Добавил:
Опубликованный материал нарушает ваши авторские права? Сообщите нам.
Вуз: Предмет: Файл:

Балакан А. Буурл теегт

.pdf
Скачиваний:
6
Добавлен:
01.02.2025
Размер:
48.98 Mб
Скачать

— Тер адучин тускар келҗәнәв. — Гилан, Бакланиг

дәкнәс тохаһарн аярхн чичәд, өргән заңһв.

кевтә, коле

Баклан, мөртә хазг көвүг шинкән үзсн

хәләчкәд, пк санамрар келв:

 

 

— Көгшн өвгн эсйй.

хазг.

 

— Юн өвгн болх билә. Баахн

хувц өмсх

— Баахн хазг иим халунд юңгад

зузан

билә.

—Көөркү минь, эврән йосндан көгшрҗәх бәәдлтәч, — гиҗ Гилан үр күүкән хордхав. — Нүднәнчн харэн сулдҗ одсн бәәдлтә.

— Тиим чигн болх.

Тиигхд Пантусин гергн Мечитовинд гиичләд хәрснә хөөн зүсн-зүүл зәңг !һарв. Зәрмснь келнә: тер Хәбиһин нк' күүк шинҗлхәр ирҗ гинә| наадкснь келнә: Җирһл Шаркинә күүкнд үг орулсн, Болташ, Гилана эк, буру гиҗәхшивидн, зуг Җуңһриг гер автл күләтн гиҗ болна. Ахнь өрк өндәлһәд уга юмнд дүүһинь яһҗ хәрд мордулхв гиснд, Пантусин гергн зөвтнь багтҗ гинә.

Эн зәңгс Хәбиһинәд, Шаркинәд күрдг угань кен мед­ иа, болв Гилан, тер гиич ирәд хәрснә хөөн, даңгин бийән ясад, чирәдән өрм түркәд, үсән тосар гилвкуләд, өңг- тә-зүстә болхар зүткнә. Бакланла дотрк седклән ода хувацхш, зүгәр түүг урдкасн үлүһәр хәәрлсн бәәдл һарна, дү күүкнләһән адл эңкрлнә. Зуг негх дәкҗ тер ик нуувчар Бакланд шимлдҗ зәңглв:

Хәрд мордхар белдҗә.

Нанд тиим седкл уга, — гиҗ Баклан өмнәснь се­ рж хәрү өгв.

Чини седкл кен сурна болһнач.

Бакланд тиигхд Аакуһин келен сананднь орад, мусг инэв.

Хәрд һарх седкл уга гинэч, эврэн байрлад пнэҗәнәч, — болҗ Гилан үр күүкән хордхахар седв.

Би талдан юм санчкад инэдм курв, — гиж Баклан цәәлһв. — Мини насн одачн бичкн.

Арвн дөрвтәч, дигтэ хэрд мордх насн, — гпчкэд, Гилан күүкнә чикнүр улм өөрдҗ шимлдв. — Кен эрк

зөөхәр бәәхиг медҗәнчи?

Кен?

Манахн.

Тиим юмн хама бээдв, — гичкэд, Баклан Шаркп-

39

ПО ншко гернн су^дрг

11()Г)С УР^ ('УУ(|1 Гм')1)||'п 11 г'<,- ад,

хәрхәр һарв.

Ауцпр глин дхпппн

гиж Г и-

Гегадчамд мана

.чан. куукнг г-эмэснь дарад хәрү суулһад, нлднь с.урв. Бн чамд КС.ЧВИ1.чип: панд хард һарх ухай ута.

Ги.чан цааранднь Бакланла ахиннь тускар күүндси уга, гуүнәр сана.чдчкад, һаслцтаһар эклэд дуулв:

Гажрха \|)11СН х\лсн-.кч сид Тавп туһл хлләҗ хәрүлнә,

'’Гаварп өссп Көадәлә күүкн Толвта альчурарп дайлҗ паадиа. . .

Эн куүндврнн хөөн Баклан, нүднь ээсн кевтә, /Куд­ рин тускар санна, харһад ирхләнь чирә-зүспнь. бәәдлбәрцпнь этүдәр шинҗлҗ хәләнә. Тер сарсхр хәмрта, даңгин мөр унлһнас көлтә күвкиҗ одсн көлтә көвүг вер­ хи мсдх дутман, Җуңһрин эк-эцк әрк зөөһәд оркҗв гиж икәр саглна, әәснь күрнә. Ташр деернь, Гилана келсиг иткүлхәр бәәх мет, Болташ өдр болһн гишң Хәбиһин

тал ирдг болв.

Баклана әәсн әәлһн дими болҗ һарв, Шаркннәхнтуүнә эк-эцкүр әрк зөөсн уга. Дәкәд болхла, хавраһа Пантусин Җирһлиг гиичд ирәд хәрснә хөөн җиркләд һарсн ■зәңг, деерәснь хур орсн цог мет, унтрад хуурв.

Ода Баклан тер адуч баахн көвүг үзәд, Пантусин тиигхд унҗ ирсн, маңнадан толвта, булг шииртә кер аҗрһ таняд, теднә өөр мөртә довтлад, олн зүсн эрдмэн кен үзүлҗәхиг тааһад медв.

— Хәлә, хәлә цаадкан, яһсн һавшун көвүмб! — болҗ Гилан, түүҗ йовсн арһсан мартҗ, адучур заав.

— Көгшн өвгн мөрнд һавшунэс болхла, тегәд кен -һавшун болхмб, — гиж, Баклан эс үзсн, эс оньган өгсн бәәдлтәһәр келв.

— Не, чамд өвгн чнгн болтха. — Гилан, үр күүкнь келснләнь эс зөвшәрхлә, түүг улмар басхар, ууртаһар келв: — Тадн, Хар Дааһнахн, нег зүтксн хөөн элкн деертн цог тәввчн, келсән келәд суудг тохмт.

Тер хоорнд баһ наста адуч цөөкн мөрэн нег пнгән хавсрж. көөһәд, нег тиигән довтлулж, гүүлгәд, маңнадан толвта аҗрһарн тедннг көөҗ күцәд, өмннь көндлңюк зогсад, мөрән ар хойр көл деернь суулһад, өмн хойр көләрнь аһар хәәчлүлнә. Тиигҗә!һәд, генткн, хасн суми мет, уралан нисәд, аҗрһиннь деллә элкдж негдәд, зөво-

40

рт довтлчкад, көлмүдән дөрәһәе суһлад, мөрпәннь күзүн деер жнпж тәвәд. хойр һаран, һәрдин далваг кевтә, үзгүзгтнь деләд. тецгрүр хальхар бәәхлә әдл, өрггдәд-өрг-

гдәдодна.

- Я, яһлав. упва, упва! болҗ Гилаи, эмәлин көвцг дсср хойр көләрп босад зогсчкад, хазаран бәрл уга довтлж Гювх көвүнә ааляе сүрдпә. — Эп, бәәдлнь, манд

та а егдх а р тип гжәнә.

Баахн хазг көвүнә һарһад бәәдг ааль зөрг хойр, күүкдиг түүж йовсн арһсипь төрүц мартулв. Көвүг мәрәрнь таняд, кенә салтрпнь медей Баклан, түрүн авгтаи *өвгн» гпжәсн бийнь, ода арһста сәрсн уутан хажудан тэвчкәд. түүнә һавшун эрдмәр нк өврмҗ ксжәнә.

_ Мана Жуцһр энүг үзсн болхла зәтинь өгх билә,—■

гнж Гилан шүдән хәврв.

__ Яһснднь? — болҗ Баклан соньмсв. — Баһчуд мс-

дәтә хазг гүвдсиг кезә үзләч?

__ Хей, чн намаг бичә меклхәр сод! Түүг һалв наста

хазг көвүһинь медә бәәнәч!

Баклан хәрүднь ду һарсн уга. Эклсн хөөннь йорал күртлнь шавхдг Гилан, экдән өгсн андһаран мартж, өркбүлиннь нуувч секв.

Манахс танаг 'һанцхн угатя төләд бнш, нам чамаг ним бүдү болснасчн көлтә һолсн бәәҗ...

Танахс... нама һолсн... — Баклан, эн басмҗта

үгмүд соңсад, тедүкнд эрдмән, һавшунан, зөргән үзүлҗәсн хазг көвүн түүг кедү дүңгәһәр, соньмсасн болвчн, өрчинь дүүргсн ө-һундл давҗ тусад, һазрт кевтсн сәрсн уутан шүүрч үүрәд, герүрн йовхар седхлә, Гилан, ямр ик эндү һарһсан ода ирж медәд, үр күүкнәннь хаалһ зе-

егләд, йовулш угаһар ээрв:

— Баклан, яһҗахмч?.. Наадлҗанав... Кемр мана Җхңһрт йосндан дурта болхлачн, эндрин бийднь танаһур әрк зөөтн гиҗ эк-эцкәсн некнәв...

Маншр деер чини ахас һә күн уга! — болж Бак­ лан, уурньдеврҗ, хахн-цахн келв.

Юи, юн гивчи?

Чиктә болхла— соңсснч!

Мини ахиг му кслх зөв чамд кен өглә?!

— Җуңһрас зута зүстә, мәәһг

көлтә,

му заңта, ик

көр кү үзәд»угав, — гиҗ Баклан

цуг хоран, дургоһап

илднь һарһҗ медүлв.

 

Гилан бас ар-

— Не, кслсн үгдән бат бол! — гичкәд,

һсар д<үрсн уутан шүүрч баруп ээмдән үүрәд, сссрин

кецәс урппан адһж шудрв.

Хойр күүкпг хотнур мөрлж, йовхиг үзсн баахн адуч, мөрдәи үлдәчкәд, көөсн цахрсн толв маңиата кер аҗрһарн теднә хаал-һиг керчҗ ирәд, ик өргмжтэһәр мендлв:

Эцдән сар-нарн герләр мандлсн, Эльмт күүтрпн сәәхләс, мациа тиньгр, мөңк байрта бәәдг бизт!

Хазг көвүнә тср әрүн үгмүДәс хоорндан цүүглдәд, нег-негән басмҗта үгмүдәр хазлдад, маңнань буугдсч хойр күүкнә чирәснь хара зөңдән тиниһәд, нег-негнурн хәләлдж, пнш хаһрҗ инәлдв.

Булг шииртә кеерән тедНә өмн биилүлж.әх көвүиэ цольгсн хәләц, саадгар хасн сумн мет, күүкдин өрчд ту сад, зүркдинь бульглулҗ цокулад, соньҗ үүл.әв. Хазг көвүн, эцкләһән әдл, хурц һәрд хәләцтә, дундын нурһта, күдр цогцта. Тер учрар Баклан, урднь мөринь үзәд эн Кулешов Пантусин көвүн гиҗ тааҗмедсн болхла, ода зүс-зүркинь, цогц-нурһинь колс хәлән, эс эндүрсән батар медв. Зуг урднь Пантусиг чигн, түүнә мөр чигн эс үзсн Гилан, «ода эн сәәхн көвүн кенә үрн болхв, альк күүтрәс нааран ирҗ йовхмб?» гиҗ төр кеж, өрчнь зовб.

— Не, күүкд, баавинтн нерн кемб? — гиж. хазг көвүн наадлҗахнь, аль йосндан соньмсҗахнь медгдлго, инәмсклҗ сурв.

Түрүләд пиш хаһрад инәлдсн, дәкәд менрәд тагчг болен күүкд, одахн һарсн цүүгәһән төрүц мартад, дәкнәс инәлдв. «Амта күүкиг аавиннь баранд дарҗ болдго» гйһәд, амта-келтә Гилан, хүмсн хойр ээмән тинилһәд, зөргтәһәр келв:

•— Баавин нерн кергтә болхла, бааҗаһас суртн.

— Тииклә эврә нерән келтн, — гичкәд, хазг кевүи тачкнад инәв.

— Мини—Гилан,—болж, ичх-эмәхәсн хөргдлго шурһад орад бәәдг шудрмг Гилан, эн саамд әрә соцсш дууһар хәрү өгв.

— Чини нернчн кемб? — гиһәд, баахн адуч манна дан толвта аҗрһан Баклана өмн биилүлв.

Баклан, ус балһсн мет, хәрү өгсн уга. Типгхлә хаз1 көвүй үр күүкнәснь сурв:

Чи, тегәд, Мечитов Шаркинә күүкн болхговч?

Намаг хамаһас таньдвт? — болж, Гидан, эн саам

байртан Дегд бүтхләрн, ээмдк арһста уутан буулһҗ, та чкнҗ инәв.

42

Күүкн сәәхн болхла, нсрнь, баатрин цол мет, холд

туурна, — гиҗ адуч бас инәв.

Тиим магталас зөрг авсн Гилан, толһаһан’ хооран сажад, баһлцг бөдүн күклиннь дүүҗлсн цаһан мөцгдиг

зөрц ә һарһҗ

җнциүләд, илднь сурв:

— Орчлңгпн

сәәхн Мингйәнә сүрә дарм өнгтә-зүстә

хәрин риич, тана нсрнтн ксмб?

— Пө, Гплан, чи ксләрн Дендә-җаңһрчла теслцҗ чадх бәәдлтәч. — гиҗ көвүн күүкиг магтад, дәкнәс Бакланур шнртәд, күүкн эмәҗ буру хандхла, Гиланас неквртәһәр сурв: — Үр күүкнчн келн-амн уга болвза?

—• Та мини сурврт хәрү өгсн угат, — болж, Гилан дал-ээмән холькад, цасн цаһан шүдән цәс үзүлҗ, улм

чаңһар тачкнҗ инәв.

— Атнан, — гичкәд, адуч, Бакланиг бичә үргтхә гиһәд, довтллһнас халҗ одсн аҗрһан амһаһинь чаңһаҗ гедр татад, толһаһинь сеңкәлһҗ гекүләд, күүкиүр саглҗ өөрдәд, иткүлҗ келв: — Келн-амн уга күүкн, намаг бийән таньҗахш болһвзач? Чи хар Дааһна Хәбиһин

күүкнч.

Маңнадан толвта булг шииртә кер аҗрһ, көвүг тиигҗ келхиг күләҗәсн кевтә, уралан хагдад һархла, хойр күүкн, докъя өгсн мет, дегц ардаснь хәләһәд, кесгтән гердәд зогсв.

Хальмг күн көвүндән хадмд хәәх цагнь болхла, һартан үүлтә, гертән ахуч, келтә-амта, сегән-серглң, сәәхн заңта күүкн альд, хама бәәнә гиһәд, даңгин чикән өгәд һарна. Өөр шидрин күүкдиг хурһ дарҗ тоолад, тернь тиим, эннь иим гиҗ шүүһәд, эс ирлцхлә, хол әәмгәс хәәнә. Кемр санснлань ирлцх күүкн бәәхиг соңсхла, түрүләд эцкнь йовад шинҗлнә, дәкәд экнь элгн-садан, эс гиҗ таньл-үзлән орсн болад, күүкнә бәәсн хотнур күрәд, хаҗуһин әмтәр дамҗулад, җил-насинь медҗ авна. Түүпә хөөн күргн болх көвүн аду хәрүлсн болад геедрсн мал хәәсн болад ямрчн шалтг олад, эцкиннь, экиннь шинҗләд ирсн күүкиг одҗ хәләнә. Кемр күүкн көвүнд гаасгдхла, көвүн эк-эцкдән «тадна седкл тевчҗәнәв» гинә, кемр күүкн эс таасгдхла, «өрк өндәлһхдән адһад яахв» гинә.

Көвүн эцк-экиннь зөвт багтхла, түрүләд хурл орад, күүкн көвүн хойрин насн-җил келәд, хоорнднь харш бә-

43

. ........ пп.чһнә. Кемр харш бәәхлә, бүүрипь ясулна. ха.

әх,\

 

бопхла. түрүләд эпкпь, >с гиҗ элгн-садиаснь м,-

р.'

'‘

. күүкнә эк-эцкүр белгтәһән одад. зви-учрян күр-

Х.1,Ә

1

I4 I

1 1

ГНӘ\алъмпч' те1’ хуучпа носпг теңгин хальмг-хазгуд чн-

гн хацНлна. тевчпә.

Атнчнпг Мапипп көвәдк хотнур одад ирснә хявн Панп-е. белгәп апад, Ик Буурлыи хурлур ирәд, кявүн күүкн хойрпн төрсн җил келәд, ном секүләд, сәкүсинь хӘ,1әл11ВХурла бапннг Арсинов Сернг дорж-жодвян ссргәхәр дуудсн учрар, Пантусин кергиг эгл гслц хәляв. Тср, бахлуртнь бүлкн торсн кевтә, һолиһәд, нем орчлцгпн хамгнн дааврта төр күцәҗәх мет, дөрвлжн кевс делгсн маштг шнрә деср помпаҗ сууһад, өмнән бәәсн әрвжго өндр ширәд ном делгҗ секәд, урлнь гүвр-гүвр гиһәд, хамрарн һуңньҗ ном умшад, эрк эргүләд бәәнә. Көвүн күүкн хойрин хоорнд харш харһдг болвзго гиһәд әәжэх Пантус, гелңгәс нүдән хөөһүлл уга, түүнә көндрсн кэндрлһ, яәәхлсн нәәхллһ болһниг хавлад, аньчксн нүдән кезә секнә, кезә тер өмнк номан хәләҗ, товчлгч үгән

келнә гиһәд, күләһәд сууна.

Нам нег саамд Пантуст гелң унтҗ одсн болҗ медгдз, юңгад гихлә, түүнә урлнь. көндрдгән уурад, эркнәннь ; шүлзә ә һардган тасрад, йириндән тагчг хурлын өрә, э- чимән уга болҗ одв. Күләвр дегд удан болад, гелңгиг унтҗ одснд тоолад Пантус, түүг серүлхин төлә, хоолднь ясн торсн мет, зөрц чаңһар цахв/Гелң урдк кевтән, нудән аньчксн, көндрҗ бәәхш. Зөвәр болад тер, генткн әмн орсн бәәдлтәһәр, эркән түргн-түргн эргүләд, урлан дарударунь түргәд, нег зүн бийдән, нег барун бийдән нуль-

мад, талхм-тачм татад ирвГелң анята нүдән әрә зааглҗ номурн шаһачкад, аяр-

хн дууһар зәрлг болв:

— Күүкнь мөчн җилтә болсар, зөвәр харш бәәҗ, тү-

үг би, номин җитхт күрәд, әрән гиҗ

чиклҗ чадув. Ом

маани падма хом...

.

— О, хәәрхн, тиим болтхал, — гиҗ, Пантус бас хойр һаран намчлҗ бәрәд, -һурв дәкҗ гекәд мөргхлә, гелц, туүг өкәх болһнд маңнаһарнь эркнә мөңгн бумбар зәвәр өвдкүртәһәр цокад, әдс өгнә.

Пантус гелңгиг унтҗ гиһәд харт бәрсндән сеҗәд, авч ирсн белг деерән, тер килнцән хәрүлхәр, мөнг немҗөгв. Гелңд бүүринь ясул’ад,. күүкнә җирһлд бәәсн харщиг

44

авч хаюлсн Пантус герүри пк байрта хәрҗ аашна. «Бурхн тус болтха, дәрк минь, харшае мана керг-тнппг геглгхнн төлә гецгә амн-ншрнь тасрж, одв, бәәдлнь, тер харш бәәсн Эрдгин нутгт күрәд, на-паадкинь йилһәд, эвиль олад, эвтнь багтулад, бүүринь ясж. өгвә, - гиж Пантус зхуран санҗ йовна. — Гецгән зсргәс, зу наслтха».

Герин эзн хурл орад сән зәцгтә ирснәс көлтә Җирһләе байрта күн бас уга. Урднь хойр көвү һарһад, тсднь өрк өндәлһх насндан күрлго өцгрж одсн учрар, һурвдгч кнвүһән кү кехәсн эк төрүц юм хармпх санан у га.

Җирһл, верен әркән бортхст кеһәд, Пантусиг күүкио эцкннүр йовхла өгч тәвхәр, кссг вагас нааран белн бо­

да д бәәнә.

10.

*

Цөөки хонгар ирсн Паша Хәбиһинәд хойр долан хонгтан бәәв. Цаһаң Эльмт күүтр орсн күүһәр Ульянад мах, шилтә хәәлсн шар тос, дорвата шүүрмг, хурс илгәДэд, көвүнтн басчн манад бәәҗәтхә гиҗ. келүлв.

Эн өдрмүдт Ааку Паша хойрас ик кишгтә улс берк. Тедн Бадмин орчд эврә малан хәрүлнә, зәрмдән Хәбвһин хәләҗәх Сернгин тохмта үкрмүдүр одад, бас нөкд болна. Болв хамгин өргмҗтә юмн — у-өргн тег, ундн бо­ лен цевр аһар. Тег тер хойрт дүүҗң болҗ медгднә. Көвүд һәрд дураһад, һаран делчкәд, нисхәр бәэх мет, са-

льк өрәд гүүлднә.

Зәрмдән, өвдгцә ноһан дунд кевтчкәд, иргчин тускар күсл кеһәд, наснь бичкн болснд һундл төрцхәнә. Негнь шулуһар хазг нер зүүһәд, эврә мөртә, ке хазг хувцта, зер-зевтә болчкад, цергт мордад, талдан һазр-ус үзхәр седсн седвәрән келнә, наадкнь шулуһар залүһич. ээмд күрәд, әрк уучкад өрк-бүлән зовадг эцкәсн салад, делкә кедәд, Әрәсәг эргэд, наадк улс ямаран бәәхиг хәләхии тускар саната бәәхән цәәлһнә,

— Паша, бидн хама йовдг болвчн, нег-негән мартхмн биш, — гиҗ Ааку хөөткән батлна.

— Кемр би, чамла әдл хазг болен болхла, чамас тәрүц салшго биләв. Хамдан цсргт мордад, хамдан эцкхааһан харад, хэрҗ ирәд, эврә хүв 'һазран эзләд. тәрә тәрәд, өрк-бүл өндәлһәд, амулң җнрһх бпләв Зуг ма­ нд, оруд муҗгудт, эн теегт һазр чигн, зөв чнгн уга, — болҗ Паша һашутаһар келнә.

45

V,,!)., ..................... .

икчүдии у;:;ч( седк.'ШИ Я1.

.....'

...

1,/пү|> >'”<•«”

'1ҮРҮ >ҮЛҮД осхлә. куи бичкнасн

 

\.,чп |үү/1.|

балдл-жирһлин ааи медд* сднж.

 

\'н/һ1ь Лику Няшл хоһр Эльмтд бәәхдэн. наадк ка-

һг/I'к1

күүзрнн ярдк сер дсер ончрж нааДДГ б*р

,,И

Дц пдрмүл-1 хотня

кнвудлә нөрхн үүрләд, олар хуряд

м

п.чл;|х/ь'1 ямлрап сои болдгиг медж авп.хагк лоирху-

,,11' 11П.'|Л,( иле олар наядси сергмжтә болн завхга баәҗ.

Н/11н;||| хәрх болзг болхла, Лаку ахасн

мерииь сурж

,|в;|

I,

ууг сундлад, Эльмт күүтрт күргв,

 

 

Ока, манаһур орад һар, — гиж Паша үурэн зрв

ля;

^Куүпә мөр унсн куп - овхаж хатрна» гипә, — бо­

Аяку хәрү игнэ.

- Бад.м чамаг күүтрин захд буулп-

чкн,

хору ир гилә. Ахав мсклҗ болшго, эс гиҗ тср хөв-

шп> мерой иткж өппго.

хойр кееун

Наша Аакуһин

келсн зөв-учриг медәд,

күзүдлдәд, бичкн бүрүс ксвтә, нег-негэн халхаснь үнрч-

ләд, салад һарцхав.

Ахиннь ксериг унсн Ааку хәрү довтлад һарв. Пата туүнә баран тас.ртл ардаснь хәләһәд зогсв, түүнә нуд­ ное нульмсн эврән һоожад бәәв. Тер, тетя Цаһана өгся белгиг ээм десрән алс цокҗ хаяд, күүтрин гермүднн ар хажуһар, эврәннь селә темцәд һарв.

Ааку, ишкә герүрн өөрдж ирәд, зелин хажуд зогсҗах амһаһинь сулдхл уга, җолаһинь эмәлин өмн бүүргәс. татад сөөчксн кесг мөрд үзәд, нкәр алң болв.

Орад ирхлә, герт таньдго һурвн-дөрвн залус бәәид Дундын нурһта, ирмәгинь эгцлж хәәчлсн^нигт еах.тгч ча­ лу бортхас әрк кеһәд, түрүләд герин эзңд, дәкәд Цаһанд күндтәһәр бәрүлв. Наадк залуснь унд кесн ааһсиг эврән авцхав.

Нс, кен негмвндн болвчн, му күүкдтәһән толпа эрүл, бпәсн мал-гсрән эзләд, амулң менд. бәәх болцхай>

гиҗ бортхас әрк кожной залу эврән йөрәл тәвб.

О, деедс өршәтхә, тана йерәл бүттхә, — гнчко.1

Хәби эврә сөңгән эдлҗ оркв.

Эгц сахлта залу ааһта ундан бәрчкәд» һазаһас ар& прәд, эркнә өөр зогсҗах бичкн көвү үзэд, хоир һарарн даальцган ухрлж утхад, кампадь, балта һарһж вгв. Лаку ода нрж тср залуг таньв. Эн х.азг Хәбиһиниг Эльмт күүгрәе нааран нүүһәд уга бәәтл, хавриз эклцәр м*

пәһүр ирэд, хонад одла.

Гнпчнрпн хот эдлсн Цаһан, ик бараһан уудлад» шнн

46

НП1КӘ девекүр һарһад, барана әмн делгәд, тсдниг суулһн. Хәбп һазаран һарад, шитмд бәәсн хөөдәсн шүүжәһәд. хамгин чинәтәһинь бәрж. авад, әмииь һарһв. Бадм хөөг өвчәд, гсс-гүзәһииь һарһад, ясинь үй-үйәрнь салһад, махинь мөч-мөчәрнь йилһәд оркв. Цаһан дотринь цсврлж, арчад, шувхрж. уһаһад, һаза зуухд далһа хәәс нерәд, экләд хот ксв. Гиичнр үзәд гсртәсн шурс һарсн Баклан бае экдән цуг хамгтнь нөкд болна. Эк күүкн хонр хоорндан күүндхш, зуг гиичнр юн ксрг-тәрәр ирснг күн болһн тааһад медҗәнә.

Хәбп, хөөнә әм һарһчкад, дарунь ишкә герурн орад, гппчнртә ю-бпс күүндҗәнә. Залус толһалж. ирсн Пантусин көк цемгн мундирин өрчд Георгиевск кирс гилв-далв гннә. Түүг үзсн Ааку, теврҗәсн дү күүкән дүүжңднь хәрү тәвчкәд, тер кирсиг бәрҗ хәләхәр седнә. Болв көвүнд тер седвәрән күцәх берк: негдврәр, Саки, өшәтә кевгә, һол моднас өлгәтә дүүҗңднь тәвхлә, бәәгәд уульна, хойрдхла, Ааку кедү дүңгәһәр җилвтдг болвчн, хәрнн залуһин өрчд геглзн гилвкҗәх кирсиг һарарн бәрҗ чадшго — бичкн көвүнд тер кирс сетрә болҗ медгднә.

Икчүдүр хәләһәд, теднә соньн күүндврт чикән өгәд, Сакиг саатулад суусн көвүнә өвр деерәс нег күн дү күүкинь шүүрәд авхар седв. Ааку аюдан, дүүһән күүнд өгшгоһар бәәх мет, түрүләд түүг өрчдән шахв, дәкәд экиннь чирә үзәд, байрлад одв. Цаһан нилх күүкән теврәд һазаран һарв.

Яков Сернг хойр, теңгр мет, хоорндан ход болхгов,

гиж, Хәби, гиичин белг-унднас эдләд орксн, амнь халҗ одсн, Пантусин келсн тоотд зөргтәһәр хәрү өгчәнә.

Корольков чигн, Арсинов чигн йилһәс уга, — бо лҗ Кулешов герин эзнлә зөвшәрҗәхш. — Бэячуд бол-

вас — кенчн әдл ухата: малан, адуһан цуг эв-арһар, нам хулха-худл олзладчн .тооһинь басчн икдүлх, өскх күсл-

тә.

— Уга, күндтә Пантус, Сернгәс өршәңгү уга күн бе­ рк. Тер Орһадулыг тараһад хайчква, тана ах Помпушиг бас доһлң көлтә үлдәвә. Корольков болхла, негл бурхп кевтә, дүңгәһәд бәәнә. Сернглә әдл, эврә зөөрнь баһдад,

әмт меклж, әрк уухш. -

— Кемр Корольков Яковиг бурхнд тоолҗахла, намаг эзн цаһан хЪн гиһәд санчктн! — болад Пантус карҗн,-

над инәв.

Хәби, гиич хазгин келснд уурлхан, аль түүг дахад

47

111ЮХӘП нп.чһж эс чадад туржотл. Лику тсдщ Р аярхч, оэр-

1

залгсин

толһачас сурн:

 

Цантсс ах, эн

орчдк кпрсоп баатр йовдл узулэд

В 1

т ? Лек эн

баахн

хазгасп авчатп! Баатр йовдл үзүл-

х?р кусл кежодгчп, -- болж Кулешов, нрмогинь эгцлж хэачлен ннгт сахлан плод, көвүг бипүрн дуудв. — Наарлч. хазг. Нернчн кемб?

Пант\гс көвүг өөрән суулһад, зара үстә толһаһннь

пләд, омгтаһар колв:

__ Залус, энтп алдгго поста баатр болх. Ңагнь ирхлэ, тздн эн хазгнн тускар соцсхт. Мнни келсиг тодлад авчк-

тн.

__ Та хамаһас меднәт? — гиҗ Пантусиг дахж ирсн

хазгсдын негнь сурв.

— Хәләцнь хурц, махмуднь эрчмнәд бәәнә, дәкәд

үснь шүрүн, эврә заңта баатр болхми.

Пантуспн магтал көвүнд кедү дүңгәһәр таасгддг болвчн, Аакут талдан төр соньмсаҗана.

Күндтә ах, эн кирсән дәәнд орад зүүвтә?

Зөвтә, зөвтә „сурвр, —- гичкәд, Пантус омгтаһар

хәэү өгв. — Арвн җил хооран, мана ах-дү болгар улсиг паһан махлата түргин үлмәһәс сулдхлһңд орлцад авсн ачллһн...

Хәби бичкн көвүндәи ш.әр ханж сууна:

хамгнн түрү

наглань Ааку хаҗуһас, күүндврт орлцад,

болх-болшго

з\тклдәнәс гстлгв. Ирсн гиичиг кедү дүңгәһәр күндлдг болвчн, Хәби түүнлә зөвшәрж чадшго, юцгад гихлә, аду өскәч буру келтә Корольков Яков түүнд эврә цүсн-махн Арсинов СсриГәс дола деер, тевшүн бәрцтә, сән заңта бурхнла әдл күн болҗ модгднә. Кулешов Пантус Яковдиь члгн, Сернгднь чигн дурго бәәҗ, тер эн хазг залуснн өәр эврә дурго седклән келҗәнэ. Пантуст тшш звргтэ болх зөв бәәнә. Орс түрг хоорнд болен дәәллдәнд орл* 1'ад, тер баатр йовдл үзүләд, хазг күн омгшҗ зүүдг, хамгин күнд ачллһта — Георгиевск кирстә ирлә-

Аакуһии сурсн сурвр, Паңтусин өрчдән хадһлад позсн, арвн жил хооран үүдси күнд болн күчтә, зовлцта бе­

ли зөргтә бәәр-бэрлдәг хәрү ухаиднь

сергәһәд,

нуувч

угаһар келүлһв.

'

'цаһан

Болгар келн-әмтн тавн зун җилин

туршарт

махлата түргин үлмәд бәәһәд, эврәннь сулдхврин төлэ

48