Балакан А. Буурл теегт

шүтән бәәнә: негнь — Ик Гсгән, наадкиь — Бичкн Гсгән. Ик Гегәһинь Цаһан, Үрс, Мәәдр, Зул болхла зална, Бичкн Гсгәһинь сарнн һурвн мацкла 'һарһж бүтәнә.

Мөргүлд ирсн улс Ик Гегәнд зальврхар, түүг эргдг эргцд орлцхар, тиигән иовлдад бәәнә. Аакуг тер Гсгәнәс түрүләд тедүкн, станичн атамана герин өөрк ик халтр дсер шаһа нааджасн көвүд соньмсцхана.

— Бааҗа, би тиигән однав, —болҗ Ааку, шаһа наад­ жасн көвүдүр зааһад, эцкәсн зөвшәл сурв.

— Түрүләд Ик Гегәнд мөргчкәд, тегәд од, — гиж Хәби көвүндән зөв өгв.

Таньдго көвү үзәд, цаадкснь Аакуг эргәд зогсцхав. Тедн дундас халхдан сөрвтә көвүн сурв:

—Чи хамаһас ирвчи?

—Эльмт күүтрәс, — гиҗ шин ирсн көвүн цәэлһв.

—Нернчн кемб?

—Ааку.

—Шаһа нааднчи?

—Наадна. Зуг нанд бийләм шаһас чигн, нах чигн

уга, — болҗ Ааку һундрхв. Иткүлхин төлә келв: — Гертм шаһас дала.

.— Мә, — болад халхдан сөрвтә көвүн, салврха шалвриннь гүн хавтхас нег атх шаһа |һарһад, тип такьл көвүнд өгв.

Ааку түүнә өгсн шаһасиг авад, байрлн тусҗ, ээлтәһәр сурв:

—Нернчн кемб?

—Лиҗ.

*Көвуд шууглдад шаһас өрв. Лиҗ Аакуд, зөвәр эләд

хорһлҗ цутхсн, будгт орулсн, алц та хаҗуһинь зүлгәд гилилһчксн, улан өңгтә сах өгв.

— Кен түрүн хахмб? — болҗ, бички нурһтаг амха шүдтә көвүн нәрхн дууһар соньмсв.

—Би, — гиҗ, дүүрң төгрг чирәтә көвүн уралан һарв. Көвүд буру гиҗәхш. Тиигхлә Ааку келв:

—Яһсндан чи түрүн хаҗахмч?

—Би даңгин түрүн эклдүв, — гиж, цаадкнь цорхав.

—Урднь түрүн эклдг бәәсн болхла, ода күләжә, — гичкәд, Ааку көвүдәс сурв. — Кснд бүс бәрнә?.

Көвүд алң болж Аакуһур ширтв-. Дүүрц чпрәтә көвүн уралан ишкәд, Аакула өрчәрн шахлдад зогсв.

89

— Манд уха за ах ксмбчи?

Ааку хәрү өгсп уга, көвүдәс дәкәд сурв:

—Бус боопу?

—Бүсәр к) кснәч? Дүүрц чирәтә көвүн, эднәс һан-

царн бүстәһән медүлхәр, ут хормата киилгәч бүслсн, цацгта нәрхн торһн бүсән тәәлв.

— Бус бәрхмн. Дсср һарснь —түрүн хах, дарунь һарснь...

— Уга, манд тинм йосн уга, — болҗ дүүрң чирәтә көвүн, Аакуһпн ңәәлһвриг таслад, өгч йовсн бүсән хәрү татад авч оркв. Тср нег мөслҗ давтв. — Би түрүн ханав.

— Я'һсн төләдән? — Ааку түүг хурц хар нүдәрн бур-

11удв.

—Энчн — Акиш, оньдин түрүн эклдмн, — гиҗ ймха

шүдтә көвүн түүг дөңнв.

Наадкснь, амндан ус балһсн кевтә, хойр көвүнә зүтклдә чиңнәд, мөрглдән эклхлә хаҗуһаснь орлцхар бәәх бүрүс мет, маңсилдәд, зогслдад бәәнә.

—Акиш биш, аду өскәч Арсинов Сернг чигн. болтха,

—гиҗ Ааку тер байнд ямаран дургоһан медүлж, арал-

дв.

Акиш генткн ахр бөдүн һаран хүрүләд, санамр бәәсн Аакуг зүн цохарнь дәврүләд цокад оркв. Тиим йовдл эс күләҗәсн Ааку, барун талакшан темтрәд унҗ йовтлнь, Лиҗ тосҗ бәрәд, киислһ өгсн уга. Ааку, яһсн-кегсән медлго, тер дүүрн, чирәтә -көвүнүр дәврв.

— А-а, чи нанла тесҗ бәрлдхәр. бәәнчи?’. Ноолдхас ноолдый! — болад, Акиш бас өмнәснь тосад дәврв.

Хойр көвүн, чоңклдҗах эр такас кевтә, нег иигән өсрлдәд, нег тиигән һәрәдлдәд, нег-негән нудрмлдж. нүдл-

дв.

— Акиш, авад цок, авад цок! — болж, амха шүдтэ көвүн зуһудҗ сүрә өгнә.

— Цевг, ду таср, — гиҗ Лиҗ түүг хөрнә.

Амха шүдтә көвүнә сүрәһәс Акиш омг авад, уралан дәврәд, Аакуһин зара үснәе атхад авб. Ааку тер хоорнд өкәһәд, түүнә һуяс шүүрәд бәрв.

Акиш көвүнә үсиг тавлад атхҗ авсн, хәәр-бәәр угаһар иигән-тиигән сегсрнә. Ааку чигн, үснәннь хуух^кедү дүңгәһәр өвдәд йовсн бийнь, түүнә һуйиг алдҗ новхш. Акиш бәәсн чидләрн угзрад татад орксн, түүнә һа-

90

рт атх үсн үлдв. Түүг олзлад Ааку һуйинь базһад мош-

цааранднь тееҗ бәәҗ эс чадад, теднд сүрә өгч, хәәкрхдән хәәкрлдәд, көләрн һазр дсвсхдән һазр дсвсәд, альхан ташхдан альхан ташлдад, шуугад, ниргәд бәәв. Эльмт күүтрәс ирсн көвүн маштг нурһта, ярһа цогцта болен учрар, эднә станиции дүүрц цогцта, чаңһ-чиирг, эврәхс дундан шнл күзү үзүлдг көвүнд диилгдхднь маһд уга билә. Болв Цевгәс наадкснь Акишт дурго болен төләд, эдн түрүн эшндән тагчг бәәлә, дәкәд Аакуһин чадмг-чндмг бәрлдә үзәд, түүнәс омгшад, шуугад хәәкрлдәд одень терОда, аш сүүлднь, бичкн нурһта көвүнә дор Зврә станицин ик оврта көвүһән үзчкәд, эдн түүг наад бәрҗ, ;һош-һош гиҗ, күр-күр болҗ инәлдв.

Акиш ормасн босад, Аакуг үкр киитн нүдәр цольгҗ, аралдж. келв:

— Зогсҗа, хөөннь нанд аштнь бәргдхч!

Тер ууртан дегд бүтХләрн, һазрт унсн, улан та­ ем эргцтә хазг шин картузан өргҗ авл уга, герүрн хәләһәд, гүүһәд йовҗ одв.

Эн.хойр көвүң эн мисхләс экләд, эндр өдрәс авн наенаннь гуршарт кезәдчн эвцшго өшәтн болцхав. Акишиг гүүһәд әрлснә ард, тер *аду өскәч байн Арсинов Сернгин көвүн бәәсинь Ааку медв.

Хар Дааһна Хәби, нерсн әрк ууһад, зөвәр халад орксн, ду дуулад йовна. Өрк-бүлнь, өрүнә нааран ирҗ йовснла'Ьан әдл, орм-орман эзләд сууцхаҗ. Ик Гегәнд дөрвн үрән мөргүлсн Цаһана седкл чигн төвкнүн. Ик Буурлд күргн Атнанлаһан харһсн Баклана зүркн чигн бульглна, хоша бәәсн күүтрмүд, хотдудас ирсн баһчудла таньлдсн Бадмин чееҗ чигн дала-нала болна. Зуг Ааку һанцарн гейүртә ровна. Түүнд Ик Буурл, Акишла ноолддг болвчн, цань уга таасгдв.

«Өсәд ик болен цагтан эн стаңицд ирҗ бәәнәв», — гиҗ Ааку күсл кеһәд, нег мөслгч шиидвр авб.

17.

Өлн җил болв..Сал теегт кесгәс нааран ним түрү-зү- ду үзгдәд уга билә.

91

эрг?! үульн-эцсәд зальвр.па: дүлә боәдлтә, сон.схш. Я, яһлав, яһсп сән болх?!. Ямаран өршәцгү уга тәвсн хөв

немәд, үмснд тоһш болһпа, өвгд, залус арен, яснь үлдсн эццн ноха, мис гетәд, тсдниг бэрж, авч ирәд, өрк-оүлдән тежәл кснә. Кончи күн харһнхар ссдхш, үкхәр бәәхш.

Болв үклд—өршәцгү уга. Тср өдр болһн, хаҗар хадсн мст, арвадар, хөрәдәр бичкдүдиг, көгшдүдиг авч одна. Залу улсин, күүкд улсин цогцнь сулдад, сәәһән хәэсн ээж-ааван, эк-эцкән, үрн-садаи оршадг чидл уга. Үксн әмтн хаалһ дсер, уульнц дунд, хашан иргд, гсрии өөр

тсртәлдәд кевтнә.

Өлн аюл гидг — күчтә юмн бәәҗ.

Ааку эн тоотыг нүдәрн үзв, зүркәрн медв, өрчдән тодлҗ авб. Өлн үкләс гетлхин төлә, баячудын хө чигн хәрүлв, цар чйгн туув, аду чигн манв. Шиңгәсн мөңгән эцкләһән, ахлаһан әдл, экдән авч ирҗ өгнә. Нег байнд өрәл җилдән өөд өндәлго көдләд, хөрәд күрсн наста кәгшн мөр нег дәкҗ авч ирв. Көвүнә эк татад-мааҗад, ху- мс-хурһан тәәрәд, өрк-бүлән бүрн-бүтн хадһлҗ чадв.

Ааку эн цагин эргцд хөөнә хурһ булалдад һәрдлә чигн ноолдв, байна цармуд халунд услнав гиһәд худгт чигн унв, эзнәннь хөд бүрн-бүтн авч һархар седәд,. һанцарн һурвн хонгин туршарт һалв шуурһнла чигн сөрлцв...

Өлн жиләс көлтә, арвн дола күрәдхәрд мордх Баклан бас хойр җилдән гертән суув. Кулешов Пантусихн, Хар Дааһна Хәбинәлә әдл, малнь үкәд, угатя деерән улм угаряд үлдв. КүрГнә бүлд чигн, күүкнә эк-эцкд чигн кәл авх кергтә болв, үүл бүтәсн хөөн хуучна йосан тевчәд, элгн-садан, эргндк әмтән баңрлулх кергтә, түүнә төлә эрк биш хүрм кех кергтә. Нег үлү Атнан үкснәс үлдсн эцкин һанц, тегәд Пантус һанцхн көвүһән йоста кевәр, әмтнәс тату бишәр кү кех саната. Баклан чпгн Хәбиһин ууһн күүкн, тиигтлән хөөт экин 1һарт өссн бнш, бас өлгэд угаһар, хоосар мордулҗ болшго.

Угатя хазгудт зовлң дала, болв тедн нег-негән тсвчсн учрар, урдкла әдл әмт шуугулад дала белгтә эс нрдг'болвчн, Пантус чигн, Җнрһл чигн, күргн Атнан чигн җилдән хойр-һурв золһж. ирнә, хоорндаң. зөв-учран күүнднә.

93

Хорд һарх огчдән двн. пнкд болхар Бадм «шгн. Аау?

чпгн бәәхтә хазггдт, баячудг ыргдна Урднь байндан гесҗ к чадад, тенгр тулеи баадм

бәәкг Шагзльдтюв Чонс нсгхн үвлин хоорнд тег бупсн ма.тнь, маальг чнрсп мет, үкәд чилв, һазань шарй.ш ноха үлдсн уга. Чонс ахр ухата болен учрар, наадк бая-

зөөрпг, хоршулсн малыг Шагальдинов тәвсн хөвнь заяснд, плгәснд тоолад, бпйән теңгр йозурта күүид, сетрәд 'Пткәд, мал-герән ик аюлас хадһлад, әмд-менд авч һархднь бурхн эврән тус болх гиҗ санв. Зуг йиртмҗии аюл кениг чигн хәәрлдго сәнҗ.

Чонсин бөгчн күүк көвүндән авч өгхдән малая хойр холваднь өсксн Мечитов Шаркин ода, түүнә иагнь ирел кевтә, дүркләд бәәнә. Җуңһр, кедү дүңгәһәр аздлад, мундаслад, шилркәд гүүдг болвчн, эцкиннь давтҗ келлһнәс уха авад, күүнә чидл, күчн, нерн — байҗлһнд, малд бәәхиг медәд, уурнь тәәлрәд номһрв, бийән невчк һартан авб, болв му заңнь үлдв. Тер бөгчн нурһта гергнүрн шидрдсн уга, Яһдашиг, ноха үзсн миислә әдл, һал ассн нүдәр хәләнә, белвсн үлдсн баһ наста ,хазг берәдлә сөөһән өңгрүлнә. Яһдаш, кедү дуңгәһәр түүнд хорддг, өөлдг болвчн, гүүҗ-гүүҗ төвкнәд, нег цагин эргцлә бнйән үнркх гиҗ ицәд, залуһиннь сансн тоотынь күцәнә, хот-хоолынь әмтәлҗ чанна, хувц-хунринь наадк хазгудас цевр-цеерәр бәрнә, кев-янзтаһар эврән унҗ өгнә.

Мечитов Җуңһрин дотран хадһлҗах, хоршаҗах хо- рн—Хар Дааһна Хәбиһин өрк-бүл. Тер нег дәкҗ Аакула күүтрин захд харһад, мөрнәсн бууһад, мәәһг көләри ал- цг-алцг нәәхлҗ ишкәд, ик ээлтәһәр келв:

— Тср болх-болшго улсин хөд хәрүләд, цармудла ноолдад, аду манад тенәд-мунад йовхар, мини адунд орхнчн. Бидн эврэ улс бәәнәлмн.

АакҮһин нүднд дөрвн җил хооран болен йовдл, минь өцклдүр боленла әдл, тодрхаһар барлгдад һарч ирәд, эн өмннь зогсҗах, хамрнь улм сарсасн, урл деерән нмтр еахл урһасн баахн хазг'залу дәкнәс толһаһариь цокн гисн болҗ мсдгдв.

— Нанд көдлмш бәәнә, — гиҗ келәд, Лаку.дигтә көдлмш х.әәҗ һарсан медүлшгон төлә күүтрүр гер талан хәрх бийнь, цааран теегүр һарч йовв.

— Хәрнь ухал, көдлмш эс олдхла нанур күрәд ир.

94

Җуңһр гнлр-гнлр гисн ноосга, туруһарн һазр чавчад наадҗах ажрһдан мордад, зөрц Аакуг һурв буру эргәд, Хүүрә Эльмт күүтр хәләһәд, өмн үзгүр довтлад йовж. одв.

Аакуһнн өрч дотрк, элк-оошкинь авчкснла әдл, хоосн, көндә болҗ мсдгднә. Хамгпн дурта эгчинь Ик Буурл орулад мордулад авч одла.

Ик Буурл.. Тннгхд Ик Буурл орад хәрҗ аашад, Ааку аштнь тер станицд одҗ бәәхв гиж шпидлә. Тер шиидврән эндр чигн күцәҗ болхмн, ' ода тенд Баклан бәәнә, зуг Ааку кезәдчн эгчдән ацан болшго. Өсәд, йоста хазг болчкад, тер цагт... «ЯНҗ медхв, цагнь ирхлә, Калтыканов Нохала әдл, станичн атаман боладчн суухв. .». «Санаһарн —* ширәд, сәәрәрн — шорад» гиһәд, баахн көвүн әмтәхн күсл, олн тоолврт авлгдад йова йо­ вж, Ик Буурлас Чапраг ордг хаалһур күрч ирҗ.

орс залу, тергн деер 'алцаһад зогсчксн, зүн 1һарарн мердин җола татҗ атхсн, барун һарарн маля хүрүлсн, Аакуг дәврүләд аашна.

«Сольр» гисн үгәс уурнь деврсн Ааку, нүднь харңһурад, яһҗахан эврән медлго, дәврҗ йовсн мөрдин негнүрнь һәрәдәд, хазараснь шүүрч атхад, уудыпь мошкад оркв. Мөрн хуурһсан татад, күзүһән цорһдад, герин эрст тулсн мет, өмн хойр көләрн һазр удрад зогсхла, тергн деер алцаҗ зогссн залу теңшәһән алдад, уралан хойр мөрнә хоорндаһар унв.

һазрт туссн залу, нигт шар сахларн хаалһ сәвүрдсн мет, цуг хог-богиг сахлдан хураһад, тергн дораһар ардаран мөлкәд һарч ирәд, босад өвдгән арчн бәәҗ, өврн

бахтҗ келв:

— О, настоящий чертяга! Чита востропузый, поеха­ ли на ярмарку!

— Би хаалһ деер харһсн тоот музлан дахдн угав! — болҗ Ааку орсин келен басмҗта үгмүдт бас хорта хәрү өгв.

Орс залу, шар сахлдан наалдсн хог-богиг саҗад унһан йовҗ, Аакуг кесг дәкҗ эргҗ, энд-тендәснь хәләчкәд сурв:

— Манджикович, Как тебя кличут?

•— Кацапович, түрүләд.чи эврәннь нерән кел, —бо-

95

ля\ Лаку, бнйннь «Манджнковнч» гиснд ол.мһа

олсндан ппәмск.чв.

Иван... Федорова сын... гиж цаадкмь хәру ягя. Яармд ю ксхмч?

Мах хулднав, мөриә мах, чи нанд я»кд бол, - ги. һәд Иван, күдр һарарп Лакуһии уйн далар пока, Ьи чамаг һупдашгов, көлснчн сәәнәр өгнәв.

Лакуд ха маран одень, ксниг дахснь, кенд заргдснь йнлһа уга, зуг мөцгн шиңгрх болтха. Хальмг ковуг -и р­ ги дсер һарад суухла, Иван дәкнәс сурв:

—Манджпкович, чи нерән келсн угач?

—Ока... Годовнков-Ивана көвүмб.

—О, чини эцк мпнп тезк бәәж, — болҗ Федорин кн-

вүн байрлв.

Ааку «тезк» гисн үгин утхиг медл уга, эн шин таны залудан хорта хәрү өгхән, аль эвин үгәр күүндхән к медҗ чадад, Ивана һарас җолаһинь шүүрч авад, өргмҗтәһәр хәәкрв:

— Эх, Яван, хойр мөртәч,. зуг теднән залҗ чадхшч’ Мөриг нигҗ гүүлгдмн!

Урднь эзнәннь заллһ соңсл уга, хаалһас нег иигән, нсг тиигән хаҗиһәд генүлҗ йовсн мөрд, эн хальмг-хазг көвүнә докъяг алдл уга медәд, хойр мөрн көлән дегц чавчҗ ишклдәд, өмнкәсн хурдар'уралан хатрв.

— Эх, Ока, кемр би аду өскәч болен болхла, чамаг адучар авх биләв, — болҗ Иван өргмҗтэһәр кслв.

—' Тсгәд чпни кедг көдлмшчн ямарамб? — гиж. Лаку соньмсв.

—. Гүүлгән.

— Кувцвчи?

Иван хәрү өгхнн орчд, хальмг көвүнәс сурв:

—Криницкнй гидг нер соңслчи?

—Сал тсегт Крпницкий Федорас байн бсрк гинә.

—Нс, тииклә би, түүнә ууһн үрмб, — гнж Иван пэз-

лһв.

— Тним байна көвүн яһад мах хулдхар яарм орж йовхмч, — болж Ааку алң болв.

--Мөцгн мөцгнд дурта. Дссрнь немгдэд бәәхлә аи­ рад бәәно.

—Кен?

—Ксн гнсн?

—Мөцгнпн, аль мөңгнә эзнпп?

—Мөңгн чпгн, эзнь чигн.

96

Зөвәрт тагчг Гювад, Ааку халтаһар сурв: - - Байжхин төлә юн кергтә?

--Толһа, — гпҗ Иван ипәв.

—Мпни эцкд, ахд, нанд толһа бәәнә, згг мана авдр

чнгн, хаша чнгн хоосн.

— Толһа болһн әдл бнш. Толһад толһа бәәнә. Удлго эдн Вслнкокняжеск гндг ик станипии уульи-

цар орҗ нрәд, яарм һардг һазрур новв. Эн станин урднь Чапрак гнж. нерәдгддг билә, болв нсг дәкж алдр князь дәврәд һарсна хөөн шин нер өглә. Зуг орсмуднь чнтн, хальмгуднь чигн станнциг хуучн нерәрнь келнә. орсмуднь Чапрак гинә, хальмгуднь Чаираг гинә.

Яармин захар орад ирхлә, дәрк минь, зүснь-зүүл хувцта, то-тоомҗ уга олн-әмтн нет иигән, нсг тиигән шурһад йовлдад бәәнә. Тенднь циигдүдин ду-би соңсгдна, энднь илв һарһдг күн олн зүсн ааль үзүлнә. Ке хувнта улсас уга-яду, сохр, доһлң, һуульһнч улснь элвг болх бәәдлтә.

Криницкий Иван яармин захд мөрән тәәләд, тергнәсн хойр ик хәәс^буулһад, өндр, күдр көлтә тулһс тулад, деернь теднән тәвәд, мах чавчад, утлад, өрәлцәһинь мелмлзүлсн уснд хаяд, Аакуһар дорнь арһс зерглүләд, һал орул.ад, экләд чанв.

Иван урднь чигн яармд мах чанҗ хулдад дасчксн, тер әрк, чаһр хулддг лавкас хол биш бә.әр эзлв. Махн болад уга бәәтл, зөвәр халад орксн залус нааран ирлдәд, шуд һазр деер суулдад, Кр.иницкий-тал хәәкрлдҗәнә:

— Иван Федорович, 'махн угаһар әрк хол шудрна. Шулуһар эн махай болһ.

Ааку арһсна нааһас хүүрә мод немж. гәвб, хәәстә ма­ хн көөрәд буслв. Иван Федорович, күцц болад уга мөрнә махиг ик нискд һарһад, залусин өмн моһлцгмоһлцгар тәвж өгәд, экләд хулдв.

Хурһн зу.зан шар өөктә махн яармпн улснг икәр ждглвтүлв, теднә кесгнь бас мах болһад хулджасп талдан арсмчнрин өөрәс бослдад, нааран нрцхәв. Ааку тедн дунд Мсчитов Шаркиниг үзв.

Шаркин унһн үчтә, кермн махлата, улан тасмта к-өк цемгн хазг шалврнннь шуңһрцгиг поокс һосна түрә деегәр унҗулад өмсж. Хажуднь шуурха девлтә, туулан ар­ ен махлата, көлдән буршмг өмссн Шагальдинов Чонс дахҗ.

Тедн, түрүн ирсн залусла әдл, шуд һазр деер сууцхав. Чонс Шаркинд дсгд зуһудхларн, сүүвдән йовсн ми-« П1Г дорнь делгҗ өгв. ж

— Яван, тарһнаснь, өөкт^һәснь! — гиҗ Мечитов хәэкрв.

Криницкнй шулун-дулун һульдрад, ик нисктә махиг бүклднь Шаркинә өмн тәвәд, нүдинь хәләҗ инәһәд, сурв:

— Күндтә хазгин зергәс, кедү моһлцг кергтә? Мечитов урднь мегдәмһр бәәсн, сүүлин җилмүдт тер-

тәһәд әрмг урһсн гесән,' көндә бочк цокҗах мет, а һарһҗ цокад, маасхлзҗ инәһәд, сурвртнь сурврар хәрү өгв:

— Энүнд кедү багтх гиҗәнчи? .

— Түрүләд арвн моһлцг... баһ болхла, дәкәд немхвндн, — болад Иван Федорович тачкнад инәв.

— Не, арвн чигн болтха.

Иван Мечитовин өмн арвн моһлцг махиг өөктаһәснь шүүҗәһәд тәвҗ өгчкәд, хаҗуднь бөгдиҗ суусн Чонсас сурв:

—Танд кедү кергтә?

—Би худ өвгнәннь хәәрнд багтнав,'— болҗ цаадкнь

ээмән хүмәд, улм бөгчив.

—. Э-э, Чонс, тиим юмн хама бәәдв, — гиж Мечитов күрҗңнв. — Чини өнчн талдан, мини өнчн талдан. Эврән хулдҗ ав.

— Деншг үлдсн уга, — гиһәд, Шагальдинов шуурха девлиннь хавтхс көлврүләд үзүлв.

— Угад арһ уга, — болад, Иван Федорович, Мечитовас мөңгән авчкад, нисктәһән хооран һарв.

Шаркин, негл сар хонгтан өлн йовсн чон кевтә, мер­ но өөктә махиг оочарн шүүсинь һооҗулн экләд идв. Ша­ гальдинов, түүнә мах шүүрлһн болһниг гетәд, эзнәсн хайҗ өгх яс күләсн ноха кевтә, шүлсән зальгад , сууна. Тср ,аш сүүлднь, тесҗ эс чадад, Мечитовин өмнк махнас булалдад, уульн бәәҗ сөөлңкә дууһар келв:

—Би чамла худ болхларн төрүц юм хармнсн уга бпләв. Арвн мер, һучн үкр, зун асе өгләв.

—Деернь бөгчн күүкән өгләч. Э, хе, хе, — болад Шаркин күрҗңнәд инәв. — Кемр тер күүкнчн харм бол-

жахла, хәрү түүгән ав.

— Шаркин, чи йоста андн бәәҗч, — гиһәд, Чонс шүүрсн махан, Шаркиниг хәрү булаҗ авх гиҗ адһад, амн-

98