Балакан А. Буурл теегт

нас көлтә нудрман үзүлдг Куличкин, ода Окаг хазг-ха- льмг көвүднн өмн үлгүр.кеж, келнэ:

— Городовиковиг хәләтнНурһарн таднас. цугтаһастн маштг, болв билгэрн кенэстн чигн деер. Альков, Го­ родовиков, эн махлата малмудт бура яһж, чавчдгиг үзү-

ллч!

Ока. хумс-хурһан тәәрәд, эврә һазран Дурноселовкин Дубяга Богун Лекодимович орст нәәмәдләд, терүнәс. һарһҗ авсн мөңгәр болн ах Бадминнь дөңгәр, зүн ар кэлнь булг чнлм хар мөр хулдж. авла. Тернь сән гүүдлтә бәәҗ. Наадк эрдминь, мөрнд һавшун Ока, бийнь түүнд

дасхв.

Кнрс тәвәд хатхсн бурасиг Ока, чилм хар агтарн довтлн новҗ, килһ хурц чашкарн хойр талан хүрүлҗ чавчад, негнгчн алдлго давад йарад одна. Ташр деернь, Окан чавчсн бура, наадк көвүдинлә әдл, уралан, хооран, хажукшан далҗиҗ унхш; эс чавчгдсн кевтә, ормдан зөвәрт зогсҗаһад, генткн көмргдәд тусна.

—Унканов, эрдмән үзүл! — гиҗ Куличкин закна.

Кубракин эцк станичн атамана дарук бәәхдән, хазг цергт мордх көвүндән олнас сән тохмта мөр авч өгхәр, нерн болтха гйһәд, аду өскәч Иван Яковлевич Корольковин ах адуч Манджиков Эрнцнд-зөв-учран күргәд,'бәрцән бәрәд, цевр английск тохмта, кер агт авч өглә. Ун­ канов урядникин заквр соңсад,’талдан негчн хазгт уга, дор ормдан зогсҗ эс чадад, туруһан чавчн биилҗәсн кеериннь җолаг сулдхад, белдк чашкан шүүрч авад, толһа деерән хүрүләд, уралан хагдад һарв.

Хурдн кер үүд-түүд күрлго, хатхсн бурасин нег захас талдан захур довтлад һарад одв. Чаплин ир күрлго шовалдад үлдсн дөрвн-тавн бура үзчкәд, Куличкин һалзурв:

—Унканов, тер бурасичн кен чавчхмб?

—Урядникин зергәс, мини мөрн... — гиһәд эклхлә, командир баахн хазгт цааранднь келүлл уга, басж. хәәк-

рв:

— Мөрн бурута биш, чини мәтхр пар бурута.

«Эцкм атамана дарук бәәсн болхла, чи нанла талданар күүндх биләч», — болж. Кубрак дотран хордв.

— Эй, кирс уга андн, дәкнәс экләд чавч, — гиҗ Ку-

•личкин закв. — Кёмр эн саамд цуг бурас эе чавчхлачн, мөричн авад Городовиковд унулчкхув.

159

__ Вп кесрән Хар Дааһна Хәбпһин нохад биш, хаана элчд өгшгов, болж Кубрлк аралдв,

Хазг кәвүдип хальмгар келсиг урядппкд орчулад эгчәсн дядьк-закрач Буушк Доштапов Упкановин суд үгмүдвг, эвииь олж орчулад, түүг засглапас гстлгв.

Урядпикәс дару-дарунь засг боли июодлһ үздг Кубрак. Шар Булгип күүтрин Чокинов Лаврев эдв, дегд хордхларн, Окаг Куличкпнд өглһ өгәд, түүнә өмн зуһу дад. уряднпкәс сән нср эдлнә, түүнәс магтулна гиси зәцг хазг көвүд дунд тархав.

Маглнн, Довҗ, Лиҗ эдн эн зәңг соңсчкад, Окад медүлл уга, тпим зәңг кен тархасннь медҗ авчкад, тср улсиг эврсән засглх болҗ хоорндан үгцв.

7.

Күн зовлң үзх дутман — һазр-усан икәр сандг бәәж. Нег үлү — хавр болад ирхлә.

Эн Польшин һазрт, Сал тееглә ддл, тоһруд бас нисҗ ирдг сәнж. Тоһруна ду соңсад, көвүд йосндан үрүдәд ирв. һалун, нуһсн, хун чигн нисҗ ирцхәв, болв наадк шовудас тоһруна дун дегд уйдлһта седкЛ орулна. Юдгад гихлә, тоһрун, тоодгла әдл, теегт үүрән ясна, өндгәа тәвнә, негхн, хойрхн һууҗмул дарҗ һарһна-

Өдртнь тоһруна ду соңсҗ ирәд, хазг.көвүд асхндиь һашудҗ дуулна:

һалун-шовунь доңһдна, һазр-уснь сангдна..

Эн саамла Сал тег нүднд үзгдәд, эң зах уга аһунь. ээжин у-сәәхн седж кевтә, делврәд, налаһад харгдна. Лу сард болдг хальмгин шуугата сән өдр — Иаһан, моһа сард мәәлҗ ниргдг хөн-хурһн, мөрн сард намчлж цецг.ь дг бамб цецг — цуһар-цуһар эднд сангдна.

Теднә зәрмсиннь нүднәс нульмсн заядар һоожна, зэрмсиннь өрчәс түңшси Дун алдрад һарна. Арһта болхЛа, эн муульта дәәнә сурһулиг хайчкад, теегән орадзулх ду­ ри күриә. Зуг хамаран однач? Нисхәр седхлә — живр уга. Седкл, санаи—тенд, сәәр-сүүр — энд.

Күүнд хамгин хәәртә юмн — сулдхвр бәәж’. Сал теегтән эдн, эн хазг көвүд, яһж бәәдг билә? Адү өскәчнрт. баячудт заргддг болвчн, өргн теегиннь эзн бңлә. Дурта үзгүрн довтлдг билә, нәр-наадн болхла'дутадго било.

160

_ Яһсн сән болх? Эн бәрәнос мөлтрҗ һарад, баахн зуур болвчн, нам нег агчмд болвчн бийән сул, йоста күүнд, тоегпн эзнд тоолсн болхнь! Зуг тиим эв-арһ уга. ОрЬҗ болшго. Орһад хальмг хамаран одхв? Гер талан хәрӘд, күүтртән прхло — бород авчкх. Бәрҗ авсн хөөн— түүрмд суулһх. Түүрмд суухла — энүнәс дор болх, көлдән төмр чөдртә, һартан дадгин күрзтә, чичүрто^ нурһан өөд өндолго. наснаннь туршарт киитн үзгт көдлх кергтә.

Кубрак ннгҗ санх дутман, чсеҗнь уутьрад, орчлң альхн дүнгә болҗ медгдәд, нарта делкә хар тамд хүврси

болна.

Нсг дәкҗ Унканов, дядьк-закрачиг һанцарн бәәхинь гетҗәһәд, түүнә хораһур одв.

— Кубрак, чамд нааран ирх зөвшәл кен өгвә?! — болж, Доштанов уурлв.

Хазг көвүн хәрү өгхин орчд хавтхасн арслңга цаһан таалюр һарһад, дядьк-закрачин һарт атхулвДоштановнн уурнь доран унтрад, маасхлзҗ инәһәд, җөөлнәр, эцкинәһәр сурв:

—Керг бәәхлә кел. Бидн хальмг улс, нег-негнәннь зөв-учр хувацх йоставидн.

—Шонж, тал одх санатав, — гиҗ Кубрак хамр до­ ран келв.

—Хм... күчр төр, күчр төр, :— болад Доштанов бичкн хора дотраһарн нааран-цааран йовдңнв.—Ур^дникәс

зөвшәл уга, бий деерән дааҗ йовулҗ чадшгов. Куличкин ямаран күүһинь эврән меднәч... Дәкәд болхла, ахчн энүнәс дөчн тавн дуунад бәәнә.

«Хәәрн мөңгм», —< гиҗ Кубрак һундл төрвКөвүн ахурн яһад болвчн күрәд, эн бәәх-бәәдлән келәд, цааранднь урядникин баслһ, даҗруллһ, мухла дааҗ чадш­ гов гиҗ зарһ бәрхәр шиидлә. А^һта болхла, Шонжар дамҗулад Куличкинд өглһ өгәд болвчн, эврәннь бәәх бәөдлән гиигрүлҗ авхар шиидлә. Тегәд эн дядьк-захра- чд дүрүлсн мөңгнәсн 'һурвн арслң сурҗ авад, манһдуртнь нааран ирҗ, санаһан күцәхәр седж. йовснь эн.

Доштанов Буушк хазг көвүг мөңг сурҗ авхд тер хара зөңдән эс ирсинь медлә, Ташр деернь, көвүнә хәләцәр, түүнә орчд ямаран тоолвр бәәхиг, тер юн шиидвр авсиг тааһад, бодад медлә. Кубракиг тагчг болҗ одхла, Буу’ шкурдкасн ээлттәһәр сурв:

— Ахурн юн кергәр одхар седләч? Кубрак пол шаһаһад, хәрү өгсн уга.

орндан өөрхн үүрлж йовлавидн.

— Та МIII!II ЭЦКИГ ТЯНиДВТ? — ПоЛ ШаҺаҺаД ЗОГСЖИ' сн Кубрак, харңһу әрчнь, нарни толян туссн мст, саруг

дад, байрлад одв.

— Мсдлго яах биләв, — гиҗ Доштанов бахмжтаЬр инәв. — Хе, хе, кедү дәкҗ бидн хойр демнәд Хар Дааһна Хәбиг гүвдсн болхув.

Буушкинә келсн үгмүд йир төв тусв. Хазг көвүнз чирә герлтәд, иткмҗтәһәр. сурв:

— Үнәртән Хәбиг гүвдҗ йовлта?

Дядьк-закрач һооднь хәрү өгхин орчд, эн көвүвә *р- чдк шарх деер давс тәвхәр, уутьхн хора дотр талын кун бәәх мет, Кубракин чикнүр өкәҗ шимлдв:

— Городовиков Окаһас көлтә таднд амр-заян уга. Нег үлү — чамд.

— Тер урядникд өгДһ өгч гисн үнний? — болҗ Унканов, эврән эн зәңг тархасан мартҗ, бийинь йосн күүнд тоолсн ачурта дядьк-закрачас, негинь йилһхәр соньмсв.

Урднь тиим зәңг эс соңссн Доштанов алдг болад «худл» гиһәд келчкн алдв, зуг цаглаһан серл авад, эн кәвүнә мөңгиг алдулҗ авх эв-арһ эврән ирлцж йовхд банрлад, тер байран дарад, элгн-садни седкләр келв\

— Кубрак, наснчн одачн баһч. Нуувч болһннг еекдмн биш.

Дядьк-закрачин эн үгмүдин утх медәд, Унканов ад* һҗ сурв:

—- Окала әдл, сән нүднд үзгдхин төлә, юн кергтә? Городовиков мөрндән һавшун, буудан мергн, жидтон

төв, чашкдан төм төләдән урядникд, вахмистрт таасгД' дгиг Доштанов йир сәәнәр меддг болвчн, эн көвүнәс мзңгинь алдулж авхин кергт, теҗгәһәр хәрү өгв:

—Хоосн ухр — амнд багтдмн биш-

—Кедү кергтә? — болҗ Кубрак адһв.

—Урядникд—тавн, вахмистрт — арвн, хорунжнйд— арвн тавн, сотникд — хөрн, — гиж дядьк-закрач

нәр инәв.

— Цугтаднь өгхмби?

162

—Чини дури.

—Танд кедү огхмб? — болҗ Ункаиовд генткн санан

орв.

— Биди эврә улс бәәнәлмн. Дәкчэд болхла, эврэн үзәмсдэ бәәнәч, би сотникэс тату бпшпв. Урядникнь чиги, вахмистрнь чиги, хорунжийнь чиги, сотникнь чигн мини кслснэс һархш, кениг өөдән һарһх, кснд ачллһ өгхиг пан­ да зөвшәлнә, — гиж, Буушк чинрән медүлв.

—Тегэд Ока танд атхулсн болвза? — Кубрак дсгд ээмхлэрн, Городовиковд цань уга дурго болен учрар, илднь сурчкв.

Одахн күртл эцкләнь әдл җөөлнәр болн ээлтәһәр күүнджәсн Доштанов чирәнь хүврәд, хар күрңтәд, гурэннь судцнь һолиһәд, нүднь улаһад, генткн хәәкрҗ закв:

— Хазг Унканов, гертәсм һарч әрл! Дәкҗ нүдндм узгддг болвзач?

— Дядьк-закрач, мини буру, мини буру, — гиҗ Кубрак Буушкин өмн сөгдәд, «һар» гиһәд уүднур заңһсн Из­ ринь шүүрч авад, орс гелңгин һар үмсжәх көгшн эмгн кевтә, альхинь, нурһинь сели үмсв. — Хәәртә Буушк Бүтцинович, тер танд дүр.үлсн мөңгнәс арвн арслңгинь...

уга, арвн т.авн арслңгинь автн... зуг, зуг. •. буруһим тәвҗ хәәрлтн... засгла бичә харһултн... Таниг мини эцкин өөрхн таньлв гихләтн иткәд...

Доштанов көвүг көөҗ һарһхан, аль тер арвн тавн арслңгинь авхан йилһҗ эс чадад — яһдм-кегдм гиХэһәд, әвртә шиидвр авб: тер мөңгн нанас холд одшго, эн

дәкәд эрк биш ирх... Эцкнь, амарн пүүгәд бәәхәс биш, кергтә күүнәннь өмн, шург нохалз әдл, һульдрдг билә, өлн мис кевтә, зуһуддг билә... Альмн ишәсн холд ундмн биш,. .

—Мөн, эцкләчн өөрхн таньл, үр биләв. Зуг Замблас һарсн урнь бийән 'һутах гиҗ санж,асн уга биләв...

—Би таниг һутахар биш, би таниг бурхнд тоолад. ■.

—Йов, йов!!. Йовад келсн үгиннь утхиг ухалад хәлә,

—болҗ Доштанов шүрүтәһәр келәд, Кубракин теврҗәсн һаран татҗ сулдхад, үгинь таслҗ, дәкнәс үүднүр заав.

Унканов, арһ уга, өвдглсн пол деерәсн босад, дядьк-

закрачин уутьхн хораһас бөгчиһәд һазаран һарв...

163

Окан дацгин күсл — сурһуль дасх. Зу, т1п |)(кг,

ордг негчн өдр учрсн уга. Дәкәд Эльмт куутпг шкоЛ'

кгдхлә, Ока ар.вн нәәм күрси хазг көвун база Тгр рар. умшдг, бичдг, то-эсв дасдг улст эн икәр баход

Кривицкий Иванпг дахад Чапрагин яармд долаизд. гт мөрнә мах хулдхларн, ■ Ока гимназистир узлә, теът-, цогцлань ирлцсн, гилвксн цаһан мөңгн товчста хар хувп. тошисн нүүрдә, өндр ората картуз үзәд, икәр җилвш эднлә әдл хувц өмсәд, геснә теҗәлин, ээмин хувцна те- лә әмтнд мухла болл уга, сурһуль дасхнь гиҗ бахтла.

Түүнә хөөн Супруновин адунас хәрҗ йовад, Шанһа тагтар һарад, Чапраг станицәр орад, экдән цә, тоһш, дү- үнртән кампадь, балта авх седвәртә нег лавкур орад ир- хлә. Арсинов Акиш түүнлә зөрлцәд бәәв.

—Ока, менд, — гиҗ Акиш түруләд мендлв.

—Менд, — болҗ, Городовиков хәрү өгв.

—--Буру келтә орсин аду хәрүлхәр, эцкиннь орм эз- ләд, мини эцкин үкрмүд хәрүлсн болхла, чамд олзта бо-

лх билә, — гиҗ Арсинов санань зовсн бәәдлтәһәр к.елв.

— Яһсндан олзта болх билә? — Ока Акишин ухаг

йилһхәр сурв.

—' Нег цусн-махн, нег келн улс бәәнәлмн бидн

— «Му элгнәс -— хәр күн дёер», — гиҗ Ока хозрв. Городовиковин келсиг төртән эс авсн бәәдлтәпәр,

Акиш бас үлгүрәр хәрү өгч һольшглв:

’— «һарлцснасн цөкрхлә -— һазр болдг, тәрлцснәсн

цөкрхлә — төмр болдг».

Ока цааранднь мана хоорнд күүндх төр уга гиен до къятаһар ңааран эргхлә, Арсинов түүнә тохаһас чаңпар

атхҗ бәрәд, халунар келв:

— Ока, чи өңгәр нанла дурго кевәр күүндҗәнэч. ӘМ' тн чамаг һавшун, билгтә, эрдмтә гицхәнә. Кемр буру эс

гихләчн, би эцкдән келәд, станичн зөөрәс мөңг һарһулад,

сурһуль дасхдчн дөң-нөкд болнав. Манд, тооһарн цөөкн хальмг улст, медрлтә улс кергтә.

— Кемр чини эцк мини эцкиг әрвләд зарсн болхла, тер цагасн эрт сәәни орнд төршгочнбәәсн. Нанд ода сурһулин тускар биш, өнчрәд үлдсн дүүнрән асрхин тус- кар ухалх кергтә.—Ока иигҗ шүрүтәһәр келчкәд, чаңһ-

Түүнә хөөн Городовиков тиигхд Акишлә һарсн күүн-

164

дврин тускар оньдин санна: хамгии түрүн болҗ, эцкнь әмд цагт, эдн Ик Буурлын хурлур одҗ Ик Гегәнд мөргхд, Ока Акпш хойр нүүрцәд, хоорндан бәәр бәрлдәд, бка түүг днпләд, станицпннь көвүдин өмн һутала. Түүнә хөөн эдн ксзәдчн эвцшго өшэтдүд болла. Зуг тер Чапрагт~харһад, йоста залу болад, окружной училищд сурһуль дасҗах Арсинов, урднь» болен йовдлыг төрүц мартен ксвтә, үнн седкләсн әрүн сүв-селвг өгхлә, эре заңта Ока түүг өмнәснь хазҗ оркла. Тиигхд чик йовдл һарһсан, аль хаҗһр үүл татсан Городовиков одачн бнйнь сәәнәр медхш. Тегәдчн зуур вагон дотр йовад, Хечннов Лиҗ Акишин тускар сергәхлә, Чапрагт болен йов­ дл дәкн-дәкн баахн хазгин ухаг эзләд, Иловайск станицин көвүнә соңсХсн зәңг, тер тодлврлань хутхлдад, амр-

зая өгхш.

Нег асхн Ока Манджиковин унтдг наарин өнцгт сууһад, түүнд арһул келв:

—Некәдә; зуур йовад чиҖануков гидг.күүнә тускар келләч. Терчн медәтә күний, аль баахн күний?

—Хартиһин тускар сурҗанчи? — гиҗ Некәдә сурвр-

тнь сурврар хәрү өгв.

—Э, тер багшин тускар-

—Манла әдл баһ наста күн, — болҗ Манджиков цэ-

әлһв.

—Байн күүнә үрний?

—Үкснәннь.цох байна үрн болх билә! — Некәдә

дегд эәмхләрн, һаран саҗад авб. — Эк-эцкнь угатяһас угатя улс. Харти бичкнәсн авн әмтнәмал хәрүләд, бәәхтә. хазгуд һазр ха1һлсн цагт андсх чирсн цармуд көтлдг билә.

—Тииклә кезәнь сурһуль дассмб?

—Бади невчкн орс медрлтә билә.

—Бади гиснчн кемб?

—Хартиһин эцк. Тер маниг, бичкдүдиг, хураҗ авч-

кад, сул цагтан үзгүд заадг билә. Түүнә зааснас би тавхн үзг тодлж, авлав, — гиһәд Некәдә инәв. — Аз, буки, веди, глаголь, добро-.. цааранднь төрүц юм даеж, чаден угав. Харти болхла, эцкиннь заасн үзгүдиг ахр цагин болзгт даечкад, маднд дегтр дуудж егдг болв.

—Тегэд?

—Тегэд эцкнь түүг мана Зундовск күүтрәс дөчн дуу-

над бээсн школд йовулв.

— Харти кедүтә билэ?

165

— Арвн хойрта. Тендән сәәнәр дасси учрар, мана ку. үтрин хазгуд дундан шиидвр һарһад, олна дөңгәр һурвн җилә сурһульд йовулваТүүгән бас әвртә сәәнәр төгсәҗ, зуг цааранднь дасдг арһ уга болад, шүувр өгәд, багш нер зүүһәд, эврәннь күүтрт секгдсн школд ирҗ багшлв.

— Түүг окружной атаман яһад түүрмд суулһхар бәә-

— Тер полковник Ушаковиг му келсн болвза? — гиҗ Ока, негинь йилһхәр дәкнәс сурв. — Харти ямаран бу­ ру һарһсмб?

— Түүнә һарһсн һанцхн буру — үнн келлһн, әмтнә

нүд ээлһн.

— Үннә төлә күүг бас гемшәдви?

__ Гемшәдг болад тиигҗәнәлмн, — гиҗ хМанджиков Окан чикнд арһул келв. — Харти манд чигн, медәтэ хазгудт чигн келдг билә:бидн цуһар хазгудвидн, нег зөвтәвидн, әдл йоставидн. Зуг баячуднь улм байҗад бәәнә, угатьнрнь улм угаряд бәәнә. Угатя күүнә үрнд уралан йовж сурһуль дасдг арһ уга, байн күүнә көвүн, ке­ ду залху, муңхг болен бийнь, селәнә школ биш, окруж­ ной училищ төгсәһәд, Кермн балһснд одҗ дасча. Баячу­ днь угатяһан мухлална, Орсмуднь хальмгудар наад бәр-

нә. Юңгад?..

— Некәдә, Кубракин келснә тускар, Хартид зәңглх кергтә, — гиҗ Ока әәмҗ седклән медүлв. — Саг баәг

хә, эс гиҗ түүг суулһад чигн оркх.

— Мөн, зөвтә селвг өгчәнәч, — болҗ Манджиков байсв. — Зуг яһж зәңглья?

—Бичг бичх кергтә.

—Ока, чй бичг бичҗ чаддвчи?

—Лиҗ чадна.

—һазртан курчкн, тииклә, Лижәр бичүлхмн.

—Зуурнь йосна күн авчкхн угай?

—Яһж медхүв...

Хойр хазг көвүн күүндвртән авлгдсн учрар, Довж, Маглин, Лиж эдниг баракас эс медгчәр һарснг оньһсн уга. Эн һурвн хазг көвүн кесг хонгас нааран Кубракпг баракас һанцарн һархиг гетә било. Унканов, теднә усц­ ен үгцлһ медсн кевтә аехнд,сөөд казармас һархларн, Ар­

ман Лаврен хойриг, эс гиж теднә негинь эрк бнш дахулна.

166

Эн асхн Кубрак, нөкд көвүдәсн нуувчар, тедниг хоорндан күүндҗ суутл, хул ха кехәр йовх күүншң, энд-тен- дэн этүдәр хәләадһәд, шурс һарад одв. Түүг үзсн Довж. Хсчнновнн чикнд шимлдв:

— Лиж., Маглинпг дахулад мини ардас шүлуһар һарад пр. Мана мең һанцарн һарч одв, би гетнэв.

Орһадуловиг тиигҗ кслчкэд, бас Кубракла эдл нуув­ чар һархла, ардаснь дахлдн гишң Хечинов Салынов хойр казармас һарв. Өлн гесән, түрү бәәдл-бәрцән аадрулад, зәрмснь соньн-сәәхн тууль келлдәд, наадкснь гертән бәәхдән һарһсн «баатр» йовдлмудан бууляд шуугҗасн хазгуд эн көвүг һарсиг оньһсн уга. Ока Некәдә хойр чигн үүрмүдән яһсн-кегсиг медж.әхш.

Түрүлҗ (һарсн Довж,, казармин эрслә нурһарн шахлдҗ зогсад, Кубракиг яахинь гетв. Шалдрң бальчгас би­ ча ә һартха гйһәд, Орһадулов, һоста көләрн әрә-әрә ишкәд, Ункановин ардас дахв. Эн саамла һарч ирсн Лиж; Маглин хойр чигн түүг дураҗ, цөм-цөм алхад, уралан йовв.

Кубрак казармин захд күрәд, баахан зуур доран зог­ сад, сагин төлә энд-тендән шуүрдҗ ширтчкәд, тедүкн бәәсн командирмүдин герүр гүүв. һурвн көвүн бас, хаврин асхн харңһу болвчн, сүүдртә 'һазр хәәҗ, түүнә ардас мөрлв.

Унканов өдрәһә урядник Куличкин дядьк-закрач Доштанов хойр күүндҗәсиг соңсла. Доштанов урядникиг асхндан нанур ирәд, нег ааһ унд эдләд һартн гиж, үрхләнь, тернь хамран өргҗ, деегүр дууһар хәрү өгв: «Намаг эндр асхн мана сотник герүрн дуудла», —гид;.

Дядьк-закрач һанцарн бәәхиг урдаснь медҗ авсн Кубрак, үдәс хооран Лаврен Арман хойрас яһж. алдрҗ һархан ухалад, асхнднь казармдан ирчкэд, теднэ хоорнд «соньн» күүндвр экләд, үгмүдт улмтхулчкад, эврэн

этүдәр һарснь эн.

Доштановин бәәсн хоран үүдиг арһул тоң-тоң цокхлань, бәәдлнь, герин эзн орх зөвшәл өгв, модн үүди җаагҗ җиигәд секгдәд, Кубракин ард хаагдҗ одв.

— Не, манахс, энтн худл зәңг Окан тускар тархасн деерән, Дөшин чиңнәч бәәҗ, — гиҗ Довҗ тәәлвр кев. ~ Кубракиг, арһта болхла, дәкҗ хорта зәңг тархах биш, закрачд хов зөөдгинь уурулдгар кехмн.

Хазг көвүд Доштановиг нүд далдднь «Дөш» гилднә, чирәднь «дядьк-закрач» гиҗ өмннь толһаһан гекнә, эс

167

гиҗ тер, нег цуста хальмг-хазг болвчн, дурго болен к< •• һән урядникд, вахмистрт, эс гиҗ сотникд зарһ бәрә\'

засгла харһулна, киитнд мөрнә шсг-бог арчулна, кесг зун хазгуд бәәдг казарм ахулһна.

—Энчн Дөшин чиңнәч болхла, дәкәд маяиг түунд келәд тарахн угайи? — гиҗ Лиҗ саглв.

—Кемр әәҗәхлә ңов, баракан ор. Маглин бядн хойр

зөвлхвидн, — болҗ Довҗ нег мөслж келв.

—Би әәҗәхшив, би саглҗанав.

—Чамаг сагла бәәтл, тер һанцхн Окан тускар биш,

маниг цугтаһимдн нохад тохрах. • һурвн көвүн зөвәрт күләв. Хаврин шүрүн салькн бор

өрмгин уйдл болһнар сиигәд, герт немрлсн бийнь, Мах­ муды? хәәрч генүлнә. Өдрин дуусн бальчгт йовсн үкрнн арен һосиг асхна.с авн эс хагсахла, өрүнд өлвр болж һарна. Ода көвүдт һосан хагсахас урд, Кубракас өшә авч, түүнә ам бөглх болад нег мөсн шиидвртә бәәх уч-

рар, тер хамг сангдҗахш.

— Яһтлан удҗахмб? — гиҗ Маглин» махмуднь за-

ратрҗ, шүднь хавҗңнҗ келв.

— Ховнь дегд ик болад, үмкә өрчән сулдхтлнь дала

цаг кергтәлмн, — болж, Довҗ хозрв.

—• Даруһас эс 1һарч ирхлә, Кубракнг нүдхин орчдэврсән көргәсн махнд хүврхвидн/ —- гиҗ Лнж инәмсклв.

— Цаачн хавр ирәд, ноһан һархла, эн даарсан мартхч. — Довҗ үүрмүдән үдрдәҗ өгхин төлә, теднүр дәврәд, нег Маглиниг, нег Лиҗиг күнд нудрмарн чичв.

—Чи Кубракин орчд маниг тарахар бәәдг болвзач,

—гиҗ келәд, Лиҗ Довҗйн алх-һарин нүдлһнәс зулв.

—Эх, Лиҗ, Лиҗ, хавҗңнҗасн шүднчн ке.личн зу\Ж

бичә таслтха гиһәд, санам зовад дуладххар седхлә.^. Дигтә эн саамла модн үүдн хәрү җиигәд, цааһас бөг-

дисн Кубрак һарч ирв. Асхн кедү харңһу болвчнг Һаза зөвәрт зогсад, тер харңһуд нүднь дасҗ одсн һурвн хазг көвүн, Ункановин бәәдләр, түүнә көлән ә*рә чирп ПОВҖ шугшсн ду соцсад, Кубракла нег дааврта үүл учрсиг мсдв. Тер нам һурвн үзгәснь хавсрад, шахад ирсн көвүдпг түрүләд оньһсн уга — түдү дүңгә зовлцта йовна.

Довж күнд нудрмарн, бәәсн чидлән хураһад, Кубракин зүн сүвәһәрнь цокад орксн, тер зүркнь шу түсс> мет, догдлн һәрәдчкәд, әмнь менрәд,. нүднәснь дала’оч! цацгдад, «ях» гидг ар’һнь тасрад, доран унҗ.йовтлнь Маглин түү.г унһал уга; барун хааһаснь өргҗ босхад

168