39. Крымінальнае права Статутах Вялікага княства Літоўскага 1529, 1566 і 1588 гадоў. Характарыстыка асноўных інстытутаў

Его нормы содержатся в основном в специальных разделах, например, в Статуте 1529 г.— в разделах IX, XI—XIII, в Статуте 1588 г.— в разделах X—XIV. УП ВКЛ содержит некоторые прогрессив положенія: принцип равенства всех перед законом; принцип ответ­ственности только по закону; принцип ответственности только за вину; принцип соразмерности наказания тяжести совершенного правонарушения и др. Указанные прогрессивные принципы содержатся и в нормах последующих Статутов, т.е. они не были «случайными» и стали основополагающими принципами УП 17ст. Із статей Статута 1588 г. можно сделать вывод, что законодатель признает преступлением противоправное, виновное действие (бездействие), несущее в себе элемент общественной опасности и посягающее на общественный строй, собственность, права и интересы частных лиц.

Классификация преступлений (по объекту и степени общественной опасности) свидетельствует о продуманной и сравнительно гуманной для своего времени карательной политике. О гyманизме УП говорит и та обстоятельность, с которой законодатель разработал состав преступления для учета его элементов при определении наказания (субъект общий, специальный, одно лицо, группа лиц; все элементы субъективной стороны: вина, мотив, цель; при установлении объективной стороны принимались во внимание само действие (бездействие), последствия, причинная связь, рецидив и конкретные условия совершения правонарушения: место, способ, время и т.д.). Гуманизм УП ВКЛ проявлялся том, что постоянно повышался возраст уголовной ответственности (по Статуту 1566 г.— с 4 лет, а по Статуту 1588 г.- с 16 лет) и устанавливался срок давности в три года, по истечении которого дело не могло возбуждаться в суде (Статут 1588 г., разд. XI, арт. 52).

40. Злачынства і пакаранне па Статуту вкл 1588г..

Заканадаўства ВКЛ значную ўвагу прысвяціла КП, якое было накіравана на абарону жыцця, здароўя і маемасці асабліва феадалаў, якім было прадастаўлена права судзіць і караць залежных ад іх людзей.

Феадальны крым закон не ўтрымлівае даклад азначэння пан злачынства, аднак можна зрабіць заключэнне, што злачынствам прызнаецца супрацьзаконнае, віноўнае дзеянне, якое ўключае ў сябе элемент грамадскай небяспекі і робіць замах на феадальны грамадскі лад, правапарадак, уласнасць, правы і інтарэсы прыватных асоб.

У крымінальным законе ВКЛ сустракаюцца розныя назвы злачынных дзеянняў: "выступ", "кривда", "учинок", "злочинство", "шкода", "гвалт", "вина". Злачынствы могуць здзейсняцца у форме актыўных дзеянняў і ў форме ўтрымання ад пэўных дзеянняў, якія былі пажаданы заканадаўцу (злачынная бяздзейнасць).Апісанне злачын дзеяння з'яўляецца казуістычным. Аб'ектам злачынства не грамад адносіны, а канкрэтныя даброты і інтарэсы асоб, аднак размяжоўвае даброты і інтарэсы прывілеяванага саслоўя (шляхты) і прост люд.Віды злачынства і пакарання .

I.А. Юхо дае класіфікацыю злачынстваў:1) дзяржаўныя;2) супраць парадку кіравання і правасуддзя;3) воінскія;4) супраць рэлігіі і царквы;5) супраць маралі;6) супраць жылля, здароўя і гонару людзей;7) замах на маёмасць;8) злачынствы слуг і феадальна-залежных людзей супраць феадалаў.

Паслядоўнасць размяшчэння крымінальна-прававых норм у Ст1588 г.:злач дзяржаўныя і супраць парадку кіравання;маёмасныя злач.Да злачынных замахаў на рух маём закон адносіць: наход і наезд, разбой, грабеж, крадзеж, прысвойванне ці пашкоджанне чужой маёмасці і незакон карыстанне ёю. Наход або наезд - пешы ці конны напад на шляхецкія дамы, маёнткі, царкву і інш, спалуч з пашкоджаннем ці захопам маёмасці і насіллем над асобай. Разбой - замах на маёмасць, спалучаны з насіллем над асобай. У адпавед з суб'ектамі злачынства Ст вылучае ў асобныя склады разбой, учынены простымі люд, шляхціцамі, татарамі (р. XI, арт.30-33). Заканадаўца адносіць разбой да катэгорыі злачынстваў цяжкіх, якія падлягалі расследаванню гродскім судом "по горячим следам".

Грабеж - адкрыты напад на людзей або іх жыллё з мэтай завалодання маёмасцю.У асобныя злачын вылучана бяздзейнасць слуг і залежных людзей пры прыследаванні злачынцаў. Крым пакаранне - інстытут, які ўстаноўлены ў інтарэсах усёй дзяржавы і яе грамадзян.Да агульных адносіцца:1) штрафы на карысць пацярпеўшага: галоўшчына, навязка, гвалт, віна, заклад (зарука), а таксама штрафы на карысць гаспадара;2) публічна-крымінальныя пакаранні:а) асабістыя: смяротная кара, цялесныя пакаранні, пазбаўле волі, пазбаўлен гонару і правоў;б) маёмасныя: агульная і спецыяльная канфіскац, адабранне маёнткаў;3) помста, некаторыя формы якой захоўваюцца на працягу ўсяго 16 ст (аднак помста пачынае абмяжоўвацца рамкамі судовага прыгавору).Да ліку дапаўняльн пакаран належаць: выгнанне, пазбаўленне спадчынных правоў. Чым прасцей было злачынства па складу, тым прасцей было пакаранне. Штрафы былі самам пашыраным відам пакаран. Яны выраж у фіксавальнай сумме(у двайным памеры от уўерба) і выплочваўся пацірпеламу або родзічам.Галоўшчына - штраф за галаву забітага чалавека, снімалася з вінаватага на карысць сваякоў забітага. Яна была асноўным відам пакар, часам выступ ў якасці дапаўняльнага.Прымяніюцца ўсё больш цяжкіх і застрашваючых віды смяротн пакар. Да павешання прысуджал разбойнікі, злодзеі, што былі злоўлены на гарачым учынку. Ст 1588 г. рэгламентуе шэраг кваліфікав відаў смяротн кары, якія не былі прадугледжаны папярэднім КП, аднак прым на практ. У асноўным за дзярж злач прымяняліся: чвартаванне, пасаджэнне на кол і калясаванне. За забойства жонкай мужа прадугледж акопванне жыўцом у зямлю. Цялесныя пакаранні (членашкодніцкія і балючыя) прымяняліся галоўным чынам да простых людзей.