4.Канцэпцыи паходжан дзяржаунасци.

Прадумовы узникнення:

Гисторыка-матэрыялистычная (Энгельс)

Прымау на увагу эканамичныя прадумовы дзяржавы

Развиццё сродкау вытворчасци

Узникненне прыватнай уласнасци

Падзел грамадства на классы з супярэчными эканамичными интарэсами

Дзяржава – машына прыгнёту аднаго класа другим, каб трымаць у падпарадкаванне аднаму классу усе астатния классы (Ленин)

Сучасная беларуская гисторыяграфия ( Ермалович “Старажытная Беларусь. Полацки и Навагародски пярыяды”)

Прымали на увагу палитычныя прадумовы уиварэння дзяржавы

Неабходнась рэгулявання унутранним правапарадкам

Паляпшэння умоу жыцця насельницива

Неабходнасць абараняць тэр. яго пражывання

Асабливасци працэссу дзяржаваутварэння:

Нарманская тэорыя ( Баяр и Миллер) зыходным пунктам канцэпцыя зъяуляецца летаписны факт аб запрашэнне на княжанне ворагау. Выснова : вораги – заснавальники дзяржав усих усходних славян.

Антынарманская тэорыя: Ламаносау расцэнивал канцэпцыю Баяра как заниженне годнасци усходних славян. Салауёу и Кавелин – на момант запрашэння ворагау, у славян иснавали племянныя саюзы-княства, якия узникли у вынику разрастання радоу(тэорыя радавога быту). Беляеу – на момант запрашэння иснавау абшчынны лад жыцця( тэорыя абшчыннага быту)

Тэорыя запрашэння на княжанне. Выснова: вораги успрыняли иснаваушыя у славян праддзяржауныя объяднанни, и стали той дзяржаунаутваральнацй силай, вакол якой узникли першыя дзяржавы-княства.

Тэорыя Ермаловича: Полацкае княства – выник синтазу балцка-славянскага узаемадзеяння; протабеларуская дзяржава.

5.Палит лад дзяржау-княствау 9-13стст На тэр.Бел.у XI-XIIIстст.iснавалi такiя буйныя дз.-кн.,як Полацкае, Тураускае, Менскае,Новагародскае,Смаленскае i iнш.Нягледз.на недастатковасць гiст.крынiц,можна скласцi пэунае меркаванне аб палiт.ладзе стараж-ых дз-кн.,арыентуючыся перш за усе на палiт.лад Пол.кн.(1 пол.князь—Рагвалод). Выш.уладу ажыц.князь, рада князя, веча. Функцыi органау цэнтральнага кiрав.выконвалi служб.асобы: пасаднiк, тысяцкi, падвойскi, ключнiк, цiвун i iнш.

КНЯЗЬ: стаяу на чале дз-вы i выканаучых органау,меу права вырашаць усе бягучыя справы дз-ага кiравання. Асн.абавязак:арганiзацыя абароны дз-ы ад знешн.нападу i падтрыманне унутр.парадку.

Умовы уступл.князя на пасаду афармлялiся у дагаворы-радзе,якi заключ-ся князем з вярхушкай пануюч.класа.(Н-д: кн.абавязвауся не умешв.у царкоуныя справы, не пераглядаць старых рашэнняу судоу i г.д.) Правам выдання новых з-нау кн.не меу. Таксама абмяж.i судовая дзейнасць князя.

РАДА КНЯЗЯ 1)не мела пастаяннага складу; 2) кампетэнцыя рады фактычна злiвалася з камп.князя.Практычна усе пыт., якiя вырашалiся князям, ен абмяркоувау са сваiмi дарадчыкамi.

На пасяджэннi рады не абавязкова прысутнасць усiх; толькi тыя, хто у гэты момант быу каля князя. Пры выраш.асаблiва важн.пыт-яу рада збiр.уся. У радзе князя вырашалiся пыт.бягучай выканауча-распараджальнай дзейнасцi, найбольш важн.судовыя справы, што тычылiся iнтарэсау феадалау i выш.служб.асоб дз-ага апарату. На радзе рыхтавалiся пыт., што трэба было абмерк.на вечы.

ВЕЧА—агульны сход палачан, якi збiрауся для выраш.розных праблем—пачатковая форма гарад.самакiр., у пэунай ступенi падуладнага мясцовай знацi. У п.XIIст. роля веча узрасла: выраш.пыт.вайны i мiру, запрашала на прастол князеу, нярэдка праганяла iх з горада, устанаулiвала раскладку павiннасцей i падаткау, разгляд.найбольш важн.суд.справы, вызначала лiнiю паводзiн у мiжнародных адн.Веча абмяжоувала уладу князя, але не знiшч.яе. У Полацку, як i у iнш.княствах, у сферы сацыяльна-палiт-га жыцця iснавала двухуладдзе. Вечавы лад iснавау побач з княжацкай уладай.У перыяды падпарадк.бел-iх княствау Кiеву адносiны памiж кiеускiм князем i мясцовымi кн.будавалiся на прынцыпах васалiтэту. Кiеускi кн.аказвау дапамогу мясцовым князям, якiя абавязвалiся быць «у яго паслушэнстве», выстаулять войска, перадаваць частку сабранай данiны.Пра грам.-палiт.лад у Тур.кн. звестак мала. У Тураве актыуна дзейнiчала веча.Пасаднiк абiрауся вечам або прызначауся князем у iнш.гарады, дзе з’яуляуся яго намеснiкам. Асаблiвасць грам.-палiт.ладу у Т.кн.: у с.XIIст. знаходзiлiся адначасова i князь i пасаднiк.

Гал.абавязак тысяцкага—ваеннае кiрауництва. Падвойскi сачыу за выкананнем рашэнняу веча i распараджэнняу князя. Ключнiк i цiвун займалiся гаспадарчыми справамi i некаторымi судова-адмiнiстрацыйнымi пытаннямi у дз-ве.

6.Крыницы старажытнага права.Звычаи першабытнага грамадства,якия прызнаны дзяржавай и паступали пад яе ахову-правав звычаи.Сукупнасць прав звыч-звычаевае права.Харак-ки звыч права:агульнадзяржаунасць(прызнана дзяржавай),даунасць(дальняе походжанне),рэализацыя праз прымусовую силу дзяржавы.Прав звыч спачатку вусны.Пусанае права у выглядзе нарм-прав актау.2 падставы для вывучэння звыч права:1.на прац 9-10 ст продки здзиуляли паходы у Византыю,заключ дагаворы(Закон Руски:за злачынства чалавек плациу виру(штраф).инстытут вена(жанчына аддавала свой венок мужу;жена не мела права на спадчыну,прыпрымала удел у сделках)).Першыя писаныя нармат акты:Руская прауда,Дагаворы Княств усходнесл з ням купцами.Яны спачатку не адмяняли звыч права я дзейнич побач.Субсидыярная крыница-запаз з иншаземнай крыницы права.Нормы кандынаускага права.Аднавиушы дынастыю Рагвалода праз перадачу Полац зямли Рагнедзе и Узяславу князь Владимир выкарыстоувау скандынаус норму аб одале(радавым землеуладанни.Одаль мог быць вернут на прац 100г)

7)Асноуныя рысы стар права У 1-ым тыс. н.э. ва усходнiх славян фармiравалася устойлiвая сiстэма агульнапрынятых звычаяу, якая вызначала правiлы паводзiн людзей. …частка звычаяу пачала набываць рысы абавязковасцi, нярэдка суправаджалася прымусам, якi быу санкцыянiраваны родаплемяннымi органамi и абшчынамi, i … набыла якасцi звыч.права. (н-д: у кроуная помста за забойства родзiча, спосабы заключ.брака i парадак атрым.спадчыны i г.д.)Узнiкненне стараж-ых дз-ау на тэр. Б. суправаджалася фармiр-ем стараж-га феадальнага права. Яго1-ая крынiца: старажытныя звычаi.З моманту, калi звычай санкцыянавауся дз-ай, ён станавiуся нормай звычаёвага права. Гэтыя нормы маглi iснаваць як у вуснай, так i у пiсьмовай форме.Частка нормау звыч.права паступова замацоувалася у дз-ам пiсьмовым заканадаустве, часткова вiдазмяняуся або заканадауча забараняючыся.(Н-д: кроуная помста была забаронена ужо у XI ст.)Т.ч., у старажытнасцi пануючым было звыч.права—сiстэма прававых нормау, якiя узнiклi непасрэдна з грамадскiх адносiн, абапiралiся на агульнапрынятасць i у даунасць ужывання i былi санкцыянаваны дз-ай.

…з умацаваннем феад.адн. стваралiся перадуiовы для атрымання льгот пануючым классам. Стваралiся нормы пiсанага права, якое спачатку не адмяняла нормау звыч.права, а толькi дапауняла iх, надавала iм агульнадз-ны хар-р. Невыпадкова, што ва усiх старажытных помнiках асноуны змест пiсанага права складалi нормы, узятыя са звыч.права.

Звыч. пр. у старажыт-цi рэгулявалiся усе праваадн. У грам-iм жыццi. На Бел. звыч.пр. было пануючым да XV ст.Паступова яно выцяснiлася пiсаным правам. Многiя нормы звыч.пр. набылi форму закона у выглядзе шматлiкiх грамат, лiстоу, прывiлеяу, соймавых пастаноу, статутау, iнш. прававых актау.

Для стар-га звыч.пр. Бел. характэрныя наступныя рысы: партыкулярызм, традыцыяналiзм i дуалiзм.

Партыкулярызм права звязаны з наяунасцю у кожнай мясцовасцi сваiх звычаяу, нормау, правiл i адсутнасцю агульнадз-ай прававой систэмы.

Традыцыяналiзм i кансерватызм прававых нормау, iх нязменнасць былi абумоулены уплывам цэрквы. У аснове стараж-ай прававой тэорыi ляжала царкоунае вучэнне аб тым, што у грамадстве i ва усiм свеце наогул пануе нязменны, раз i назаусёды устаноуленны Богам парадак.Усякiя спробы крытыкаваць цi змяняць сацыяльна-эк-ую, палiт. цi прававую сiстэму лiчылiся ерассю, выступленнем супраць царквы i Бога.=>абмяжоувала заканадаучую дзейнасць князя, бо ён не быу упаунаважаны ствараць або змяняць нормы пр. З традыц. у звыч.пр. звязана iерархiчнaсць грамадства з яго складанай сацыяльнай структурай i прававой рэгламентацыяй саслоуяу I сацыяльных груп.

Дуалiзм звыч.пр. заключауся у iдэi поунага бяспрауя рабоу i фармальнай роунасцi свабодных людзей пры фактычным стварэннi льгот i пераваг пануючаму классу.

Да найбольш стараж-ых помнiкау пiсанага пр.на Бел.аднос.граматы аб адносiнах Смаленска, Полацка i Вiцебска з Рыгай i нямецкiмi купцамi—юрыдыч.помнiк; каштоуная крынiца вывучэння стараж.права. Баки ,якiя дамаулялiся памiж сабой, знаходз.прыкладна на адным узроунi эк-га i культурнага развiцця i таму нярэдка уключалi у сумесныя пагадненнi нормы звыч.пр.сваей мясцовасцi.

8.Першыя писанныя помники права.Дагаворы с ням купцами.1229,1263,1265,1309,1338.1.у 13-14 ст памиж баками иснавали устойл гандлёвыя сувязи.будавалися на прынцыпе роунасци бакоу.2.сведчауь аб аднолькавым узроуни экан,пал и культ развицця бакоу.3.у прыамбуле замацавана(баки павины садзейничаць устойливым гандлевым и дыпламатычным сувязям).У дагаворы прадугледжаны розныя виды адказнасци за забойства,цяжкия целеныя паскоджання,крадеж,супраць грамац марали.4.нормы сведчаць аб казуальнасци права.5.нормы сведчаць аб дваистасци права.6.мета пакарання маёмасная кампенсацыя нанесеннай шкоды.7.дагавор рэгламентуе нрам-прав адносины.8.дагавор замацавау пэуныя прывилеи для бакоу.9.даг вызнач асобны працэсуальны парадак пры разглядзе прау ням купцоу на Руси и наадварот.10.у некаторых выпадках закон адмауляеца ад пакарання и адае злачунцу пацярпеламу.11.мае индыв и калект адказнаць.