§ 37. Przysposobienie

241

Jeżeli jednak statut przysposobienia przewiduje, iż przysposobić może jedynie osoba mająca pełną zdolność do czynności prawnych, to ustalenie, czy przesłanka ta zachodzi, powinno nastąpić na podstawie prawa wskazanego przez normę kolizyjną miarodajną do zdolności (art. 9 § 1 p.p.m.). W sytuacji gdy statut przysposobienia zezwala na wspólne przysposobienie jedynie małżonkom, stwierdzenie, czy między osobami pragnącymi przysposobić wspólnie tego rodzaju węzeł zachodzi, nastąpi na podstawie prawa merytorycznego wskazanego przez miarodajne w tej mierze normy kolizyjne (art. 14 i 15 p.p.m.). Podobnie też należy postąpić w odniesieniu do wymogu bezdzietności po strome przysposabiającego, jeśli wymóg taki przewiduje właściwe prawo obce. Należy wówczas brać pod uwagę stanowisko prawa wskazanego przez normę kolizyjną z art. 19 § 2 p.p.m. ;

6. Statutowi adopcyjnemu podlega ocena typu (rodzaju) przysposobienia.

Według jego postanowień należy więc ustalać, czy przysposobienie jest przysposobieniem rozwiązalnym, czy też nierozwiązalnym oraz czy przysposobienie ma charakter przysposobienia pełnego, czy niepełnego i jakie to rodzi konsekwencje w sferze rodzinnoprawnej. Pojawia się tutaj pokusa, by w kwestii roz-wiązywalności przysposobienia brać pod uwagę stanowisko statutu adopcyjnego z chwili dokonania przysposobienia. Taki punkt widzenia nie jest jednak pozbawiony wątpliwości.

Statut adopcyjny obejmuje zagadnienia związane ze zmianą nazwiska (lub także imienia) przysposobionego. Jego ocenie należy poddać kwestię wpływu przysposobienia na więzy łączące przysposobionego — w sferze rodzinnoprawnej — z jego rodziną naturalną. Także treść stosunku przysposobienia należy zasadniczo do zakresu statutu adopcyjnego. Jego postanowienia rozstrzygają więc, czy przysposabiającemu przysługuje względem przysposobionego władza rodzicielska i jaką ma treść, jakie obowiązki rodzinne ciążą na przysposobionym. Do zakresu tego statutu — choć nie jest to wolne od wątpliwości — należy zaliczyć wzajemne uprawnienia i obowiązki alimentacyjne między przysposabiającym i przysposobionym42. Jeżeli według statutu adopcyjnego przysposobienie nie prowadzi do całkowitego zerwania więzów pomiędzy przysposobionym a jego rodziną naturalną, obowiązek alimentacyjny pomiędzy nim a jego krewnymi lub powinowatymi podlega prawu wskazanemu przez normę z art. 20 p.p.m.

7. Z większą ostrożnością należy odnieść się do innych skutków przysposobienia. Tak w szczególności o tym, czy przysposobienie stanowi przeszkodę do zawarcia małżeństwa, rozstrzyga prawo wskazane przez normę z art. 14 p.p.m.

Z kolei o tym, czy do kręgu spadkobierców ustawowych po przysposabiającym (lub jego krewnych) należy przysposobiony (i jego zstępni), decyduje zasadniczo statut spadkowy (lex successionis). Jeżeli statut spadkowy przewiduje wyraźnie dziedziczenie przysposobionego (lub jego zstępnych), kwestia, czy

1 Odmiennie — za analogią z art. 20 p.p.m. — opowiedział się W. Ludwiczak 1990, s. 168.

242

VIII. Prawo rodzinne i opiekuńcze

dana osoba jest przysposobionym (lub jego zstępnym), stanowi kwestię wstępną, którą należy rozstrzygnąć w sposób wyżej wskazany (por. rozdz. III § 9). Gdy natomiast w prawie właściwym dla dziedziczenia brak wyraźnych przepisów dotyczących dziedziczenia przysposobionych (np. dlatego, że prawu temu przysposobienie jest nieznane), powstaje kwestia, jak należy rozumieć występujące w tych przepisach postanowienia dotyczące dziedziczenia dzieci, czy dziecko w rozumieniu tych przepisów oznacza także dziecko przysposobione. Chodzi tu więc w istocie rzeczy o ocenę równoważności pojęć (tzw. substytucję pojęć lub instytucji prawnych). Na tej drodze może —jak się zdaje — dojść do powołania do dziedziczenia przysposobionego lub jego zstępnych. Jest to jednak wyłącznie problem odpowiedniej interpretacji legis successionis.

Potrzeba podjęcia podobnych zabiegów pojawić się może w sytuacji, gdy łex successionis różnicuje powołanie do dziedziczenia w zależności od tego, czy przysposobienie ma charakter przysposobienia pełnego, czy niepełnego.

O tym, czy przysposabiający i jego krewni dziedziczą po przysposobionym i jego zstępnych, decyduje w zasadzie statut spadkowy, w tym bowiem wypadku chodzi o określenie kręgu osób powołanych do dziedziczenia po przysposobionym. Jeżeli statut spadkowy nie przewiduje dziedziczenia przysposabiającego (i jego krewnych) po przysposobionym (i jego zstępnych), należy to uszanować.

Nie wydaje się, aby we wspomnianych wyżej przypadkach należało liczyć się ze stanowiskiem legis adoptionis.

Nieco inaczej trzeba natomiast spojrzeć na kwestię dziedziczenia przysposobionego po jego krewnych naturalnych. W gruncie rzeczy chodzi tu bowiem o pytanie, czy przysposobienie spowodowało całkowite, czy też jedynie częściowe zerwanie więzów przysposobionego z jego rodziną naturalną. Ta kwestia zaś podlega zasadniczo statutowi adopcyjnemu.

8. W sytuacji gdy statut adopcyjny przewiduje dokonanie lub rozwiązanie przysposobienia w drodze umowy, należy brać pod uwagę — przy ocenie zdolności i formy — prawo wskazane przez miarodajne w tej mierze normy kolizyjne (art. 9 § 1 i art. 12 p.p.m.). ,