Балакан А. Буурл теегт

авхулад, станицән тсмцәд -һарцхав. Тедн Хар Дааһна Хәбиһин цавд үлдсн уга.

Эцк үкхлә — ах эцк, эк үкхлә — эгч эк гидгГодовик Ивана өрк-бүлин цуг бәәдл-җирһл түүнә ууһн көвүн Бадмпн нурһнд ачгдв. Ахиннь тер күнд ацаг хувацхин төлә Окад урдкасн давуһар өөд өндәлго көдлх ксргтә болв.

Хамгин һашута йовдл эцкнь өңгрәд дөчн йисн хонгннъ күцәлһн деер һарв. Өвкнрин йосар — һал тэәх ксргтә болв. Тиигхд, эцкин* цогц һарһлһнд, буйинь ксхәр прсн Шарап-гелң зәрлг болла: Хәби эн төрлдән нүикн даарад, хот тату өлсәд йовсн болхла, тер сәәни төрлд тиим зовлң үзх зөв уга. Учр тиим болсар, дөчн йисн хонгпнь күцәхләрн, хурлд нерәдәд, селвх. дөрвн зах —хав- рар, зунар, намрар, үвләр өмсх хувц авч иртн гиҗ. Дәкәд тер даңгин цадхлң йовтха гиһәд, сааль үкриг туһлтаһинь бас авч иртхә гилә. Тер тоотыг хурла гелңгүд ном у.мшад, Ивана сүмсн бүүрлсн шин төрлин нутгур йовулх

болла.

Ах дү хойр нег бухан, деернь Окан тиигхд шиңгәсн мөртәг ташртнь хулдад, мөңгһарһҗ авад, өрәләрнь дөрвн зах хувц босхв, наадк мөңгинь хавтхдан дүрәд (мөңгәр бас бәрц тәвдмн гинә), туһлта үкрән көтләд, Ик Буурлын хурл тал ирв. Экнь бас хойр көвүһән дахад һа-

рв.

Эдн хурлын үүднд кесгтән зогсв. Аш сүүлднь, Ива­ на буй келһнд ирсн Шарап-гелң һарч ирв.

— Не, сәәни орнд төрсн күүндән юн бәрц авч ирвт?— болҗ тер соньмсв.

Туһлта саалин үкр, дөрвн зах шин хувц үзәд, Шарагг гелңгин.чирә герлтәд, тедниг үрәд, хурлур орулв.

Хурл дотрк, олн шүтә залчксн, йир сүртә бәәдлтә. Шаһан дүңгәһәс авн тавта-зурһата бичкн күүкдин цогцла әдл Махмуд бурхд чигн дала. Зәрмснь нәәмн, арвн һарта, зәрмснь маңнадан немр нүдтә. Эргмд зулмуд тавлата бәәнә.

Мөргүлин хөөн Цаһан, Окаг ардаснь түлкәд, худрад бәәҗ, көвүнәннь хавтхд бәәсн сүүлин мөңгәр бәрц бәрү* лҗ оркв. Гөрәсн идг икдәд тарһлдг, гелц үкл пкдәд бтлҗдг бәәж. гиҗ көвүн дотран һашутаһар ухалв.

Эцкин хонг күцәснә хөөн, өңгрәд эврәннь сәәһән хәәсн Годовик Ивана гсрт тату-тартг гидг юмн дацгин бәә-

119

рән эзлв. Ээм хаһрха, элкн өлн. Девсх-дерлх элв, һазак мал чилв.

малынь мекләд авчкв.

Әмд бәәснәс — үксн деер болж һарчана. Күүг әмт цагт кен чигн, нег үлү гелңгүд, түүнә сә хәәхш. Үксиәхөөн түүг тснд, хөөтин төрлд, нүцкн бичә йовтха, елн бичә бәәтхә гиһәд, дөрвн зах.хувц, саалин үкр илгәжәнә. Тер халхдан гелңгүд цаһан санатаТиим цаһая сана* һан, оньган бурхн-шажна элчнр әмд улст яһад эс өгнә?

Харчуд угатя болснд кен бурута? Бурхний аль хаа-

. ний? Тедн бийсний аль баячудый?

Окад иим әәмшгтә' болн түрү тоолврмуд орж ирдг болв, зуг тер «килнц өңгәр эдлшгон» төлә, эн тоолвраи бийәсн көөнә.

3.

Серүн салькн үләв^ Шарлҗна үнр каңкннаТеегин бәәдл, безгәр гемтәд эдгсн күүнә чирәлә әдл, шар борн-

ху өңгтә.

Күүтрт кесг хүрмболв. Җил болһн иигнә. лавриа эклцәр, Цаһан сарла,вэс гиҗ намрин дундаһар, хулһн

сарла, шин өрк-бүл делднә.

Цаһан көвүндән, тёр өрк-бүл өндәлһсн хазгудт бахтҗ, келнә:

—Ока, наснчн баһ биш, гер ав.

—Мини дурлх күүкн одачн нарта делкә деер төрәд

уга, — болҗ көвүн шоглҗ инәнә-

— Удлго чамаг хазг цергт авх, чини гергн нанд нүдн* амн болх билә, — гиҗ экнь Окад зөв-учран күргнэ. — Баклан хәрд һарад, үртә сууна, Бадм _.өрк босхад, өн* чән авад салҗ одв.

— Баав, түрүләд церглҗ ирх кергтә, тегәд бүлнп тускар ухалнав.

Цаһан, үснднь буурл орсн,. тәв күрч йовх наста. Ү’р- диннь хөв-кишг хәәхәр седдг — түүнә зөв.

Нег дәкҗ Ик Буурл талас мөртә хазг ирв. Тер хавгхасн цаас һарһад, Окан һарт атхулв. Станнчн атамана тииз үзчкәд, Ока түүг юн цаасинь медв. Урднь Эльмт күүтр Намровск. зууна тоод ордг било, хөөннь Платон* ск станицин медлд бәәнә.

120

Ока зәцгч хазгин авч ирсн цаасиг дэкэд нет ширтж, хэләв, түүнд бичәтә тоотыг, үзг боДһнинь ниилүләд ум-

111в-

— Го... ро... до... ви... ко-ов, — гиҗ тер цааенд овкнннь норн бичэто. Умшчкад, алц болв.

Эцкнннь келәр болхла, теднә өвкин норн Х’ар Дааһн бәәснг, Намровекзууна пйиср согту ирэд, тер нериг орет хүврәһәд, Годовик гиж, дегтрт бичсн билэ. Эндр эн цааенд бичәтәһәр болхла — Годовик биш Городовиков болж. һарчяна.

Супруновин ах адуч Джелачинов шамдһа боли һавшун көвүг таассн учрар, зэрмдэн Окад, сул нагинь олзлад, үзгүд заанаОка негчн едр школд оремн биш, түүнд сурһуль даедг цол чигн, эв-арһ чигн уга билэ. Йистэһәсн авн эклэд баячудт, аду өскәчнрт, күүтрин толһачд заргдад, эндр өдр күртл теднд мухла болад йовата.

— Баав, намаг станичн атаман дуудҗана, — гиж Ока экдэн келв.

—Цергт авхар бәәвзә? — болҗ Цаһан сүрдв.

—Уга, хазгин тоод авхар бээдг болх.

Миңһн нәәмн зун найн доладгч җил һ*арсн йоснас иштәһәр' теңгә хазгуд хөрн җилдән церглнә. Түүнә түрүн һурвн җилнь белдврин тоод авгдна.

Өрк-бүлдән түлән-арһсинь белдәд, хаша-хаацинь ясад дөң-нөкд болхар ирсн Ока, түүнәннь орчд Ик Буурл' орад һарв. Эльмт күүтрәс бас Наалдуш, түүнә йосн нернь — Самтан Чульчинов, Маглин Салынов эдниг дуу-

дулҗ.

һурвн көвүн Маглинә эцкин мөр тергнд зүүһәд ,деед ар үзг хәләһәд-һарв. Зууран йовад, Самтан алң болж суржана:

—Лапсан манла цацу, түүг юңгад.эс дуудсмб?

—Эцкнь Николаевд өөк үмкүлчксн болхгов, —гиж

Ока хәрү өгв.

— Өәк? — Самтан үүриннь теҗгәр келсиг эс медж чадад, дәкнәс сурв: — Миколаев өөкәр ю кехмб?^

— Атаманиг хахж үктхә гиһәд, зөрц өгч, — болад

Маглин тачкнж инәв.

—■ Тииклә Мечитовиг түүрмд еуулһхмн бишвн?

- Мөнгтә күн — тамни амн дсер җирһдмн, — гиж

Ока цәәлһв.

— Атаман... өөки... там...— Самтан наалңһуш хам-

121

риннь нүк хучлад, эн үгмүдин утхиг тснд хәәсн кевп тагчг болж. одв.

Ока Маглпн хойр Самтаниг невчк «давснь татуг» мсддгтән, бпчкндкләһән әдл түүг дөөглл уга, хоорндан талдан юмна тускар күүндв.

—Хактннәс зәңг угай? — болҗ Ока соньмсв.

—Зәрмснь түүг түүрмд сууж, гинә, зәрмснь Ростовпн базрт үзсәр кслнә, — гиҗ Маглин хәрү өгв.

—Яһдаш дүуһән санад уульна, — болж Самтан үүрмүдиннь күүндврт орлцв.

—Эцкнь угарьсндан үрүдәд үрәд хуурв. Хәләсн нег дү көвүнь яһсн-кегснь темдг уга, тииклә Яһдашас зовтңтань уга, — болҗ, Ока бөкчн берд санань зовб-

—Яһдаш эцкдән хулхаһар хот илгәнә, — гиж. Сам­

тан келҗәнә. — Зуг түүгинь Пәәпүш булаһад идчкдг

бәәдлтә...

— Чи, Самтан, тер Яһдашла толһаһан негдүләд бәәж, Җуңһрас гүвдүләд үкдг болвзач, — болж Маглин

шоглв.

— Арһта болхнь, би Яһдашиг хулхалҗ авад, пазрия зах орх биләв, — тиҗ, санамр, кү иткдг Самтан, генткн уу^лсн' бәәдлтәһәр, шүдән хәврҗ келв-

—Намас даву цааҗла Яһдаш харпҗана.

—Хадм экнь зовану?

—Уга, эгч Болташ бердән әвртә дурта!

—Тииклә кен цааҗлна?

—Җуңһр. Нохаһас дорар санна, шивртә көлән

һчкад, девсәд көлврүлчкнә. Нанд Яһдаш дегд икәр хар

болна.

Самтана келснәс Окан зүркн хорсна. Самтан хәр1

орснасн авн, ик өлнә хөөн байҗсн Мечитовд заргд^ Ока, Маглин эдн хөөнд, адунд көдлдг болхла, Самт

Шаркинә ке гисн тоотынь кенә, нам кеер малынь хәр>

снь баһ кевтә, герин көдлмш бас кенә, хаша-хаащ арчна, шин босхсн модн гериннь терз, үүдн күртл ши

җәх Җуцһрин өмнәс чигн сөрүд үг келхш, ке гисннь һәд, йов гиснднь йовад, мухла болад дасчкв.

Эцк көвүн хойрин өршәңгү уга зарлһн, хәәрлт малядлһн, урднь шулун-шудрмг, цань уга цаһан сс

122

тә, кезә нег цагт, бичкндән амха шүдтә бәәен, хамрасн көлтә Наалдуш нср зүүсн, ода йоста хазг залу болен Самтаниг «муңхг», «зүүлг» кев. Әдотн тиигҗ келнә, тингҗ тоолна, «давснь тату» гинә. Йосндан болхла, Чульчннов, бичкн күүкдлә әдл, күүнә келсн тоотыг иткдг, төрүц хар уга күн, дегд аюч.

«Номһн темән ноолхд сән» гишң, Маглин түүг наа-

длҗ йовна:

— Залута Яһдашиг хулхалхин орчд, түүнә эгчинь авхнчн. Тер ямаран сәәхн күүкн.

— Пәәпүш чирәнь сәәхн болхас биш, өрчднь ноха сүүрән үзҗ, — гиҗ Самтан уурлсн дууһар хәрү өгв.

— Өрчинь яһҗ медчквчи? һаран шурһулад хәләсн

болвзач?

— Түүнә өрчд һаран биш, көлән шурһулшгов. Шаркннә зууһач баргас? дор.

Пәәпүш бичкнәсн авн геснь цадхлн, ээмпь бүтн, эркәр өсләЭцкән дураһад әмт дөөглхдән, мууд деерлкхдән һавц билә. Генткн тер тоотнь, нохан зо деерк цасн мет, хәәләд уга болҗ одхла, Пәәпүш учрсн бәәдл-җирһ- лднь бүкл делкә бурута кевтә, күмн-әмтнд дурго болв, ярнь арснднь.әрә багтҗ, шүдн күрхән хазна, көл күрхән девснә. Тер зовлңдан үрүдәд, күүни бәәдлән геесн эцкән, баргас дор санҗ, дүүһиннь илгәсн хот-хоолыг 'нурһлҗ эврән эдлнә, мундаслсн цагтан гертәсн көөһәд

һарһчкна.

Тер тоотыг М.анц һолын өмн көвәд бәәх Супруновин адунд көдлдг, сарае сард герүрн хая ирдг Ока сәәнәр медхш. Тегәд чигн Ока, көвүдин эн нег халхарн гиогта, талдан халхарн 'һашута күүндврт орлцҗ йовхш.. •

Парвляна өөр Платовск станицин наадк зурһан күүтрәс ирсн кесг баахн хазгуд бәәҗ. Эльмтин һурвн көвүн мөрн тергнәс буухла, тедн өөрдж, ирәд, негнь келҗәнә:

— Манахс, эн хар моңһлмуд тергәр хазгт мордхар

ирҗ йовна, хе-хе!

— Ха-ха, Кубрак, нег сумар һурвн моңһл хаҗ унһа' вч! — болҗ Күңнәч күүтрин көвүн һочкнҗ инәв.

— Хала-бала гисн $ар палзн сар мөчиг кенннь мед' җәхшив, — гиҗ Ока эндәснь хәрү өгв. — Зуг тәәчүд тохмта, тәәһн шург кевтә, мөлҗсн яс кемлдг, мөлкәд һазрар гүүдг заңта, Доржинов Арман, чамаг таньҗанав.

— Эс таньдг болхла, таньлдый, Хар Дааһна ач, Хәби үкрчин салтр, хар моңһлын хаср-баср, — болад Кубрак,

123

мөрглдхәр йовх бух мст, голһаһан уралан ө/-.,пһ һаран сарсалһҗ деләд дәврв.

«Тиикд, Цаһандлирхд, мини иоолдад длинен Арси Ссрнгин көвүн болхий? — гих тоолвр агчмин зуур Сь' толһад орад, нсг мөслүлв. - • Тиик дутмаи сәи. р" Дкпш, кен ксниг диилхигхәләхвиди... Уш, -;н Акимов энүг Кубрак гивә,..» — Ока иигҗ саиад, мөрглдәд ааш.

пигән-тиигәң. үүмлдҗ гүулдәд, күүтр-күүтрәрн йилһрәд даран-дарандан зогсв.

Маля туссн Окан дал шатад бәәнә, зуг бәрдг аоп уга: негдв]рәр, хазг көвүдт сулан' медулхәр седҗәхш. хойрдхла, малята залуһас әәҗәнә.

Зурһаһар гүрсн, суха иштә маляг нуһлад бәрсн дундын наста залу Окаһур өөрдәд, маляннь ишәр көвүнә өрчәр чичәд, догшар келв:

— Хей, нааран һарлч! Ока уралан һарв.

—Нерн-уснчн кемб? — болҗ җивр сахлта хазг сурв.

—Ока... Хар Дааһна Хәбиһин.

—Нерән яһад нуунач, чикәр кел! — болад хазг дәк-

нәс Окаг малядв.

— Тодовик.

•—Городовиков Ока! Нер-усан эс меддг һәргтә күн

бас бәәдви? — болҗ хазг борзңтсн дууһар дөәглҗ келв.

— Бийим бичә бастн. Мини'нерн —Хар Дааһна Хә< биһин көвүн Ааку, — гиҗ Ока, дегд һацхларн, уурлж төм-төмәр келв.

— Уга, чи эндрәс авн Городовиков Ока мөнч. Ивана көвүн, — гиҗ аралдад, малята хазг закв. — Городови­ ков, долан хонгт станичн парвляна пол уһахмч, баавһа күүнә көдлмш кехмч.

' Ода күртл тагчг бәәсн хазг көвүд п.иш хаһрад инәлдв'

—Инәдгән ууртн! — гиҗ хәәкрәд, малята залу үгән' эклв. — Би— станичн атаман Николаев Сәәхә Дельдинович болҗанав.—Атаман нурһан ардан үүрчкәд, нааран-

124

цааран йовдцнв. —- Тодлж, автн: Сәәхә Дельдинович...

Ни-ко-лаев.

Станпчп атаман Окаг хәрү ормдан одҗ зогс гпҗ закси учрар, көвүн, һәәхүлд бәәх мет, һордаһад зогсад

бәанә.

Николаев эн баһчудт эврәпнь улан ората улан эрпгтә картузам, көк цемгн мундирән, улан тасмта шалвран, хар поокс һосан бардмнҗах ксвтә, йовдңнн бәәж. кет-

жәнә:

— Тадн, тсегин һәрдмүд, эндрәс авн хазгин тоод авгдад, мана хамгин ах атаман — эзн цаһан хаана хәәрнд багтад, Теңгә Цергә Областин нер дуудулх хазгуд болен дсерән, Әрәсә харслһнд шивәнь -болх зөвтәт.

Станичн атаман келҗәх өргмҗтә үгмү'дән эврән таасад, бнйән Платовск станицд хамгин медрлтә болн ухата күүнд тоолад, дунь улм чаңһрад ирв:

— Хазг гисн•— кемб? Хазг гисн — эзн цаһан хаана барун һар, муҗгудыг буцлһ татхла дарх ик чидл мөн.

Николаев хазгин чинрин тускар келчкәд, эврәннь толһалҗах станицән. экләд магтв:

—Тадн, эндрәс авн экләд хазг нер зүүжәх баһчуд, мана станицд юңгад ПлатовМатвей Ивановичин нер өгсиг тодлҗ авх зөвтәт. Платов гисн кемб? Платов гисн — Теңгә Цергэ Областин атаманмуд дундас хам­ гин нертэ, хамгин төртә, хамгин баатр атаман бээсмн. Тегэд чиг.н түүнд эзн цаһан хан Александр Негдгч граф гисн цол зүүлһсмн. Юңгад Матвей Ивановичд тиим нер зүүлһсмб? Юңгад гихлэ, тер арв.н хойрдгч жилин дәәнд зөргтә йовдл үзүлсмн, теңгә хазгудыг, тедн дунд Сал

. теегин хальмг-хазгудыг толһалад, сөм хамрта парансин

хотл Парҗа балһснд күрсмн.

Баһчудыг хазгин нернд орулҗ авчахиг соңссн станицин әмтн ик б^Һ уга, хальмг орс уга, нааран, эн стани­ чн парвляна өмнк талваһур нүүһәд-нүгшәд ирв. Ирсн улс дунд Баклан бас йовна. Тер зергләд зогссн баахн көвүдин өмн һанцарн һордаҗах Окаг үзәд алң болв, Атаман дүүһинь малядхд Баклан гертән хөмәстә Эрнҗән гидг көвүһән уһажала-

Шидр Атнана Кодня гидг көвүнь өЦгрсн, ода Баклан эн бичкн көвүн деерән, тоһрун кевтә, элкднә. Кодняһас урд Басан гидг ууһн көвүнь, җил күцц күрл үга сәәһән хәәв. Хойр түрүн үрән Эрлг хаан.а элчнрт өгчксн эк эн хөмөстә көвүһән яһад болвчи үкләс хадһлхар седнә.

125

Хувцпнь дулалад өмсксн Эрижәииг бар^и хлврһдж көлинь сундлҗ тсврси Баклан, дүүһ.ш узәд, түрүләд байрлчкад, дәкәд тер псг үүллә харһспг медәд, зүринь I парклад бәәв.

Тер хоорнд Николаев, мала агхсн һарам нурһндан үүрчксн, хар пооке һосарн халцха талван дәвтисн һазриг зөрц чацһ-чацһар ишкәд, -һоснаинь ул, зууза шухтиулад, цааранднь әргмжтәһәр келҗәнә:

— Тегәд, Әрәсән өмн тиим ик ач-тус кургсн теләднь Шин Ксрми балһснд атамана өргән өмн делдсн Плаговпн нериг юңгад мана станицд тавн жил хооран зүүлһсмб? Юңгад гихлә, хальмг-хазгуд бүүрлси арвн һурвн станиц дундас мана Ик Буурл хамгин чинртә! Юцгад чинртәв гихлә, манд тег бүтәсн малта байн Арсинов Ссрнг, Әрәсә түрг хоорнд болен дәәнд нерәрн туурсн Куле­ шов Пантус, номин җитхд күрсн хурла багш Шарап-лам болн талдан чигң чинртә үрдүд дала...

Хазг нер зүүҗәх баһчудт әдс өгхәр ирсн, стаиичи парвляна пиисрин өөр суусн Шарап-лам, эврәннь нер соңсад, эргүлҗәсн эркнәннь гүүдлиг чаңһаһад, хоолан ясад, -күвкәһәд одв.

— Мана Ока ю.ңгад онц зогсҗахмб? — гиж Баклан өмнк күүкд күүнәс шимлдҗ сурв.

— Замблин Кубракла ноолдхар седхләчь, түүг ата­ ман малядва, — болҗ, тер күүкд күүнә орчд бичкн хөвүн хәрү өгв. — Эльмтин көвүн бурута биш, Кубрак бурута.

—Кубрак яһад бурута болҗахмб?.— гиж гергн эврәннь станицин көвүг харссн дууһар келв.

—Хар Дааһна ач, Хәби үкрчин салтр, хар моцһлын хаср-баср гиҗ наад бәрвә, — болҗ көвүп цәәлһв. — Ни­ колаев, тер көвүг малядснь баһ кевтә, долан хонгт, баа-

күртәһәр келв- — Йирдән Ункановихн тохмарн әмт амрахмн биш.

—Ункановихн чамд ю келә? — Баклана өмн зогсҗасн күүкд күн Кубракин эк бәәҗ. — Кемр атаман та­ на аавин нер буульҗ амлсн болхла, тер магтмж чамд мана тохм му келх зөв өгчәхш.

—Буруһим тәвҗ хәәрлтн? — гихәс талдан үг Бак­

лан олҗ чадсн уга.

— Дәкәд болхла, теегин һәрдмүд, мана Платовск

126

станпцд аду өскәч орс баячуд дала. Таднас кентн Кутей­ ников, Корольков Ванифантий, Дрон, Иван, Александр ах-ду дорвиг, Александр Яковлевич Корольковин кургн Супрунов, Жеребков, Янов, Лисицын эднпг эс таньна, ход өекәч Мирошниченко, Безуглов, бод мал асрач Пншванов, Бедрик эдниг эс меднә. Тедн пуһар мана станнцлә оорхн сон бәәһәд, иньг-амрг болад сууцхана. Тер ксиэ күчмб? Станичн атамана...

Үгдән халҗ одсн Николаев хазгудын тоод авгджах баһчуд цааранднь яахпнь, ю кехинь эрой тиҗ цәолһҗ

өгв:

— Ода бәәх эзн цаһан хаана эцк, сәәни орнд тэртхэ, арвн җил хооран хазгудын цергллтин халхар шишлн, нос һарһла. Тер йоснас иштәһәр тадн ода, хазгин тоод авгддг болвчн, бүкл җилин эргцд гертән бәәхмт. Гертән бээхмт гиен — гертән суухмт гиен үг биш. Тер аду, бод мал, хө өскәчнрт көдлх кергтә. Дәкәд хөөтндән ирҗ энүнд, станичн парвлян деер, бу төв хадг, чашк чавчдг, җид чичдг, мөр һавшунар ундг дасхмт. Дарук җилднь кеерәкшән лагерьт 'һарад, йоста хазг цергин аац-авъяста- һар бәәҗ бадмшхмт.

Станичн атамана эн ут болн ик зунь сәәнәр эс медгдсн үгмүдин хөөн, пииср. цаас умшад, баһчудын нериг дуудв- Нернь һарсн көвүн уралан, арһта болхла, цергин ишкдләр йовад, пиисрин өөр суух Шарап-ламас одҗ әдс

авна.

Онц зогсҗах Ока дотран санҗана: «Мини эцкин буй кехд йирин гелң бәәсн Шарап ода хурла лам болҗ. Тиигхд Супруновин адунд бәәсн би, кедү көдлвчн, эн гелңд меклгдсн көгшн мөрән хәрү өндәлһҗ чадждхшив...»

— Городовиков Ока, — гиһәд пииср хойрдад дуудхла, атамана засглсн засгас болн гелңгин меклсн мекәс көлтә күнд тоолврта бәәсн көвүн, түүнә дууг ики холас соңссн мет, улм һордаҗ хәрү өгв:

—Эн бәәнәв!

—Багшас әдс ав!

—Би урднь авчклав! — гиһәд, Ока нам төрүц ухандан уга үгмүд аюдан келчкв.

Хурла ламас әдс авад, йоста хазг нер зүүчкод, тсдүкн зогсжасн баахн көвүд, Окан өгсн хәрүд хәәкрлдәд инәвлзуг Самтан Маглин хойр, эмкәһән зуучксн, тагчг бәәнә.

127

Тегәд әдс авхар бәәхшвчп? болҗ Николаев догшар сурн.

- Лвнав, авнав, — гпҗ Ока адһмтаһар келәд, уралан гүүһәд, Шарап-лампн өмн мацнаһан өкәлһв,

—Городовиков, хәрү ормдан зогсад, гүл уга, дәкпәс цергннәһәр йовад, ламин өмп баралх! — болж, станичн атаман закв.

—Адуна ардас гүүһәд дасчксн, цергә йовдлар йовҗ чаддгов, — гиҗ Ока үнн ссдклән келхләнь, түүгинь ста­ ннин атаманбийинь дамнҗана, заквринь соцсҗахш гиҗ тоолад, шин шиндвр авч хәәкрв:

—Долан хонгт биш, һурвн долан хонгт парвляна пол

уһахмч’ Хазг нер зүүсн Маглин Самтан хойр тергндән сууһад

хәрҗ одцхав, хара зөңдән засгла харһсн Ока Ик Буурлд үлдв,

Пантус хувцнаннь шин болн ке тоотасңь өмсәд, орстүрг дәәнд орлцад ачлгдсн кирсән зүүһәд, кезәнәс нааран герин эрст өлгәтә бәәсн чашкан белдән өлгәд, эгцлҗ хәәчлсн буурл сахлан самар. самлҗ ясад, станпчн парвля орад һарв.

Медәтә хазг парвляна герәр орад ирхлә, баахн, маштг нурһта, көл нүцкн көвүн, шалвриннь шуңһрцгиг өвдгцәһән шамлчксн, суулһта уснд ик кенчр шүүсләд, тер кенчрәрн модн пол уһаҗана.

—Түрүләд утхар хус, утхар хус,’— гиҗ харулд бәәх хазг көвүнд закна.

— Таниг угаһар эврән меднәв, — болҗ к&вүн хамр

доран бурна.

— Өмнәсм ду бнчә һар! Атаманд келәд, чамд бас до­ лин хонг немүлхв. Эс гПҗ нурһнчн ж.аһшнж.ахла, арвн малячн сурҗ болҗана.

Харулч хазгин тер үгмүд соңсад, көгшн Пантус шүвт-

рлв:

—Ж,аб, арвн маляһар ю кенәчи? Кергтэ болхла, Сәэхәд келэд, чамд арвн биш, хөрн маля авч өгнәв.

— Пантус-көгшә, нанд мал я керго, эн модьрун, сөрсхр кәвүнд кергтэ, — болж. харулч хазг хәрү өгв.

-- Георгиевск кпрстә күүнә өмн яһҗ зогсждхмч! -- гиһэд, медәтә хазг хәәкрәд оркен, Җаб, көлән шиб цокад, түүнә өмн һордаҗ зогсв. Пантус пол уһаҗасн көвүг таньсн бийнь, догшнар сурв:

128