Хоорндан өшэркж; бәәх хойр хаана өрк-бүл кепюс п өвртән чолу хаднлад, ирлцәтә цаг күлээкрхнь алвтын «пи медгдҗәнә.

Өглһни эзн бол! Будь щедрым и милостивым! Хармуга,^-

вагч кун бол!

-Мууха догшн тәмкв энчн, ханҗанав, оглнни эзн боям; Нов!..

-гиҗ Ялмн өвгн йөрәв. - Тачин А.

Өдр үзүллһн. Выбор благополучного дня. Хурлд сәнөдрза-

алһҗ авлһн.

Кезэнэ чигн, ода чигн хүрмин өмн эк-эцк хурлд одр үзүлдмн.

Юцгад гихлэ хурм гиен - банчудын җирнлдхуврлгч кемнь болдмн.

Өдрәр шам шатаһад хәәв чигн, олдш уга. Днем с фонарем

не найти, һал цаһан өдрәр чигн олдшго.

...Ним мөр одрэр шам шатаьад хээв чигн, олдш уга. -Эрн-

җәнә К.

Өмнкнь өөрдх, ардкнь холдх (хөөткнь хольҗх). Доживать

свой век. Насан наслад когшрх.

Өмнкнь өөрдсн, ардкнь холдсн көгшн эмгнә зовлңгиг Сацьмрс

бишңкснь цунар медом;, дахн зовом; бәәцхәнә. - Басңга Б.

Аавчн ода далн нурв орув. Өмнкнъ өөрдсн, хөөткнь холэфн

кун. - Эрнҗәнә К.

Өмн-хөөткднь орлцх. Принимать участие в чьей-либо судь­

бе. Күүнә ховд нилчэн кургх.

Хам-хоша бәэх эмтн өнчрсн өрк-булд зовлңгас гетлгхд йц

болад, ни кевэр өмнк-хөөткднь орлцдг боле.

Омн цага дури буелх. Закипели прежние страсти. Кезэнк эрун седкл уханд орх, сергх.

Эн хамгиг келэд дуусхлань, санам зовад, омн цага дурн буслад,

овртм орад ирвзэ гихухата кевтв. ~ Нармин М.

Опт (дур) һарһх. Создавать видимость. Делать вид Звон

бээдл узулх.

Григорий Иванович бас босад, нарх өңг нарнм; бээнод вБаУ

ма Хабанович, чи улдич», - Бембин Т.

160

Өңг таньх. Подарить что-либо во время свадьбы. Хүрмин өмскүл белглх.

Хүрмин нэәрин товчлгчднь өцг таняд, шин ирсн худнрт өмскүл өмскдмн - саҗад, ээм деернь тәвдмн.

Өңгәр цаган идх. Зря тратить время. Айстан цолан үрәх.

Өмнән күцәх төр тәвәд, өдрән тоолвртанар давулх кергтә, чи болхла, өңгәр цаган иднэч.

Өеһәд бәәх. Беситься с жиру. Тошурхад, аля һарһх.

Хальмгин шармуд беләр бәәһәд, бекәр мөрэн үзэд, өргэдән өдрт дола тоңнрцглад, эрг шөргәсн бухмуд боллдад, өөкэд бгэ-

цхэнэ. - Эрнҗәнә К.

Өөд авх. Одержать верх. Окрепнуть. Батрх, деер һарх, сәәрх. Эн улс дунд уснас хүүрэ нархд мини арһ яһҗ эс күрнә? Кен деердхнъ ода чигн медгдэд угалм. Бидн өөд авад оркдгов гиҗ,

пииср тоолв. - Дорж;ин Б.

Өөд болх. Преставиться, скончаться, умереть (о важных ли­ цах). Сәәһән хәәх.

Хан өөд болхла, хаана түшмлмүд болн нутгин олн-эмтн цецн көвүг алтн ширэ деер залрулад, ха шиидэд орке.

Өөкн дотрк бөөр мет, ендгн дотрк уург мет (эдл). Кататься как сыр в масле. Зовх зовлң уга, амрад-җирһәд бәәх.

Мини зөөрэр өөкн дотрк бөөр мет бээчкэд, ода нанд юн чигн

керго билә гиэкрнә. - Саңһҗин Б.

Өөкн дотрк бөөр мет, өндгн дотрк уург мет бээлнхв чамаг.

~ Басңга Б.

Өөкн дотрк бөөр, өндгн дотрк уургла эдл бәәлһхвидн гиҗ, дү

күргнь Найт Боваҗна седкл байрлулв. - Бадмин А.

Өөриг үзсн, холыг соңссн. Видавший виды, много испытав­ ший в жизни. Бывалый. Ол үзсн кун. Байн җирһлин дамшлтга.

Би экрфълиннъ ут туршт өөриг үзсн, холыг соцссн күн балҗанав, намаг үлмэдэн орулх сана бича зү.

Өөрхн ухата кун. Недальновидный человек; человек ограни­

ченного ума. Тома уга кун. Хол тоолвр уга кун.

161

Мана күргн өөрхн ухата боле чигн, хар көдлмшт навшун,

модна кергин туст нартан авсан кечкдг.

Өр өвдх (җөөлдх, өр-өвч болх). Сострадать. Сочувствовать.

Седкл хәәрлх, санан зовх.

Совхоз, колхоз селәдэр бүрдв, өвгн мини өр җөөлдв. - Шава-

лин Д.

Нурнлэк; эн үүлин хаалннь өнчн нанц Харлид өр өвдснэ уршг деер уллгдв. - Дорҗин Б.

- Мә, школ күртл бэр, - гиҗ Цандг терүнд өр өвдсн бәәдлтәнәр кесг көвүдәс цус нартл шавдсн шилврән бәрүлсн деерэн, делгү седклтә күн болен нер авхар седв. - Бадмин А.

«Тер мет айстан, ю-күүнән медл уга аднэк; йовад, хөөткэн санл уга шалтанла харнсн күүнд наран өгәд, тус болхла, ямаран

сән ачта күн болх, тиим өр-өвч болхмн», - гиэк; ухан орна. -

Эрнҗәнә К.

Өрәл-дөрвнә. Четвертинка на половинку. С большим тру­

дом, небрежно сделать работу. Көдлмшиг хоомаһар, мууһар,

болс-бүтсәрнь күцәх.

Утх зокъялын багш Кермәшт тодрханар цәэлнв, яһҗ умш-

сн дегтрәр шалнгч статья бичхнь, боле күүкн аднад, өггдсн да-

алнвриг өрэл-дөрвнәнәр күцәв.

Өрәр орад, өрчәр һарх (амар орад, хамрар һарч одх). Бьпъ

очень шустрым. Дегд шулун-шудрмг. Шамдһа болх.

Ю келҗэх күмб энчн, хэрг көвүн болхов тер. Әмтнэ көвүдлэ

эдл өрэр орад, өрчәр нарад бәәсн сэний? - Бадмин А.

Чон бандан шамдна-шудрмг, өрэр орад, өрчәр нарч однав гисн дүрстэ, ю кехэр седв чигн омлнн, түргн болдмн. - Дорҗин Б.

Ха, ха, мел чик... Өрэр орад, өрчәр нарч одх күн. - Басңга Б.

Өргн дор. Под носом. Близко. Өөрхн бәәх.

Йир, ода ирҗ, тэвн насна өргн дор сурнуль сурна гидгчн хату юмн. - Манжин Н.

Хаврин тәрэ тәрх цаг өргн дор орад күрч ирв. - Дорҗин Б.

Би үкхиннь өмн өргн дор бәэнәв. Намаг янсиг Делгрэс сур. -

Басңга Б.

162

Өргндән күрлдәд, өвдгтән туллцад (өргәрн дөңнәд торад

бәәх). С горем пополам. Держаться на волоске. Муудан күрәд,

әрә-керә гиҗ тесх.

Малый туст болхла, өргндэн күрлдэд, өвдгтэн туллцад, тии-

гэд малан менд авад карувидн. - Дорҗин Б.

Өрк өндәлһх. Жениться, обзавестись семьей. Гер авх, шин өрк-бүл бүрдәх.

Өрк өндәлкҗәх бакчудт бәәх эврәннь гер кергтэ. Гер дотр тэвгдх өлг-эд кергтә. - Амр-Санана А.

Хоюрн онц бэәһәд, нег-негнәннъ үгд орлцад, өркэн өндәлкхд сән болх гиҗ, Мукөвүн соңссмн. Зуг хөр кар җилд җолакинъ тэвчксн мөрн мет, дурндан бәәкәд дасчксн Сарңд, хойр көлинъ

чөдрлсн мет, ик ацан боле. — Бадмин А.

Өркәрн һазр цокх. Разваливаться. Хамхрад унх.

Кооперативин мөңгиг кооперативд орсн му ухата тоотнь тарам; оркна, тедниг тиигә йовтл, кооператив өркәрн казр цокна. - Манҗин Н.

Өрнд даргдх. Завязнуть в долгах. Дала мөңг өртә болх.

УурмрЭтиан дегд иткәд, Босхмм; медмҗэн угакар ик өрнд даргдв.

Өрндән ора күн. Человек, уклоняющийся от своего долга. Өгйәһән удандан өгдго күн.

Чи өрндэн ора күнч, авсна хөөн ичрән геелго, өрэн өглкн - эркн

биш күцэх керг гиҗ тоолх кергтә.

Өрүн тоолвр өрчд сенр. Утро вечера мудренее. Өрүн санан

сенр, чик.

- Мацкдур асхн күртл сээнэр ухалад, шиидәд авчкх зөвтэвидн, - гиэк; Босха келв. - Терчн чик, өрүн тоолвр өрчд сенр... - Бадмин А.

Өрү-хэрү уга күн. Бесцеремонный (бестактный) человек,

пренебрегающий правилами приличия. Һольшг биш күн.

Өрү-хэрү уга күн эмтнэс шоодулад, гемэн медәд, энүнәс хоо-

ран нолъшгар бийән бэрхэр зүткв.

Өрчән хаһлх. Рассказать сокровенное. Бәәсән келәд өгх.

163

Ода өрчэн хайлад, олн җилд чееҗин киләсн болҗасн нуувчан

иддкэд келчкүв.

Өрчән цокх. Бить кулаком в грудь. Бив гиһәд, көөрэд.

Өрчэн цокад, напас үг уганар айстан эн баячудт бичә зарг-

дад йовтн. - Эрнҗәнә К.

Өрчәрнь шааһад, өрәрнь һарһад оркх. Уничтожить, зако­

лоть кинжалом (букв, войдя в грудь, выйти через подсердечную

мышцу). Уга кех. Алх.

Кемр нохаст хуцулл уга хотнд орэк; ирэд, иим дала малмудас мини нанцхн хэлэсн укр тээлдд авхланъ, уньнд шилсн «ханэцаларн» өрчәрнь шаанад, өрәрнъ нарнад оркхв. - Эрнҗәнә К.

Өрчд бәәх. Остаться в душе. Чеежднь орад үлдх.

Өрчднь орсн хойр үгиг өрәл цөгц эрк нарнна гидгнь тер. - Та-

чин А.

Өрчд орад, өр җөөлдүлв. Растеклось по телу, и в груди стало

тепло. Уусн, эдлсн хот махмудт эм орулв.

-Өрчд орад, өрим җөөлдүләд, халу дөрәд, нооҗад йовад оде,

-гикэд инәнәд, үлдлинъ хойр балнад уучкад, - Байчха, ке бас, ке!

-болад аанан емәрән түлкв. - Тачин А.

Өрчдк ухаһарн хувалцх. Делиться своими мыслями, раз­ мышлениями. Сансан, ухалсан эмтнд медүлх.

Өөрхн, өрчдкухаьарн хувалцдг, таалтанар үүрлдг кун басуга бээсмн. - Тачин А.

Өрчнь буслх. Кипеть от гнева. Уурар дүүрң бәәх. Ууртан

бүтх.

Җал бас полковникүр ширтэк; хэлэнэд, тер хәләцәрн өрчинь буслсна эдлэр, хэрүнинь өгв: «Полковник, медит. Се кедү ут болв чигн, өр цггдг зөвтэ биилий». - Нармин М.

Өрчнь севркәдән хавчгдх. Испытывать стеснение в груди

(букв, грудь сжалась, диафрагма ушла в межреберье). Бийнь

эвго, му болх.

Яһҗ тег бурксн, битхрсн малмуд есгс» гих хдвдг ухан орад, чеещнь уутьрад, врчнь севркэдэн хавчгдад, дотаран орад оде.

- Эрнҗэнэ К.

164

Өршәңгү уга. Беспощадный. Өр өвч биш.

Әмд кү бас тиигж; өршәңгү уганар гүвддви? Хажунаснь хэлэҗәсн күүнә зүркн игикрәд бээнә. - Басңга Б.

Өскәһитн ишкәд ирж йовх. Идут, наступая на пятки. Дахад өсх. Эдл болх.

- Курсантнр өскэнитн ишкэд ирэк; йовна. - Нармин М.

Өшә көөх (некх, өшәһән авх). Мстить, сводить счеты. Өшәркҗ атаһан авх. һундлан эс мартх.

Би... гинэд, шавта наран үзүлэд... аштнь пулеметдан күрхв,

цаначудас өшэнән авхв. — Бембин Т.

С

Саадгин сумн эдл. Исчезнуть словно стрела, выпущенная из лука. Нег агчмд уга болад әрлҗ одх.

- Бадаш, бэрж;ә өөрк шулман! - гиен дун соңсгдв. Җоланан сулдхсн боле чигн, кер саадгин сумн эдл оде. Дэкэд ю келень медгденугай? - гиэк; Мергн суре. - Эрнҗәнә К.

Сатин ээҗ салврлт уга. Осторожность никогда не мешает.

Сергг болһамҗгаһар бәәсн батта.

Боле... сагин ээж;д салврлтуга гинэд, оньдин саг бээх кергтэ.

- Дорҗин Б.

Салькн-савр уга. Все тихо, спокойно. Нет даже дуновения

ветерка. Нам-чим. Тогтун.

Нам иим салькн-савр уга, хур-чиг уга сәэхн өдрмүд боленд сшнэ эмтн намрин көдмшән санамр төгсәҗэнә.

Сана авен кевтэ. Будто что-то вспомнил. Дэкн сананднь, уханднь орх.

Хэрнь, Егоровин седвэриг олн күч-көлсчнр, банчуд-специа- листнр дөңнҗәхиг медэд, нег үлү Боотан Эрнцн ик шууга татхла, сана авен кевтэ, Ялмн Харлуевич, Буурл Манджиевич, Михаил Петрович эдн совхозмуд, хошмуд дара-даранднь эрге.

~ Тачин А.

165

Сана алдх (саналдх). Тяжко вздыхать, переживать. Күндәр чееҗәрн зовх.

Түрүн шүүврән мууһар өгчкәд, күүкн саналдад бәәнә.

Сана(һан) зовх. Сочувствовать, разделять горе. Күүнә зовлң

хувалцх.

Эркн сэн сөңчнъ болхч - чамд сананан зовх юмнуга. - Басңга Б.

- Би түүгичн Бамбла ик дот күн гиҗ сандг билэв. - Сананан бичә зов. Керә керәни нүд чоңкҗасиг кезә үзләч? - болэк; Песоц­ кий аман бирчилһҗ келв. - Дорҗин Б.

Сана уга юмнч! Высоко берешь! Деерлкг, ик сана зүүсн күн.

-Колхозин тоста хармудас даву ю олх билэч, санануга юмнч,

юухалҗахичн меднәе, - гиһәд, Цаста Шаркаг толнанарн өрчә-

рнъ нудрад орке. - Эрнҗәнә К.

Санан хурдмби, салькн хурдмби? Сказать легко, сделать трудно. Амрар күцгдшго юмиг хоосн седкләрн дарунь күцәчкхәр

седх. һанцхн седкләр керг күцдго.

- Салькн хурдн, салькнас санан хурдн, - гиҗ бичкн дүнь хаанд

хэрү огв. - Хальмг тууль.

Кен ю эс сандв, би чигн кесг юм саннав. Санан хурдмби, салькн хурдмби? Санан салькнас хурдн боле чигн, сансар болхш. - Эр-

нҗәнәК.

Сананд орх. Вспомнить, прийти в голову. Мартсан тодлх,

ссргэх.

Гелц кергтэ гихлэ, санандм орва. Альков, би частхн зуур дуу-

дчксе. - Басңга Б.

Санандан авх. Принимать во внимание, обращать внимание,

взять в толк (понять). Онытан, тоолвртан авх. Медҗ авх.

«Кезәнэ көвүндэн, ачнртан чик уха заадг билэт, ода болхла, уха гүүлгхдэн залхурад, бешин өөр мел тагчг суунат», - гиьэд

бер көгшэг санандан авл уга, бурад бээнэ.

Сянани хацхд эс орх. И в мыслях не было. Уханд эс орх.

Минь иим юм нарнх гиен тоолвр энунэ нам санами хаңхд

орҗасн уга билэ. - Доржин Б.

166

Сансн санантн күцтхә. Да сбудутся ваши желания. Тәвсн

күслтн учртха.

Улана хотхрт архлата бэәсн хойр мөрн эн хойриг күләҗәнэ.

«Сансн санантн күц.җ, цанан мөртз болтха!»- гинзд Боваҗн ьарад йовҗанад йөрзв. - Бадмин А.

- Зөөсн зөөрчн өлзәтә, элвг болҗ, маанриг мартл уга йов.

Сансн сананчн кеззд чигн күцҗ йовтха! - гиҗ Ялмн өвгн йөрзв.

- Тачин А.

Саңнаһан илх. Быть чем-либо довольным. Чувствовать удов­

летворенность. Бахта-бахмҗта, седкл дүүвр бәәх.

Сансан күцзнэд, саңнанан илзд зогсч бззснчнь эний? - Басңга Б.

Сар деерәс унҗ ирсн (мет). Будто с луны свалился. Юм эс медсн кевтә.

Сар деерзсунҗ ирсн болвза энчн? - Басңга Б.

Сах селҗ тусдг. И на нашей улице будет праздник. Җирһл

селгәтә.

Мини җирнл байнд заргдҗ йовсар болхла, келэк; болшгонар сольв... Цагин селгзн гинэд, иим акад юмн, сах селҗ тусна гиде

эн. - Эрнҗәнә К.

Сахл-аман хусх. Побриться. Бийэн белдх. Белн болх.

Сахл-аман хусад, белн болен лейтенант Дамбаев хәрү өгв. -

Нармин М.

Сахл-амн урһад, худл болх. С дополнениями превратилась в

ложь. Деернь хов-җив немгдэд, худл болх.

Нам терүнднъ сахл-амн урнад, үннәсн худл болҗ йовна. -

Бембин Т.

Сахлан үмтәлһдг болвчн - хармншго. Чтобы не стоило, ни­

чего не жалко, Яһдг-кегдг болв чигн, юмн харм биш.

Санхлаболва, сахлан үмтэлһдгболвчн-хармншго. -БембинТ.

Са булалдх. Спорить. Делить пальму первенства. Сән-мууһан

йилһх. Зүтклдх. Метклдх.

Иим күүндәнд цаган үрәһәд, хоорндан сэ булалдад, нерэн ну-

тахин орчд, Эрднь Бораевич, та эзн кевэр нег райоьан эргэд, малый, эмтнэ бээдл, хаша-хаац ямаранынь шинэкрэд иртн. -

Тачин А.

167

Сә үзх. Получить одобрение, поддержку. Цаһан седклин аш

авх.

Пирствэс сэ узнэ гиен, чонын амнас мах булаҗ авенла эдл. -

Нармин М.

Сә хээх. Желать добра. Цаһан сана зүүх.

Нәәмнэ кишгт күртсн деерл болҗахгов. Дэкэд эк эцк хойриннь

сэ бас хээҗәхгов тер. - Басңга Б.

Колхозник биш улсин сә хәәҗ, зөвинь харсхин тускар сельсо-

ветин ахлач юм кеҗәхш. - Дорҗин Б.

Сәәһән хәәх. Скончаться. Өңгрх, үкх.

Эцкнь царцснас авн сээкэн хээлә. Эцкнъ өңгрснэ хөөн эн көвүн

залурад, Поста залу күүнә бэәдлтэ болв. - Эрнҗәнә К.

Зовлц талдан чигн бәәнэ. Танд гинэд келнәв, нань кендэн келхв. Эээк; аав хойр бээсн болхнъ келхмн бәәэк;. Тедн цагларн

сээһэн хээцхэсн. Ода, нанц аав, шанас нань өөрхн күн нанд уга.

- Нармин М.

Сәәдсн юмн кевтә. Словно добрый, умный, красивый (чело­ век). Сән, сәәхн, ухата күн кевтәһәр.

Сээдсн юмн кевшә бийнь хантпхлзҗ йовна. - Бембин Т.

Сәәнәр тоелх. Хорошо подмазать. Элвгәр өглһ өгх.

Бичдгинъ бичэк; болҗана. Болв Кнорингиг сээнэр тоелх кергтэ. Эс гиҗ бас кеегтэн татх. - Басңга Б.

Сээни орнд төрх. Отправиться на тот свет, скончаться. Өңгрх.

Делгр, онсичнь кондэен угав, ав тер тулкүрэн. Өнсн угаьар

сээни орнд төрүлэк; оркув. - Басңга Б.

Сээни орнд тортхэ. Пусть душа его попадет в рай. Күн өң-

грхлә, тиигҗ келдг.

- Чини эцк ухата кун билэ, сээни орнд торг, - гиьэд келчкэд, кевуг багги бийурн шахад теврв. - Бадмин А.

Хойр экршгннь көлсэн өгх болад, хойр кегшн хо авад, бевкин зааврар шөл уунад, сээни орнд торсн залуниннь вр даодах Нонанд йовл уга бээдг арь уга. - Эрнҗәнә К.

- Ялчнриг йир эвр доггиар зардг улс эдн, кезэнэ, сээни орнд

тортхэ, герин эзн бийнь намаг, бас нег гувдэд, алад хайэк; оркла, - гиэк; өвгн келв. - Манҗин Н.

168

Сәәни - түрүн, мууһин - сүл. В легком - первый, в трудном - последний. Амр юмнд - адһдг, күнд юмнд - хашңддг.

Бата Кольча хойр эдниг үзчкэд, эднэ ард эздудэсн кесг шоодулэк; өссэн санлдад, цагин эргц ямаракинъ күүндлдэд, сээни - түрүн, муукин - сүл гидгнь эн гилдэд йовцхана. - Эрнҗәнә К.

Сээхн гихлә - сээхн, заңнь болхла - торһн. И обликом - хороша, и характер - шелк. Бәәдләрн чигн, заңгарн чигн эмтнд тааста.

Сээхн гихлэ - сээхн, зацнъ болхла - торнн, эмчин суркалъ дасчана. - Эрнҗәнә К.

Сән атна дүр һарх. Выглядеть петухом. Ходить с важным ви­ дом. Ик сана зүүһәд, бийән әвртә күүнд тоолх.

Довднтн, селъсоветин ахлач болхларн, сэн атна дур парад, сеңкэкэд бәээк;... - Дорҗин Б.

Сэн дурарн. Добровольно. По собственному желанию. Эврэ

седвэрэр.

Дэн эклхлэ, эврэннъ сэн дурарн цергт мордла. Ик көвүтәһән

хоюрн э/дил үлү дээнэ ик калднъ йовла. - Бадмин А.

Сэн зүүд бәрҗ хонтн (хонцхатн)! Приятного сна! Нөөртн төвкнүн болтха!

Бак-бичкдүдтэкэн, медэт-көгшдүдтэкэн - цугтан чочх дун уга, ээх дээсн уга, сэн зууд бэрэк; хонцхатн! - Иорэл.

Сэн күн санаһар. Прийти в самый нужный момент. Легок на

помине. Мел дигтэ цаглань орад ирх.

Җал, Хоңкр эдн бослдад курч ирв. «Яшк, сэн кун санакар гидг. Мел дигтэ цагла ирвч». Эн болад, хойр залу теврлдэд, ээм-ээмэн тушлдэд, хотн тал аюта карцхав... - Нармин М.

- Сэн кун санакар гиэк;, хальмг улс келдгэр, тер көвүн ирсн

болҗана, - гиэк; нойн зэрлг боле. -Амр-Санана А.

Сэн кун санакар гикэд, эн Мергн довтлэк; ирв. Мергн манаг зовҗадг боях гикэд, үкрин зэңг келхлэ, ирэк;. - Эрнҗэнә К.

Сэн-мууд күрх. Ругаться, ссориться; дойти до взаимных оскорблений. Хоорндан керлдх, цүүглдх; нег-негэн му келх.

Хойр кун герин уруд төвшүн кевэр куурлэд суула, юн болснъ

169

медгдснуга, генткн хоорндан тар-тур гилдэд, сэн-муудан күрэд,

шууга татв.

Сән нүднд үзгдх. Показывать себя с лучшей стороны. Эмтнд

таасгдж, тоомср олх. Выдавать себя за доброго. Мууһан дарад,

зуг сәәһән үзүлхәр седх.

Күүнә ьазр күндтэ болдмн, көлән чаңһаэк; шик, уудг цээнэн ууһич, унтдг нөөрэн татыч, кукн, кен көгшдт евәлтэ, сэн нүднд үзгдок; йов. - Басңга Б.

Дасхсн тоотд ухакан тәвэк;, арднъ орад, чееҗлҗ авад, эн школдан оньдин сэн нүднд үзгддг болсмн. - Дорҗин Б.

Мана селъсоветин йосна толкачнр теҗәлтә-теткүлтә ул-

син мал-геринъ күчнәс авад, колхозд орулҗ өгэд, өлг-эдинь эмт-

нд төгәҗәһэд, түүгэрн эмтнд сэн нүднд үзгдҗ... - Дорҗин Б.

Сән тавта бәәх. Быть изрядно выпившим. Зөвәр хальң бәәх.

Җимбин Монцхр зөвәр сэн тавта болчксн, ода караг бәэдлэн

ыхрһҗана.,. - Амр-Санана А.

Сәңгрцгән сәвх. Вытряхивать кошелек. Отдать последние

копейки. Хармнлго бәәсән өгх.

Тадн чигнхатурхад бээлго, бас сэцгрцгэн сэвтн... - Тачин А.

Севркәһәрнь салькн орх. Вести легкий образ жизни. Тоом­ ср уга кевәр бээх.

Аль бас урдк саакан нарьад, севркжэрчнъ салькн орад, ай-

стан дүүгәд, адрх дурнчнь күрэд ирвү? - Дорҗин Б.

Седвэр орулх. Подать идею. Подтолкнуть к чему-либо. Юм

кех-күцәх селвг огх.

Тер мини бээдл үзэд, зөргтэним медэд, хулха кех седвэр орулв.

- Нармин М.

Седкл байрлх. Радоваться. Чееҗ байсх.

Арслц монад бээхләрн, зелд уята унънла эдл бээх, өөкн дотрк бөөр, өндгн дотрк уург мет бээх гим;, күргнь Найт Боваҗна

седкл байрлулв. - Бадмин А.

Седкл жөөлрх. Спало напряжение. Стало легче. Дотр бий

талвах.

Махмудм, седклм невчк эцоолрэд, дотр бийм талвасн боле.

~ Тачин А.

170

Седкл (седкл-ухаһан) өгх. Испытывать к чему-либо при­

страстие; делать с душой. Килмҗән тэвх.

Энүнә баи наснасн авн ик гидгэр седкл өгч шилтсн нег эрдмнь

- эрэтэ цоохрин авд орад одсн. - Дорҗин Б.

Седкл-уханан өгсн күүнлә җирнл эс негдсн болхла, тер дегд ьашута, келҗ болшуга. - Нармин М.

Седкл санамрдх (амр). Успокоиться. Төвкнүн бәәх.

Би хулдҗ авсн хөөдән кенэс нуух билэв. Нанд герч бэәнә. Намаг хулдэк; авчасинъ Бадм үзлэ гиҗ, түрүн авгтан ээчксн Цанд-

гин седкл санамрдв. - Бадмин А.

Эднә җирнлин байр һәәхэк; суусн Дугла, седкл амр, саамлэк;

инэкэд суув. - Нармин М.

Седкл халулх. Сделать кому-либо доброе (приятное). Өр өвдсән медүлх. Хәәрлх, санан зовх.

Сиврт дала зовлң үзсн хадм экдән шин ирсн шулун-шудрмг бер эдл-ахуднъ нөкд болад, бүлән үгәрн седклинь халулв.

Седклэн медлцх. Знать и понимать друг друга. Нег-негэн

медх.

Седклэн медлцэд үүрлсн нөкдмүдт харнҗ, һол ухана үндсэр эс күүнднэ гидг - ик зовлцта юмн. - Нармин М.

Седклэн тэвх. Вложить душу, делать с усердием, старанием. Ухаһан, санаһан тусхаһад, кергән килмҗтәһәр кех (күцәх).

Олна кергт бийдэн даалнсн көдлмшт үнн седклэн тэвэд, көдлдг дасад авчксн күн, икл кишгтә күн. - Калян С.

Седклдән авх. Воспринимать близко к сердцу. Күүнә түрү-зовлң эврә гиҗ санх.

Боле бэн-сун бэәэк}, Валентин Сергеевичиг дахад, эдл-ахус эр-

гэд, хөөчнрин, үкрчнрин хошмуд зргэд, келсн үгинь соңсад, энүнэ

ухан-селвгинь малчнр, механизатормуд, саальчнр кезэдчн таасад, седклдэн авдгинь үзэд, би эврэн энүнэ үлмэд оруе. - Тачин А.

Седклднь зовлц уга, севркәднь заг уга. Жить, не зная горя.

Жить припеваючи. Түрү-зүдү үзлго бәәх.

Герин эзн залу асхн кевтсн кевтэн седклднь зовлң уга, сееркэднь заг уга, нимгн көнэкушг кал талан тиирчкэд, дер аадэн эврлэд ялданад кевтнэ. - Эрнжэнэ К.

171

Седклднь икәр ханх. Благодарить за щедрость души. Әрүн, цаһан седклднь ханх.

Пюрвэн Чимд Николай Васильевичи» седклд йир икэр ханад: «һазр деер бэәсн нардачнр цукарн иим седклтэ болхла, делю ямр төвкнүн бээх билэ», - гив. - Тачин А.

Седклднь салькн орх. Стать ветреным, легкомысленным.

Гиигн уха зуух.

Бата басл цухл уга йовдг сәәхн заңта көвүн билэ. Ода энүнэ седклднь салькн орҗах бэәдлтэ. - Эрнҗәнә К.

Седклин гем. Тихое помешательство. Сойти с ума. Тенх, донрх, адрх.

Терүндэн авлгдад, нам чееҗлэһән күүндэд... тиигҗ йовад,

бийэн керлдэд, седклин гем ирж; бээвзэ гинэд уурлна. - Бембин Т.

Седклин килэсн. Душевное страдание. Чееҗин зовлң.

Эрнҗн минь! Эңкр иньг минь! Сөөнь зүүдн, седклинм килэсн

минь!.. Зүркм тасрад нарч одн гиҗәнэ... - Басңга Б.

Седклин хаңхд эс орх. И в мыслях не было, и в голову не приходило. Уханд төрүц уга болх.

Энүнәс талдан хөв гиҗ, нам седклиннь хаңхдан чигн орулҗ санхан, эн улм бэн-бээтлэн уурад, хаяд ирв. - Дорҗин Б.

Седклинь хорсаҗ келх. Говорить обидные слова. Причинять боль словами. Чееҗин өвдкүр болх үг соңсах.

Чиянад тер күүнә үгднъорад, үгцәд бэәнэч? Мартвч? Әмтнэ оөр седкличн хорсаҗ, дала үг келсинъ.

Седклнь тарһн. Спокойный. Самодовольный. Юм ухаллго,

зовлң уга, санамр.

Полковник седклнь тарьн сууна. - Бембин Т.

Седи кун серүһәр. Форс мороза не боится. Кеемсг кун кинь

нэсээдго.

Седң күн үвлин найн гикэд, зөвэр гиигнэр хувцлм^ч. - Эрнжанэ К.

Сетра Ьазр. Святое место, место для жертвоприношений.

Тэкл тэкх орм.

Ода цол вгл уга, цааранднъ к&оэк;, эврэ сетрэ ьазран цеврлх - мана эркн керг, - Нармин М.

172