62. Электр қондырғының есептелінетін сұлбасы. Қысқа тұйықталу тоғын есептеудің тәртібі.

Есептік  сұлба  деп -   ҚТ   тоғына  әсер  ететін барлық  элементтері  және параметрлері көрсетілген  қысқартылған  бір сызықты  сұлбаны  айтады. Есептік  сұлбада торап  элементтерінің  параметрлерін  анықтау  үшін олардың параметрлері атаулы, көп  жағдайда  салыстырмалы бірліктерде немесе пайыздық  қатынаста  көрсетіледі.

Есептік  сұлбадағы әртүрлі  элементтердің кедергілері  қондырғы  параметрлеріне  сәйкес белгілі  формулалар бойынша  анықталады. Синхронды  машиналар  кедергісі   индуктивті кедергінің  көлденең     осі  бойынша асқын өтпелі  мәндерімен  анықталады .

Энергожүйенің  кедергісі берілген  энергожүйе  түйініне  орнатылған  немесе орнатуға  арналған ажыратқышты шекті  қолданудың шарты  бойынша  анықталады. Эквивалентті  генератордың    жүйе  параметрлерімен яғни  салыстырмалы  номиналды  кедергімен х_*с(ном) және қуат  көздерінің  номиналды қуаттар  қосындысына  тең номиналды  қуатпен S_ном. берілуі  мүмкін.

Трансформаторлар және  автотрансформаторлар кедергісі Қ.Т. - u_к %, кернеу шамасы  бойынша  анықталады, ол шамалар  каталогтарда  және  басқада  анықтамалық  материялдарда  беріледі. Үшорамды трансформаторлар және  автотрансформаторлар және  тармақталған  орамды трансформаторлар  үшін  ҚТ  кернеуі, әрбір  қос  орама  үшін  беріледі.

Реакторлар   үшін  құжатында  номиналды  тоқты және Ом бірлігінде реактордың  кедергісін  көрсетеді. Кернеуі 6-500 кВ электрберіліс  желісі  үшін  0,4 – 0,3 Ом/ км  шамасы,  ал кабельдер  үшін – 0,08 -0,16 Ом/ км шамасы  қабылданады.

63. Синхронды генераторлардың арв.

37. сұрақта қарастырылған.

64. Су электр станциялардың өзіндік мұұқтаждығын электмен жабдықтау сұлбасы.

СЭС-да неғұрлым  жауапты   жұмысшы машиналары: гидро­турбиналарды майлау және реттеу жүйесіндегі сорғылар, техникалық  сужабдықтау сорғылары, сорғылар және желдеткіштер жүйелері, генераторларды және трансформа­торларды салқындату  желдеткіштері және  сорғылары және  басқа  өнімділікті  реттеуді  қажет  етпейтін  машиналар. Жетек  үшін оларға  қ.т. роторлы   380/220 В торапқа  қосылатын асинхронды электрқозғалтқыштарды  қолданады. Тәуелсіз  энергия  көздері  ретінде аккумуляторлық  батареяларды  қарастырады.

Жергілікті  жүктеме және жалпыға  арналған қабылдағыштарды  электрмен жабдықтау  үшін  екіншілік  кернеуі  6—10кВ екі  транформатор қолданылады, олардың  қуатын  жүктемеге  жеткілікті  етіп  таңдайды.

65. Қысқа тұйықталу тоғының мәніне байланысты ток өткізгіштерді таңдау және тексеру. Тарату құрылғыларының электрлік аппараттарын және өткізгіштерді таңдау жалпы сұрағына форсундық режимдегі рұқсат етілетін температурасы бойынша қалыпты режимдегі тоқтың экономикалық тығыздығын таңдау және қысқа тұйықталудағы жылулық төзімділігіне есептеулер кіреді. Сымның қимасын таңдауда тоқтың экономикалық тығыздығы талаптарын орындау керек. Электр аппараттары үшін бұл сұрақ шығарушы-зауытта құрастыру барысында шешіледі.  Экономикалық қима деп, тізбектегі берілген тоқтық жүктемедегі ең аз жылдық шығынға сәйкес келетін сымның қимасын айтады. Ол төмендегі теңдеу бойынша анықталады:                                                                                 

Токтың экономикалық тығыздығы өткізгіштің түріне және материалына, жүктемені максимум қолдану ұзақтығына байланысты нормаланады (мөлшерленеді). Тарату құрылғысының жинақтаушы шинасының қимасын токтың экономикалық тығыздығы бойынша таңдамайды.

Ұзақ режимдегі рұқсат етілетін температура бойынша (ұзақ жылу бойынша) таңдауды өткізгіш-шиналар, сымдар, кабельдердің барлық түрлері үшін жүргізу керек. Рұқсат етілетін температура түйіспелі жалғанудың жоғары қышқылдануының жағдайымен немесе оқшауламаның тез ескеруімен  анықталады. Шина және жалаңаш сымдар үшін рұқсат етілетін температура 70 ⁰С тең. Қағазды сіңген оқшауламасы бар кабельдер үшін номиналды кернеуге байланысты 50 - 80 ⁰С арасында болады. Өткізгіштердің рұқсат етілетін температурасын және қоршаған ортаның қабылданған номиналды температурасын ескере отырып, сымдар, шиналар және өткізгіштердің стандартты қималары үшін техникалық оқулықтарда және әдебиеттерде  рұқсат етілетін ұзақ токтар кесте түрінде келтіріледі. Егер төмендегі шарт орындалса, онда өткізгіш ұзақ қызу шартын қанағаттандырады:

I_раб.ф. = <   I_доп.К_{п. доп},                                                                            

мұндағы  I_раб.ф. –  форсундық режимдегі тізбектің есептік жұмыс тогы;   I_доп. – ұзақ рұқсат етілетін ток (кестеден алынады);  К_{п. доп.} - форсундық режимдегі рұқсат етілетін аса жүктеме коэффициенті.

Шина және жалаңаш сымдар үшін форсундық режимдегі аса жүктеме рұқсат етілмейді, (К_п.доп.=1). Кернеуі 10 кВ дейінгі қағаз оқшауламалы кабельдер үшін «Техниканы пайдалану ережелері бойынша» (1969 ж.) форсундық режимдегі рұқсат етілетін аса жүктемені  қалыпты режимдегі толық жүктелмеумен және ары қарай аса жүктеуге байланысты мөлшерлейді.

Электр аппараттарының номиналды ұзақ тогы зерттеулер және есептеулер негізінде  шығаратын зауытта аппараттың кейбір бөліктерінің температурасы ұзақ рұқсат етілетін температурадан асып кетпейтін етіп тағайындалады. Аппараттардың номиналды ұзақ тогы ауа температурасының +35 ⁰С болса, онда оған сәйкес есептік номиналды токты  I ^/_н  еңдеу арқылы табуға болады.

ҚТ болғанда өткізгіштермен аппараттарды төзімділікке тексеру барысында қысқа тұйықталудың есептік түрін, есептік нүкте жағдайын және есептік сұлбасын дұрыс таңдау керек. ҚТ орнын және есептік сұлбаны тексерілетін өткізгіш немесе аппарат бар тізбекте ҚТ тогы үлкен болатындай етіп алу керек.

Жылулық төзімділікке, балқымалы сақтандырғышпен қорғалған немесе кернеу өлшеуіш трансформаторлары бар тізбекте орнатылғаннан басқа барлық өткізгіштер және аппараттар тексеріледі.

Өткізгіштер үшін жылулық төзімділік критерийі ретінде ҚТ-дағы соңғы қызу температурасы қызмет етеді. Ол төмендегі шартты орындау керек:

                                                                                        

мөлшерленген температурасы. Олар өткізгіш металлының механикалық төзімділігімен және кабель оқшауламасының жылуға төзімділігімен анықталады. Алюминий шинасы үшін =200⁰С, модалық шина үшін =300⁰С, кернеуі 10 кВ қағаз оқшауламалы кабельдер үшін =200 ⁰С.

Аппараттың жылулық тұрақтылық шарттары төмендегідей түрде болады:                                                                          

мұндағы және - аппараттың жылулық төзімділігінің номиналды тогы және номиналды уақыты (каталогте берілген).

Оқшауламаны тексеруде шинадан өтетін оқшауламаға әсер ететін күші қабылданады. Оқшаулама үшін рұқсат етілетін жүктеме оқшауламаның басы биіктігіне Н берілген деп есептеледі, ал негізінде күштің берілу нүктесі  шина ортасының биіктігіне берілген, сондықтан да эквивалентті есептік күшті төмендегідей түрде табады:

.                                                                             

ҚТ-дағы электр динамикалық күш өте күрделі болып келеді, оның құрастырушылары әр түрлі заңдар бойынша уақытпен өзгеріп отырады. Күштің гармоникалық құрастырушылары  жиілігі 50 және 100 Гц- те шина құрылысының тербелісін пайда етеді.

Оларды қатаң түрде қарастыру үшін шиналық құрылыстың механикалық есептеулерін жүргізу керек.