкд кергтә болвза?

—гиҗ хазгудын негнь, бийсән орсин муҗгла дүңцүлҗ, басмҗта нерәр нерәдснд һундл уга, әәмҗ сурв.

—Кергтә чигн болад бәәх.

—Тииклә эднәс шүүһәд автн. — Лигдһр нурһта хазг, эврәннь көвүг авхд ицҗ, зөргтәһәр үрн талан заав. Түүнә көвүн эцкән дурасн, өргн далта-ээмтә, наадк бичкдүдәс йилһрәд бәәнә.

Шагальдинов нүдән улм бүрилһәд, урднь толһаһан

барун ээмүрн далжилһҗәсн болхла, ода нег иигән, нег тиигән нәәхләд, көл нүцкн, ниднәкәсн өсснәсн көлтә, шалврмуднь ахрдҗ одсн, нусан татлдад зогсҗасн көвүдүр зөвәрт ширтәд, тагчг суув. Эцк болһн, «мини салт-

71

рпг шүүж авх» гпгп ицлт<>, чонсин нүдп.н’ лч.ьл1ән ;<я«- һүлл уга. бас пшртлдәд зогслдад бәән.л Глгчг. Нижа те­ рпи әрк деер сууһад жпргжә.х богшурһаи дуунзг талдан ә-чпмән уга.

Аш сүүлдпь, Чонс бодүп һаран уралан суцһад, лигдһр нурһта көвүпүр заав. Залуһин чирә ииәдәр кесрэд, адһмтаһар көвүиәииь һарас шүүрч авад, хажукшан. бапнур өөрдхж зогсав. Шагальдиновд кесг зарцнр кергтәг модно, тсгәд тсдн, дарунь кснә көвүг «хөвтә» йена гиҗ дотран санад, мснрәд күләлдәд бәәнә.

Чонс һурвн көвү шүүж авснд хөөн, Паша тал зааз. Михаил көвүһән һараснь көтләд, байнур өөрдххәр сед:<- лә, цаадкнь гснткн мундаслҗ хәәкрв.

—Керго!

—Юңгад? — болҗ Соколов алц болв.

—Нанд кацап керго!

—Муҗг тегәд күн биший? — гиҗ Михаил, шүрүлхв.

—Орс күн маншрин көрс һахала әдл эвдэд, гәрә тәрхәс биш, мрлын халхд эв-арһ уга,.— болҗ Шагальдинов сөөлңкә дууһар цәәлһв.

Соколов түүнлә дәкж үгцсн уга, тер Пашаг баһлцгаснь чаңһар атхад, цааран һарад йовв. Хар Дааһна Хәби бас наадк эцкнрлә хамдан көвүдән чирәд, түүиэ ардк

дахв.

Михаил көвүһән өсхлә, өөрән авад, Заворотневин вкд ю-бис кедгт, эзнә зарцд йовулдгт орулх күслтә би­ лэ. Бол в, одак муульта мишгтә һуйр асхснас көлтә Со­ колов, көвүһән бийүрн авх биш, эврән көдлмшәсн кеегдн алдв. Тер ода Чапраг, Кермн, Ростов хамгас аца зәвнә, түүнд Пашаг дахулҗ болшго. Хамдан көдлдг залуснь Михаиллә әдл бас әрк ууһад, һашун харар зовлңмн дарулҗ мартхар седнә. Әрк уусн даруһан сән, сергәдсерл орхла, өмнк-өмнкәсн күчр-күнд му ухан орна. Тегод Годовик Иванла көвүнәннь тускар күүндсн, Пашаг шик. хурһ хәрүллһнд, Аакула хамднь бәәхтә хазгудт ег гп.к хальмг үүриь сүв-селвг заала. Тегәд чпгн Соколов кеву һән угатя хазгудла хАмдан һараснь көтләд һарла.

Угатя болхла, мужг, хазг гиҗ йилһл уга бәәж — бай­ ка өмн мөргх кергта. Соколов дегд уурлхларн, кевүнь бурута ксвтә, түүг һарасиь хүрүлҗ чирнә, бийиь чацһ

чаңһар алхж хатрна.

Пашаг, түүнә хөвәр, Шагальдпновин дару боэсн «н шүүҗ авб. Көвүдин нурһта-турута тоотынь йилһәд авлд

72

новтл, дөрвн-тавн бнчкн көвүн үлдв. Тедниг эцкнрнь дахулад, хоша бәәсн күүтрүр ирв.

Эн күүтрнн толһа Бакшим гидг хазг Хәбид таасгдсн уга. Поокс һоста, галифе шалврта, хазг болхас дегд гииглг бәрцтә. Зуг Хәби түүг хөд өскәд арсм кедгинь медҗәхмн уга — санхас санв: өңгәр чам тал ирүв гиҗ.

Күүтрин эн толһад нилх хурһд хәрүлх дигтә хойр көвүн кергтә билә. Бакшим Аакуг, тохмта хөөнә хурһ шүүҗ авчах мст, зөвәрт эргүләд хәләҗәһәд, нуһслҗ бәрсн ташмгарн нааран өөрд гисн докъя өгв.

Зара үстә көвүн, бийән күн эс керглхлә, тәвсн хөвдән һундҗ йовла. Ода эн эзн бийүрнь хурһарн заахла, эцкиинь түлклһн уга'Ьар, Бакшим тал өөрдәд, хазг күүнәһәр дердәһәд зогсв.

Эзн шүүҗ авсн — нег төр, шүүҗ авсна хөөн үн цоклдлһн — талдан төр. Ик шууган үн цоклдан деер парна.

Бакшим Аакуг зөвәрт цольгҗ хәләҗәһәд, эцкәснь су-

рв:

—Кедү авнач?

—Дөрвиг, — болҗ Хәби, эркәһән дарад, һариннь

дөрвн хурһ сарсалһҗ үзүлв. Наадк эцкнр көвүдәсн тавиг сурад, һурвиг өгхлә, — зөвшәрнә. - Теднә көвүд ик оврта, Аакуд заячнь нурһ эс өгч, тегәд эцкнь дөрвиг сурв. Нам хойриг өгвчн зөвшәрх саната.

—Негиг өгнәв, — гиҗ күүтрин толһа амаң җимилһв.

—Күндтә толһа, ю келҗәхмт. Энтн әвртә көвүнГМөр унулад хәләһит, итлг шовун мет, нисәд одна. Зөргнь ги-

дм болхла, нам чонас әәшго, — болҗ Хәби көвүһәч

*магтв.

—Үмкә әәрг — эзндән әмтәхн. Эн салтран хәләХнчн:

чаңһ салькн үләхлә, киисәд әрлхмн, —тиҗ Бакшим келәд, Аакуһур өөрдәд, һариннь, көлиннь бульчң бәрҗ үзв.

«Салькн үләхлә, киисәд әрлхмн» гисн үгмүдәс Аакуһин уурнь күрәд, махмуднь эрчмнәд бәәнә.

— Бааҗа үнәр келв: би мөр унхларн, бичкн болвчн, итлглә әдл хурдмб, — гиҗ Ааку, эцкиннь келснд ханҗ, зөргтәһәр келв. '

— Мә, чамд, — болад Бакшим һочкнад инәв. Эднәхн хойр мөртә, негинь Хәби көлгләд, Сернгин

мал хәрүлнә, наадкинь Бадм унна. Ааку эврә мөрн уга, болв түүг дөнтәдэцкнь боргч гүүндан суулһад, бичкн һартнь хазарин җола атхулад, мөриг ташмгар шавдад тәвлә. Ааку эмәлин өмн бүүргәс зүн һарарн батлҗ бә-

73

бамб цецг улан, оошк, хоцһр, шар, цаһан намчарн, аярхн салькни күчнд, дөрвн үзгтән гекж. нәәхләд, нүдни хужр хацһана. Бамб цсцглә дөрлджәх мет, көкрцгү хоңх цецг, оошк бурцг цецг, тар тавг цецг элжр таалмҗта үнрәр кацкнад, седкл заядар кеерүлнә.

Теегпн эн сәәхн сидтә бәәдләс бичкн Аакуһин зүркн хара зөцдән өрггдәд, чееҗднь байр, күсл урлдҗ деврәд, нисх дур күргнә, өргәд дуулх сана зүүлһнә. Ааку, седклднь делврсн дольганд күч күрч чадл уга, сңсүләд дуулна:

Хар келп тоһрунь Хавринәп сарднь доиһдна, Хәәрли өсксн ээжиь

Хавринән түрүнднь сангдна.

һалзн түүнә дуулсн дуунас духуцад, көвүнә хаҗуд, өмн хойр көлән җииһәд, ут чикән бәәҗәһәд-бәәжәһәд сегсрәд, тенд, царңгин эргмд идшлҗ йовх хурһдур оньган өгәд, шар нүдәрн Аакуг ширтәд кевтнә.

— Эх, Пашка, энүнд бәәсн болхнчн, — гиж зара үстә көвүн үүрән санҗ саналдна.

Хойр үр эн җил эклҗ баячудт заргдхан эртәс медәд, хамдан нег эзнд тусхмн гиҗ урдаснь үгцлә. Теднә тер үгцлһн хоома болҗ һарв. Күүнә күсл сансар болдго бәәҗ. Күсләс, иньгүдин үгцлһнәс ах чидл бәәҗ — тер эз-

нә шиидвр.

һалзн өсрҗ босад, тарваһад идшлж йовсн хурһдыг эргүләд хурачкад, бичкн хөөчүр хәрү ирнә. Көвүн нохаһан эңкрлҗ таалад, күзүдәд, өрчдән шахна. һалзн, мел түүг күләжәсн мет, бичкн хөөчин өврт хоңшаран шурһу-

лна.

Ааку көк торһн ноһан деер элк түргүр кевтнә. Цецгүдин үнр түүнә өрч дүүргнәКөвүн көлврәд, нурһн деерән к.евтв. Өрүнәһә чилгр бәәсн теңгрт көвкр цаһан үүлн һарч ирв. Тер үүлн, һалуна өрвлг мет, салькнд туугдад, теңгрин көк аһуһар нүүҗ йовна.

Түрүләд цах шовуна бәәдлтә, дәкәд цаһан хунын әңгтә, түүнә дару буурл Арнзлин зүстә үүлн, нег-негнәннь ардас җисж нисәд, деед үзгүр йовад бәәнә.

Үүлн, үүлн, хамаран нүүж йовнач??! Иим сәәхн Сал теегәс юңгад зулнач? Тенд эн һазр-уснас Ьоньн җигт-э орн-нутг бәәдг болвза?

«Баклан удл уга хәрд 'һарх, — гиҗ Ааку уха туңһа-

75

җана. — Дарунь Бадм гср авх. Тср иагт уульмха, Са’

бинт... Би цергт мордад офицер боднав, эс гнж. церглж ирәд станичн атаман болпав... Ик Буурлд... Ик Буу- рл... Удлго мана Бакланнг тпигән буу.аһж одх. ;.»

Нег тоолврпг талдан күсл сольна, нариг сар сольна, хавриг зун сольна, Аакуһин бәәдл-жирһл нег ксвтән, ур- днь хурһдын, ода хөөдин ард дахад, дуулхдаи — дуу- лад, биилхдән — бппләд, өргн тсегәрн бахмж. кеһәд, банрлхдан — байрлад, зөвүрлхдән — зөвүо.шд бәәнә.

15.

Эн җил Эльмт күүтрт кесг соньн болн һашута йовдл-

мүд учрв.

Хар Дааһна Хәбинәхн күүкән Кулешов Пантуснч көвүнд өгх болад, үгдән багтад, үүлән дуусчксна хөөн Җуңһрт өңгәлт уга болв. Тер Ик Буурл орад, станичн атаман Калтыканов Нохад зөв-учран күргҗ келәд, цергт йовултн гиҗ эрв.

Хазг көвүд арвн долата'Ьасн авн хөртә күртлән «бичкнд» тоолгдад, станйчн парвлян деер селгәдәр бәәһәд, парвлянд «сууһад» зарц болх йоста. Теднә зэрмсинь не- ртә-төртә станичн медәтә хазгуд гертән олзлна, мөрдэн хәләлһнә, хаша-хаацан арчулна, малан хәрүлһиә. Зәрмснь, станичн атамана даалһвр күцә^һәд, станиц деер пошт зөөнә, эс гиҗ талдан күүтрмүд тал атамана заквр цаас, бичг күргнә.

—Арвн йистә чамаг хазг цергт йовулх йосн нандуга,

—болҗ Калтыканов сарсхр хамрта көвүнд хәрү өгв. — Селгәнчн ирхлә, нааран, парвлян тал дуудхвидн, тер

цагт...

— Тер цагт, ниднәклә әдл, Арсиновпн конюшн арчулхт, — гиж, Җуңһр, станичн атамана өмнәс сөрүд үг келдгог медә бәәсн бийнь, дегд ууртан бүтсн учрар, ооча-

снь шүлси цацгдҗ келв.

Ода күртл төвкнүн суусн Калтыканов хазг көвүнә к үгәс, суусн сүүринь хадасн хатхсн мет, өсрзА ооса^ /

76

Дурноссловкпн көвүдлә ноолдад, тсдниг «кацап.», «музлан» гиҗ наад бәрхлә, тср көвүд «чита востропу­ зый», «горилла», «манджикович» болж хальмг-хазг көвүдт хәрүцдг билә. Тернь баһ кевтә, ода станичи ата­ ман бийән «сарсхр хамрта сар мэчн» гпхлә, белкүснднь пнстул, эс. гнж, чашк бәәсн болхла, эп сарсхр сахлга, юмн эс күртсн бәәдлтә, эццн шовльг, өндр нурһта, дундын наста хазгиг хаж, чавчҗ алхдан Җуцһр «ях» гшнго бнлә. Зуг арһнь уга болад, баахн хазг көвүн, шүдән хәврәд, хәрү эргәд үүднүр һархар седхләнь, Калтыканов ардаснь закв:

— Зогс, Мсчитов!

ҖуңҺр дор ормдан зргсв.

— Хеп, харулч хазгуд, наартн’ — болж станичн ата­ ман, тсрзнн форточк секәд, һазаран хәәкрв

Эн’ саамла һазаһас, нәрхн ташмгиг ишләнь негдүлж һартан атхсн, мөр урлдадг күүнә бәәдлтә, поокс һоста, галифе шалврта, гииглг бәәдлтә залу орҗ ирв. Тср ата- ' манд һаран өгәд мендлчкәд, соньмсв:

—Ноха, яһсн уурта бәәхмбт?

—Захан үмкә кичг эврәһәрн бәәхәр ссдхлә, уурлх биш, тсс тусхгов, —болж, Калтыканов икл зөвүртә күүнәһәр, зарһ бәрв. — Хәлә, эн сар мөчиг, цергт морднав

гиһәд аздлжана.

—Кедүтәв? — гиҗ гииглг залу сурв.

—Шинкән арвн йистә.

—Тииклә нанд өгхмн болвзат?

—Өгнәв! Зуг түрүләд үүг арвн маляһар тоонав.

һазаһас хойр хазг гүүлдәд орҗ нрәд, теднә негнь. цергә йосар честь өгәд, дердәҗ зогсад, адһж келв:

—Атамана зергәс, соңсҗанавпдн.

—Өөркән авч һарад, шалврннь -шувтлад, арвн маля

өгтн, — гиж Калтыканов закв.

Хазгуд көвүнүр нурад, хопр таласнь түүрч тохаһаснь бәрәд, һазаран чирәд һархар седхлә, одак залу ке­

лв:

— Ноха, засган бәс гптн. Танла түрүләд эн көвүнә тускар күүндх төр бәәнә.

Станичн атаман ергәрн үүдн тал зааһад, хазгудт за­

кв:

—һазаран авч һарад, мини зәрлг күләжәти.

Хойр хазг Җуцһриг түлкәд, худрад һазаран һарв. Теднә ард үудн хаагдхла, ирсн залу сурв:

77

—Коно көвүмб?

—Мечптов Шаркинэ.

—Эльмт күүтрәс болвза?

—Эцкләһән цүүгсп, герои хаяд повх уха зүүҗ, —

гнж Калтыкапов цәәлһв.

— Гипглг залу күрц кили, киилгиннь дотр хор уудлад, зузаи түңгрңг һарһад, атамана өмн кесг цаасн мөңг товб.

— Одак көвүг панд огтн.

Ноха менгир авад тоолчкад, маасхлзҗ инәһәд, шоглси дууһар колв:

—• Бакшим, чп п кл мектә күнч. Мел өңгәр юм хәәнәч.

— Яһад өцгәр болҗахмб? Хавтхдан дүрснтн мөцги бпший? — болҗ Бакшим һочкнж, инәв.

— Эн җил эзлҗ чадҗанач, — гиһәд Калтыканов ормасн босв.

— Уга, цсргт мордтлан нанд заргдтха. Тегәд танас мөңг хармлҗахшв.

Станпчн атаман Бакшимин тер үгд һундад; хавтхлҗ авсн мөңгән.хәрү һарһад, гйнглг залуһин өмн стол деер хайчкв.

— Корольков. Яков кү сурла. Түүнд баһ наста хазг нлгәх болсан мартчкжв, —: болҗ Калтыканов, серл ав­ сн мет, мектәһәр уутьхн нүдән бүрилһҗ келв.

Бакшим дотр хоран хәрү уудлад, туңгрцгән һарһад, стол дсерк мөңгнд бас цөөкн цаас немәд, цәәлһв:

— Энүгинь көвүг бичә засглтн гиһәд өгчәнәв. Цаарандкинь дәкәд мсдхвидн, бидн эврә улс бәәнәлмн.

— Типгәд оркл уга, юуһинь чонын бөкц кевтә, изңтатц гиһәд бәәнәч, — болҗ, станичн атаман маасхлзв.

—Одакинтн нсрн кемб?

—>Кун.һр.

—Не, һарад, түүндән мини күргсн ач-тус цәәлһтн —

болҗ Бакшим Нохад сүв-селвг заав.

Станпчн атаман өөрән одак залута һарч нрхлә, көвүг хойр хазг улм батлж, бәрәд, шалврннь шувтлад

-малядхар, буру һарһси хазгуд засглдг модн тал чнрхәр ссдв. Калтыкапов теднд аярдтн гиж докья өгәд. хазг

ковүнүр өөрдәд, гнпглг залуг зааж, кслв:

- - Хөвтә элмр бәәжч. Чини кншгәр .Бакшим ирэд, чамаг засгас гетлгәд, бпйүрн авчана. Хәрнь, тинм зас гас гетлгсн күүг көлднь мөргж, тевчх кергтә.

/Кунһр ДУ һарсн уга. Хойр хазг түүг сулдхж оркв.

78