Радиоактивтілік параметрлері

Сыртқы әсерлерден тәуелсіз атом ядросының ішкі жағдайына негізделген бір изотоптың басқаға айналу процессі радиоактивті ыдырау болып есептеледі. Бұл процесс кездейсоқтық, яғни ядродан бөлшектердің ұшып шығуының сипаттамалары. Радиоактивті ыдырау келесі параметрлермен сипатталады:

1. Жартылай ыдырау периоды. Әртүрлі элементтерде жартылай ыдырау периоды әр мөлшерде көбіне - 10^-6 нан 10¹⁰ жылға дейін өзгереді. Әр элемент үшін анықталған және тұрақты көрсеткіштер болып табылады және оның диагностикалық белгілері болуы мүмкін.

2. Табиғи сәулелердің құрамы. Табиғи радиоактивтілік альфа, бета, гамма, нейтрондық және т.б. сәулелерден тұрады.

Альфа-ыдырау кезінде ядродан екі протоннан және екі нейтроннан тұратын альфа бөлшектер жоғарғы жылдамдықпен тарайды. Альфа-сәулеленудің өтімділік қабілеті нашар.

Бета-ыдырау ядродағы нейтрондар санының (протондарға қарағанда) күрт көбейюіне байланысты жүреді. Бұл құбылыс ядроны тұрақсыздық жағдайға келтіріп, ол басқа бір тұрақты жағдайға ауысады. Бета-сәулелердің өтімділігі әлде қайда жоғары.

Гамма-ыдырау, гамма-квант өте жоғарғы жиіліктегі электромагнитті сәулелер ағымын келтіреді. Бұларда басқалар сияқты сыртқы орта әсерінен жұтылады және ыдырайды, бірақта электрлік бейтараптығынан жоғарғы өтімділігімен ерекшеленеді. (ауада жүздеген метр және тау жыныстарында бір метрге дейін).

Резистивиметрия әдісі және қолданылуы.

Резистивиметрия әдісі ұңғымадағы бұрғылау ерітіндісінің немесе судың кедергісін өлшейді.

Сұйықтық кедергісін өлшеу резистивиметр деген зондпен жүргізіледі.Зондтағы электродтар бір-біріне өте жақын орналасқан,сон-н бұрғылау ерітіндісінде таралатын тоқ сол сұйық ішінде тұйықталады.

Ұңғыма бойымен зондтты жылжытқанда түтікше ішіне ұңғыманы толтырып тұрған сұйықтық оңай кіреді, қоршаған жыныстар кедергілерін түтікше қабырғалары қорғайды. Тіркеу КК әдістеріндей болады. Резистивиметр коэффициентінің кедергісі, белгілі сұйықтық ішінде эталондау бойынша анықталады. Олардың нәтижелері ар-лы ұңғыманың сулы қабаттарының ашылуын білуге,ұңғымаға сырт ағынының келуі мен сіңуін,сульфидтік кенорындарын іздеуде және т.б. салаларда қолданылады.Бұдан басқа резистивиметрия әдісі, жер асты суларын фильтрациялау жылдамдығын анықтау үшінде қолданылады.

Стационарлы нейтронды әдістердің ерекшеліктері

ҰГЗ стационарлы нейтрондық әдістері жылдам нейтрондар ағынымен (0,5 МэВ энергиядан жоғары) және тығыз нейтрондарды, жылу немесе жылу асты энергияға дейін баяулатып немесе ядро атомдарымен (радиациалық қармау) жылу нейтрондарын қармау кезінде пайда болатын гамма-кванттарды тіркеу. Нейтрондарды алу үшін, әдетте кейбір элементтердің ядросымен альфа бөлшектердің жұтылу реакциясын қолданады. Кәсіпшілік геофизика тәжірибесінде ампуладағы плутонийді сәуле көзі, ал берилийді нысына ретінде жиі қолданады. Бұл жерде нейтрондардың орташа энергиясы 2,7 МэВ. Ал 0,025-0,02 эВ энергиялы нейтрондар жылулық деп есептелінеді.

Ұңғыма диаметрі артқан сайын және қоршаған ортаның (жыныстардың) кеуектілігі азайған сайын стационарлық нейтрондық каротаж (НК) нәтижелеріне ұңғыманың әсері өсе түседі.

Стационарлық нейтрондық әдістер, әдетте, гамма-каротаж басқа геофизикалық әдістермен бірге жүргізіліп, айтарлықтай нәтижелер береді (сазды, тығыз жыныстарды немесе кеуектілігі қабаттарды ажырату барысында).