3. «Бірге жасайық» әдістемесі

Мақсаты: құрдастарымен қарым-қатынаста көрініс беретін, бала тұлғасының адамгершілік дамуының мінез-құлықтық деңгейін бағалау.

Алдын ала ескертулер: Баланың құрдастарымен өзара әрекеттесуінің шынайы жағдайы оның адамгершілік дамуының деңгейін бағалау үшін кездейсоқ таңдалмады. Бұл салада жүргізілген, көптеген зерттеулер балалар қалай әрекет ету КЕРЕК екенін 4-жастан бастап біледі, бірақ, өкінішке орай, бәрі ылғи өз мінез-құлықтарында адамгершілік қағидаларын іске асыра бермейді. Мысалы, басқалардың затын иесінің рұқсатынсыз алуға болмайтынын біле тұра, алып әрдайым осыдан туындайтын жанжалдардың куәсі боламыз.

Бұл әдістеме өз қалауын және өтінішін дұрыс жеткізу, әріптесімен қарым-қатынас ұстау, ынтымақтастыққа дайын болу, әріптесіне көмектескісі келіп тұруы, әріптесіне қамқорлық жасау, онымен бөліскісі келуі сияқты параметрлерді ескеруге мүмкіндік береді. Сондай-ақ бұл әдістеменің артықшылығы баланың адамгершілік дамуының мінез-құлықтық компонентін объективті бағалау мүмкіндігі.

Әдістемені жүргізу: Бала тұлғасының адамгершілік бағыттылығын зерттеуге бағытталған әдістемені жүргізу үшін, мозаика және саны онша көп емес мозаикалық фигуралардан тұратын заттар бейнеленген суреттер қажет.

«Үй» «Қайық» «Шырша»

«Зымыран» «Робот»

Зерттеуге жастары бірдей екі бала қатысады. Қосақты таңдағанда балалар өздері сүйіспеншілікпен қарайтындарға қарым-қатынас жасауда адамгершілік қағидаларын ұстанатындығын ескеру қажет. Сондықтан да қосаққа екі досты алмаған дұрыс. Бір бірімен таныстығы аз, тұрақты қарым-қатынас жасамайтын балалардың болғаны жақсы. Ересек адам оларға «Балалар, қазір біз сендермен мозика ойнаймыз. Одан әртүрлі оюлар құрастыруға болады. Келіңдер, біз мына сурет бойынша ою құрастырайық. Байқап көріңіздер!»

Балаларға үлгі-сурет ұсынылады. Балалар ойынды игереді. Ересек адам балалар сенімді түрде фигуралармен құрастырулар жүргізіп жатқандығын көргеннен кейін, оларға келесі суретті ұсынады: «Ал енді әрбіреуіңе фигуралар берем, бәрің бірге мына суретті құрастырыңдар».

«Бірге» деген сөзді басып айтады. Балаларға ұсынылған суретті құру үшін қажетті ғана фигуралардың дәл саны беріледі; фигуралар балалар арасында теңдей бөлінеді.

Әдетте зерттеу жүргізу үшін екі-үш сурет жеткілікті (жаттығуға арналған үлгі-суретті есептемегенде). Балалардың қайсы бірі басым болған жағдайда оған әріптесіне қарағанда айтарлық аз фигуралар беріледі. Орташа есеппен зерттеу шарасы 15-20 минут уақытты алады.

Тапсырманы орындау кезінде ересек адам олардың жұмысына араласпайды, көмектесіп айтпайды, ұсыныстар жасамайды, ескертулер жасамайды, егер балалардың біреуінің іс-әрекеті оған сәйкес емес болып көрінгеннің өзінде (әріптесін итереді, барлық фигураларды өзіне алады немесе, керісінше, терезеге қарап, тапсырмаға қызығушылық танытпайды) оған түсінік бермейді. Ересек адамның міндеті – балалардың іс-әрекетін жазып отыру.

«Бірге жасайық» әдістемесін орындау мысалы

Қатысушылар — Диас (6 жас 2 ай) және Света (6 жас 3 ай).

Ересек адам балалардың алдына «Шырша» суретін қойып, әрбір қатысушыға мозайкалы фигураларды береді. Балалар бірден бәрі тапсырманы орындауға кіріседі. Диас столдың ортасына өз фигурасын қойып Светаға үн қатады.

Диас (Светаға). Осылай ма?

Света (Диасқа). Солай, солай. (Света орындығынан сәл тұрып, зейін қоя суретке қарады. Балалар кезекпен фигураларын суреттегідей етіп қояды.)

Диас (Светаға). Ал қой.

Света (Диасқа). Қайда? (Диас көрсетеді.) Дайын болып қалды!

Диас (Светаға). Қазір жасылды қою керек. (Балалар фигураларды дұрыстайды. Шырша тиянақты болып шықты.)

Диас (ересек адамға). Болды! Біз тағы тұрғызсақ бола ма?

Света (ересек адамға). Біз тұрғыздық! (Балалардың жүзі жарқын, олар тапсырманы орындағандарына риза.)

Нәтижелерді өңдеу

Хаттамаларды талдау кезінде белгілерді бөліп алады, оларды 4 кешенді параметрге біріктіреді: