II. Rodzaje norm kolizyjnych

Najczęściej spotykany jest podział norm kolizyjnych na normy zupełne, normy jednostronne i niezupełne normy dwustronne.

Normy zupełne wskazują dla określonych sytuacji (stosunków) prawo właściwe bez względu na to, czy jest nim prawo własne, czy obce. Odnoszą się więc także do sytuacji powiązanych wyłącznie z obcymi obszarami prawnymi. Normy takie przeważają w naszej ustawie z 1965 roku.

Normy jednostronne określają jedynie zakres zastosowania prawa własnego do stosunków odpowiednio powiązanych z własnym obszarem prawnym (np. art. 10, 11 § 2 p.p.m.). Z kolei niezupełne normy dwustronne określają sferę działania

f

S 6. Łącznik normy kolizyjnej

47

2 Tamże, s. 398 i 399.

prawa własnego oraz tylko częściowo prawa obcego (spotykamy je w prawie pryw. mnr. niektórych obcych państw).

Wyróżnić też można normy kolizyjne pierwszego stopnia, rozgraniczające sfery działania praw merytorycznych różnych państw w przestrzeni, oraz normy kolizyjne drugiego stopnia (nadrzędne normy prawa pryw. mnr.), rozgraniczające sfery działania norm kolizyjnych pierwszego stopnia różnych państw. Według powszechnie przyjętej (niepisanej) normy kolizyjnej drugiego stopnia sądy każdego państwa stosują w pierwszej kolejności własne normy kolizyjne pierwszego stopnia. Obce normy kolizyjne pierwszego stopnia mogą stosować tylko wtedy, gdy zezwalają im na to własne normy kolizyjne drugiego stopnia (np. normy regulujące odesłanie).

§ 5. Zakres normy kolizyjnej

Jak już o tym była mowa, zakres normy kolizyjnej zawiera oznaczenie rodzaju sytuacji (stosunków), jakich dana norma dotyczy, a więc (innymi słowy) opis pewnej stypizowanej sytuacji lub grupy takich sytuacji, które norma ta obejmuje. Opis ów bywa dokonywany skrótowo (dlatego też normy kolizyjne mają przeważnie charakter norm syntetycznych), zazwyczaj przy użyciu słownictwa zaczerpniętego z własnego prawa merytorycznego. Jest to przyczyną różnorakich trudności interpretacyjnych przy stosowaniu norm kolizyjnych. Mimo że przepisy prawa pryw. mnr. dla określenia zakresu posługują się z reguły wyrażeniami o zabarwieniu prawnym, niepodobna przyjąć, by operowały one instytucjami czy stosunkami prawnymi, bo te mogą istnieć tylko w ramach jakiegoś prawa merytorycznego. Dopiero zatem po zastosowaniu normy kolizyjnej i ustaleniu prawa właściwego można stwierdzić, czy konkretna sytuacja życiowa, podciągnięta pod zakres odpowiedniej normy kolizyjnej, jest — według właściwego dla niej prawa merytorycznego — stosunkiem prawnym i jakim.

Ustawa z 1965 r. w celu oznaczenia zakresu norm kolizyjnych posługuje się wyrażeniami takimi jak: „zdolność prawna i zdolność do czynności prawnych osoby fizycznej", „zdolność osoby prawnej", „uznanie osoby zaginionej za zmarłą", „forma czynności prawnych", „przedawnienie roszczenia", „możność zawarcia małżeństwa", „forma zawarcia małżeństwa", „rozwód", „stosunki osobiste i majątkowe między małżonkami", „roszczenia alimentacyjne", „stosunki w zakresie zobowiązań umownych", „własność i inne prawa rzeczowe", „posiadanie", „stosunek pracy", „sprawy spadkowe".