2.1. Іріңді менингит.

Қоздырғыштары: менингококк, пневмококк, стрептококк, стафилококк, гемофильді таяқша, ішек таяқша, сальмонеллалар және тағы басқа. Іріңді менингитке тұрақты симптомокомплекс, эпидемиологиялық, бактериологиялық зерттеулердің көрсеткіштері тән.

Эпидемиялық менингококкты менингит

Эпидемиялық менингококкты менингит – Вексельбаум менингококктарымен шақырылатын мидың жұмсақ қабығының іріңді бірінші реттік қабынуы. Ауа-тамшы жолымен жұғады. Қоздырғышы мұрын жұтқыншақа еніп, лимфо-гематогенді жолмен организмге таралады.

Патоморфологиясы. Менингококкты менингит лептоменингиттерге жатады, себебі көбінесе торлы және жұмсақ ми қабықтары зақымдалады. Қан тамырларының бойы мен саңылауларда серозды немесе іріңді эксудат байқалады. Кей кезде жарты шарлар түгел іріңмен жабылады. Эксудаттың құрамы нейтрофильді. Бас ми жұлын жүйкелерінің түбіршектерінің қабығының қабыну процестері жайлайды. Мида, қантамырларда қанның стазы, периваскулярлы диапедезді геморрагия, ісіну, тромбтардың түзілуі байқалады. Периваскулярлы кең ісіктерге іріңді эксудат таралады, тромбофлебиттің, ми затында іріңді ошақтардың дамуында әсерін тигізеді. Қарыншалардың қан тамыр өрімінде, эпендимада және субэпендимарлы затта өзгерістер болады. Ми қабықтарының морфологиялық қабыну өзгерістері буындардың синовиальды қабықтарының, көздің, жүректің қантамыр қабықтарын жайлайды.

Клиникалық көрінісі. Инкубациялық кезеңі 1-4 күнге созылады. Ауру жедел басталып, дене қызуы көтеріліп, қалтырау пайда болады. Науқас мазасыз, тітіркенгіш келеді. Беті бозғылт болады. Мидың ісінуіне байланысты есінен танып, қалтырау, тырысу ұстамасы, кейде қалтырау статусы болады. Науқас басының ауыратынына шағымданады. Тексергенде менингеальдық синдром анықталады. Ошақты симптомдар болмайды, кейде бас ми жүйкелері зақымдалуы мүмкін, көбінесе есту жүйкесінің невриті болады. Менингококцемияның әсерінен теріде геморрагиялық дақтар («жұлдызды») пайда болады.

Ағымы: қауіпсіз жағдайда 10-14 күннен соң жазылады. Кей кезде қатерлі дамып 18-24 сағат ішінде өліп кетуі мүмкін. Асқынулары ретінде ауыр токсикоз, Уотерхаус-Фридериксен симптомокомплексі (бүйрек үсті безіне қан құйылуы), мидың жедел ісінуі, менингококкты сепсис болады. Артерия қысымы төмендеп, жүрек қызметі нашарлап, коллаптоидты жағдай дамиды. Көбінесе өлімге әкеліп соғады. Сондықтан уланумен, сепсиспен, мидың ісінуі мен күрес жүргізу керек.

Ажыратпалы диагностикасы лабораториялық бактериологиялық зерттеулерге негізделеді. Іріңді менингиттің диагнозы жедел инфекциялық басталуға, менингеальды синдромға, жұлын-ми сұйықтығының және қан құрамының өзгерістеріне сүйене отырып қойылады. Жұлын-ми сұйықтығының қысымы жоғары, кейде жасыл сары түсті, белок 0,66-1,0г/л дейін, жоғарлайды, нейтрофильді цитоз (1мкл-де 2000-3000 клетка), қант сәл азайған(0,4-0,2 г/л). Қанда нейтрофильді лейкоцитоз, ЭТЖ (СОЭ) жылдамдаған. Менингококкты менингитті жедел аппендицитпен, менингеальды синдром мен геморрагиялық дақтар геморрагиялық диатезде, суборахноидальды қан құйылу кезінде болады. Бұл кезде жұлын-ми сұйықтығын зерттеудің маңызы зор. Бірінші және екінші реттік іріңді менингиттерді іріңді ошақтары бар аурулардан (мидың абцесі, іріңді отит, мастоидит, гайморит, фронтит) ажырату керек.

Іріңді менингиттің асқынуы ликвордың циркуляциясы және продукциясының бұзылуымен байланысты. Бас сүйек іші қысымының көтерілуі хориоидты өрімнің ликворлық гиперпродукциясымен байланысты. Жұлын-ми сұйықтығының ағуына бөгеттердің пайда болып, нашарлауына да байланысты болады. Осы аталғандар (тыртық, бірігулер) эпилептиформды синдромның дамуына әкеліп соғады.

Іріңді менингттерді емдеу.

Антибиотиктер, сулфаниламидті препараттар тағайындалады. Пенициллинді бұлшық ет ішіне 400000-500000 кг.салмағына, тәулігіне 24-30 млн-ға тағайындалады.

Левомицетин тобын пневмококкты менингитке, ішек таяқшасымен, сальмонеллалармен, Пфейфер таяқшасымен шақырылатын (дамитын) менингиттер кезінде тағайындайды. Кейде бірнеше антибиотиктер бірге қолданылады (пенициллин тобы, левомицетин, тетраолеан және т.б.). антибиотиктермен емдеудің ұзақтығы клиникалық ағымына байланысты. Науқастардың жалпы жағдайы жақсарып, менигеальды симптомдары жойылып ликвордың құрамы қалпына келген кезде антибиотиктердің дозасын азайтып, шегереді.

Сульфаниламидтер антибиотиктерге қосылып тағайындалады. Сульфаниламидтерден ұзақ әсер ететіндері жақсы эффект береді (сульфадиметоксин, сульфамонометоксин, сульфапиридазин).

Сонымен қатар дезинтоксикациялық, дегидратациялық, десенсибилизациялық препараттар, гамма-глобулин, витамидер тағайындалады. Глюкокортикоидтар ауыр түрде және Уотерхаус-Фредериксен синдромы кезінде қолданылажы. Екінші реттік іріңді менингиттер кезінде негізгі ауруды (іріңді ошақтарды) емдеу керек.