- •I бөлім. Экономика қызмет етуінің негіздері және заңдылықтары
- •1. Экономикалық теория пәні
- •2. Экономиканың зерттеу әдістері
- •3. Экономикалық теорияның функциялары
- •1. Экономикалық ресурстар мен экономикалық факторлар
- •2. Қоғамдық өндірістің құрылымы
- •3. Өндіріс және ұдайы өндіріс
- •1.Меншік экономикалық категория
- •2.Меншік және иемдену заңдары
- •3.Меншіктің түрлері және шаруашылық жүргізудің формалары
- •4.Экономикалық жүйелерді ұйымдастыру үлгілері
- •5.Экономиканы реформалауда меншіктің орны
- •1. Натуралды және тауарлы шаруашылық: негізгі белгілері мен ерекшеліктері
- •2. Еңбек-құн теориясы
- •3. Ақшаның қызметтері. Ақша айналымының заңы
- •4. Капитал
- •1.Нарықтың мәні мен түрлері
- •2.Нарықтың құрылымы және оның жіктелуі
- •3.Бәсеке түсінігі мен түрлері
- •4.Нарық инфрақұрылымы
- •1. Нарық механизмі: негізгі түсініктер және элементтер
- •2.Сұраныс және ұсыныс заңдары
- •3. Нарықтық тепе-теңдік және нарықтық баға түсінігі
- •4. Икемділік түсінігі
- •5.Нарықтық экономикадағы баға белгілеу механизмі
- •II бөлім. Нарықтық экономикадағы жеке ұдайы өндіріс
- •1. Кәсіпкерлік туралы көзқарастар эволюциясы
- •2. Кәсіпкерліктің мәні мен қызмет түрлері
- •3. Фирма түсінігі, мақсаттары мен қызметтері
- •4. Кәсіпкерліктің ұйымдық-құқықтық нысандары
- •5. Қазақстандағы кәсіпкерліктің дамуы
- •1.Қысқа және ұзақ мерзімді кезеңдегі өндіріс
- •2.Кемімелі қайтарымдылық заңы. Шекті өнім
- •3.Фирма шығындарының жіктелуі және құрылымы
- •4.Өндіріс шығындары және пайда
- •Ауытқыма шығындардың негізгі ерекшеліктері:
- •5.Фирманың қаржылық жағдайы және табысы
- •1.Өндіріс факторлары нарығының қызмет ету ерекшеліктері
- •2.Халықтың табысы: түрлері және қалыптасу көздері
- •3.Еңбек нарығы оның мәні мен ерекшеліктері. Адами капитал
- •4.Капитал нарығы және оның құрылымы
- •5.Жер нарығы, жерге сұраныс және ұсыныс
- •6.Пайда кәсіпкерлік табыс ретінде
- •III бөлім. Нарықтық жағдайда ұлттық экономиканың ұдайы өндірісі
- •1.Ұлттық экономика
- •Мұнда а – амортизациялық жарнаның сомасы.
- •2.Макроэкономикалық талдау ерекшеліктері
- •3.Ұлттық есеп жүйесі. Жалпы ұлттық өнім
- •4.Жіө есептеу әдістері
- •5.Қазақстан Республикасындағы ұлттық есеп жүйесі
- •1.Экономикалық өсудің мәні
- •2.Қазақстан Республикасының экономикалық өсу саясаты
- •3.Экономиканың циклдылығы
- •4.Экономикалық дағдарыс
- •5.Қазақстан Республикасындағы дағдарысқа қарсы саясат
- •1.Инфляция түсінігі және түрлері
- •2.Жұмыссыздық түсінігі және түрлері
- •3.Жұмыссыздықтың әлеуметтік-экономикалық салдары
- •4.Қазақстан Республикасындағы жұмыспен қамту саясаты
- •1.Қаржы және қаржы жүйесінің мәні
- •2.Мемлекеттік бюджет және оның құрылымы
- •3.Салық және оның мәні, қағидалары
- •4.Ақша жүйесі және оның ұлттық экономикадағы рөлі
- •1.Нарықтық экономика жағдайында мемлекеттік реттеудің мәні мен мақсаты
- •2.Экономикалық реттеу әдістері
- •3.Әлеуметтік саясат мәні, оның бағыттары және қызметтері
- •4.Табыстарды дифференциациялау себептері, Лоренц қисығы және Джинни коэффициенті
- •5.Қазақстан Республикасындағы халықты әлеуметтік қорғау жүйесі
- •1.Әлемдік шаруашылықтың мәні
- •2.Интеграция және интерұлттандыру
- •3.Халықаралық сауда және сыртқы сауда саясаты
- •4.Әлемдік валюта жүйесінің мазмұны және құрылымы
- •Негізгі ұғымдар мен терминдер сөздігі
- •Пайдаланған әдебиеттер тізімі
- •Мазмұны
2.Халықтың табысы: түрлері және қалыптасу көздері
Өмір сүру деңгейін қарастырған кезде әлеуметтік-экономикалық жағдайлардың барлық жиынтығын ескеру қажет, әйтпесе материалдық және рухани құндылықтарды тұтынуды, олардың адам үшін қол жетімділігін, еңбектің әлеуметтік жағдайы мен әлеуметтік қамтамасыз ету деңгейін, денсаулық және өзге де сипаттамаларды бағаламай тұрғындардың шынайы қалыптасқан өмір сүру деңгейін толықтай сипаттау мүмкін емес.
Тұрғындардың өмір сүру деңгейінің құндық көрсеткіштері болып келесілер саналады:
Тұрғындар табысы – жеке еңбек және өзге де көздер есебінен қалыптасатын адамның тұтынуын қанағаттандырудың белгілі бір деңгейінде оның физикалық, моральдық, экономикалық және интеллектуалдық жағдайын қолдау үшін ақшалай және натуралды құралдар жиынтығы.
Жанұяның кірісін қалыптастырудың негізгі көздері – еңбек ақы, зейнетақы, жәрдемақы, кәсіпкерлік табыс, дивидендтер және меншіктен өзге де кірістер, жеке қосалқы шаруашылық өнімдерін өткізуден түскен қаражаттар.
Кірістерді бөліп қарастырады: ақшалай бағаланатын жиынтық кіріс мөлшеріндегі (субъекті белгілі бір кезең аралығында табатын немесе алатын ақша сомасы және өзге де құндылықтар мен игіліктер) номиналды кірістер; ақшалай (номиналды) табысқа сатып алуға болатын тауарлар мен қызметтер сомасы ретінде шынайы кіріс, яғни тұтыну бағасы индексіне түзетілген міндетті төлемдер мен жарналар алынып тасталған номиналды кірістер.
Әлеуметтік дифференциация жөніндегі неғұрлым толық ақпаратты еңбек ақы, зейнет ақы, жәрдем ақы түріндегі түсімдер жанұяның жалпы ақшалай кіріс және жиынтық кірісіне аударылған жанұя бюджетін зерттеу нәтижелері бойынша алуға болады.
Жанұяның ақшалай кірісі - еңбек ақы, зейнетақы, жәрдемақы, кәсіпкерлік табыс, дивидендтер және меншіктен өзге де кірістер, жеке қосалқы шаруашылық өнімдерін өткізуден түскен қаражаттар түріндегі ақшалай түсімдер сомасы.
Жиынтық кіріс ақша кірістерінің барлық түрлерін, сондай-ақ жеке қосалқы шаруашылықтан алынған және жеке (үй) тұтынуға пайдаланылған натуралдық түсімдер құнын кірістіреді.
Әлемдік практикада тұрғындарды бөлуді есептеу орташа жанұяға ақшалай кіріс көлемі бойынша артықшылықты жүзеге асырады.
Күнкөріс деңгейі – адамның физиологиялық өмір сүруін және ресурстармен қамтамасыз етілген (республикалық және жергілікті бюджет қаражаттары мен тауарлар мен қызметтердің бары) оның денсаулығын сақтауды қамтамасыз ету үшін қажетті ақша қаражаттарының ең төменгі мөлшері.
Күнкөріс деңгейі бюджеті – ересек тұрғындардың белсенді физикалық жағдайын, балалар мен жас өспірімдердің әлеуметтік және физикалық даму жағдайын қамтамасыз ететін маңызды материалдық құндылықтар мен қызметтерді ең төменгі рұқсат етілген деңгейде тұтыну көлемі мен құрылымының көрсеткіштері.
Ең төменгі тұтыну бюджеті – азық-түлік өнімдерін, азық-түліктік емес тауарлар мен ақылы қызметтерді тұтынудың ғылыми негізделген ең аз нормалары мен нормативтерін кірістіретін және адамдардың негізгі материалдық және рухани қажеттіліктерін ең төменгі деңгейде қанағаттандыруды қамтамасыз ететін кешенді әлеуметтік норматив.