42. Працэсуальнае права вкл

працэсуалънае права было адзіным для крымінальных i грамадзянскіх спраў. Панаваў іскавы характар працэсу, згодна з якім iсцец сам павінен быў збіраць доказы, прад'яўляць ix суду i падтрымліваць абвінавачанне. На любой стадыі працэсу ісцец мог адмовіцца ад іску ці абвінавачання, заключыць міравое пагадненне або памілаваць злачынца. Калі абвінавачанне не знаходзіла пацвярджэння, ісцец мог быць прыцягнуты да адказнасці.

суб'екты працэсу мелі розную працэсуальную праваздольнасць.Поунай працэсуальнай правадольнасцю карысталіся найбольш багатыя феадалы. Чэлядзь дворная i феад.-залежн. сяляне былі пазбаўлены праваздольнасці. За ix у судах павінны былі выступаць паны або адвакаты ці іншыя прадстаўнікі феадалаў.

Асноўным працэс. абавязкам старон было добрасумленнае вядзенне працэсу. Працэс. правы старон былі даволі шырокімі i давалі ім магчымасць актыўна уздзейнічаць на ўвесь ход працэсу.

Пры судах працавалі прафесійныя адвакаты (пракуратары). Пры неабходнасці прадстаўнікі старон мелі права карыстацца ix паслугамі.

У прац. заканадаўстве першараднае значэнне надавалася выяўленню сродкаў, з дапамогай якіх суд мог рабіць вывад аб правах i абавязках старон i прымаць пэўнае рашэнне. Тэорыя фармальных доказаў, што панавала у феадальным працэсуальным праве, грунтавалася на ўстаноўленай у законе сіле доказаў, якія дзяліліся на дасканалыя i недасканалыя («доводы зуполные» i «незуполные»). Колькасць i якасць доказаў вызначаліся для кожнай катэгорыі спраў асобна.

Асноўнымі відамі доказаў лічыліся тлумачэнні старон, ix прызнанне, паказанні сведак, прысяга, пісьмовыя i рэчавыя доказы, вывады i тлумачэнні экспертаў. Тлумачэнне істца або адказчыка займала адно з цэнтральных месцаў у сістэме судовых доказаў. Прызнанне адказчыкам icкy, зробленае у судзе, разглядалася як поўны доказ i было дастатковай падставай для прыняцця судовага рашэння. Адказчык, або падсудны, прызнаушы іск або абвінавачанне, пазбаўляўся пра¬ва абскарджваць пастанову суда, у аснову якой было пакладзена прызнанне.

Самымі распаўсюджанымі доказамі былі паказанні сведак. Статут 1588 г. вызначаў, хто мог быць сведкам i рэгламентаваў прац. працэдуру атрымання паказанняў. Прысяга і клятва лічылася дапаможнымі доказамі i звычайна выкарыстоўваліся, калі паказанняў сведак ці іншых доказаў для вырашэння справы было недастаткова. Найбольш вартымі веры лічыліся сведчанні духоўных асоб

або служачых дзяржаўнай адміністрацыі.

У працэсе разгляду грамадзянскіх спраў важнае значэнне надавалася пісьмовым доказам, бо закон патрабаваў зак¬лючаць многія пагадненні, дагаворы куплі-продажу, пазыкі i іншыя дагаворы ў пісьмовай форме.

У адпаведнасці з заканадаўствам Вялікага княства Літоўскага па найбольш цяжкіх злачынствах (дзяржаўныя, ваенныя, некаторыя крымінальныя) вышук, следства i суд былі абавязковымі незалежна ад наяўнасці заявы пацярпеўшага. Папярэдняе следства («шкрутыніум») па найбольш цяжкіх i небяспечных злачынствах ажыццяўлялася службовымі асобамі дзяржаўнага апарату, звычайна старастамі, ix намеснікамі ці замкавымі суддзямі.

Пасля выступлення старон, ix адвакатаў, даследавання доказаў, прыняцця прысягі старон i сведак суд прыступаў да вынясення рашэння (выраку, дэкрэта). Адкладваць вынясенне рашэння суд мог не болъш як на тры дні. Ісцец i адказчык па большасці спраў мелі права падаць апеляцыю у вышэйшы суд, але аб гэтым яны павінны былі заявіць у судзе адразу пасля вынясення рашэння. Калі такой заявы не пас¬тупала, то рашэнне суда набывала законную сілу i падлягала выкананню.

Атрымала развіццё новая тэорыя доказаў, заснаваная на лагічным метадзе ix ацэнкі, пры захаванні фармальных до¬казаў, што было уласціва феадальнаму праву. Новая тэорыя грунтавалася на зводнай ацэнцы пісьмовых i рэчавых дока¬заў, паказанняў старон, сведак, гэта значыць на такіх сродках, якія маглі лагічна пераканаць суддзяў. Гэта тэорыя не стала дамінуючай у ВКЛ, аднак значна паўплывала на развіццё тагачаснага i далейшага судаводства.

43. Фарміраванне судовай сістэмы ВКЛ. Прынцыпы арганізацыі і дзейнасці, агульная характарыстыка дарэформеннай судовай сістэмы.

Да канца 15-16 ст у ВКЛ органы дзярж улады адночасова выконвалі судовыя функціі.Але на працягу 16 ст пачан фармір дзве сістэмы судовых орг: агульа-саслоўн, што былі заснован на звычаёв праве і законе, і саслоўныя(для духав, шляхты, мяшчан, сялян). Саслоўн для шляхты былі аддзеляны ад адміністр і дзейніч па закону і на тэорыі падзелу улад. Астат саслоўн дзейніч на аснове рэлігіозн тэкстаў, спец НПА і стараж копнага права. Вышэйші агульнасаслоўны суд-Вялікакняжац(гаспадарскі). Суд паны-рады і камісарскі-яго разнавіднасці. Гасп- па першай інстан разгляд справы аб дзярж, паліт. злачанствах, аб прынадлеж да саслоўя шляхты, аб скаргах на дзеянне выш служб асоб і інш. Выключна да яго падсуд аднос справы аб злачынствах супраць паноў-рады, ваявод, старастаў, суддзяў. Як другая інстан разгляд любыя справы, якая праходзілі ў парадку апеляцыі на рашэнні з мясцовых судоў. Разгляд спраў вёўся пры удзеле вял княза і паноў рады. Рашэнні былі канчатковымі і абскардж не падлягалі. Суд паноў-рады- мог разгляд па даручэнню вял князя справы на яго імя. Рашэнні мелі сілу у незалежнасці ад колькасті прысутных. Камісарскі суд разглядсправы па даручэнню князя, якія тычыліся толькі зямельных спрэчак феадалаў, што закраналі інтэрэсы вялікакняж уладанняў. Спец камісары выязджалі на месца спрэчкі і там прымалі рашэнне.Соймавы суд-першапач праводзіўся вял князем і панамі-рады у час склікання сойму.Па ст 1588 справы разгляд вял князем, панамі-рады і 8 дэпутат сойма. Маршалкаўскі суд(разнавід. гаспадарскага)-разгляд справ па даруч або загаду гаспадара. Узнач 1 або 2 маршалкі.Месца пасядж-гаспадарсі двор. У кан 16 ст вызначаецца неабход рэфармір судовай сістэмы і перш за усё гаспадарскага, бо вял князь зазсёды ездіў па краіне не не мог вясці паседжання.