37. Нәтиже мен тиімділік. Айырмашылығы мен ерекшеліктері және анықтау жолдары.

Т=таб/шығ таб: НТ, БТ, ТТ, Таза Табыс, КОАҚТА/шығ- коэф немес процент

Н=таб-шығ, ақша

38. Пайдалы қазба кенорындарын бағалаудың принциптері.

Рыноктық экономикалық заңдылықтарын есепке ала отырып, кенорындарды бағалау принциптері:

-жоғары конкуренция жағдайында ішкі және сыртқы рыноктың минералды шикізатқа қойылатын талаптарына максималды түрде сәйкес болу.

-керорын түпкілікті және рационалды түрде игеру және ҚР-ның табиғатты қорғау жөніндегі заңдылықтарды міндетті түрде орындау.

-минералды шикізат ресурстарын игеру өңдеу кезінде еңбек, уақыт, қаржы ресурстарын максималды түрде үнемдеу және конкурентті шығару және сату.

39. Пайдалы қазба кенорындарын геолого-экономикалық бағалаудың жетекші материалдары.

40. Пайдалы қазба қасиеттерінің ауытқуын бағалау.

Табиғатта ауытқудың екі түрі белгілі: заңды және кездейсоқ.

Егерде ауытқу бір бақылау нүктесінен екінші бақылау нүктесіне ауызуы жайбарақат, бір текті -ретті болса, онда заңды ауытқудың бар болуымен сипатталынады, сонымен қатар мұндай ауытқулар тура сызықты интерполяция мен экстраполяциялық өлшемдік барлау мәліметтерін анықтайды.

Ал, егерде керісінше болса, бір бақылау нүктесінен екінші бақылау нүктесіне ауысу әртекті - ретсіз болса онда кездейсоқ ауытқудың бар болуымен сипатталынады. Мұндай кездейсоқ ауытқуларды орнату үшін бақылау нүктелер саны көп болуы керек. Кездейсоқ ауытқу мөлшерін сипаттау тербеліс қанатының көрсеткіштерімен салыстырып оның орташа мөлшерін есептеп, анықтауға болады. Кездейсоқ ауытқулар көрсеткіштерінің бірі варация коэфиценті (V), жеке өлшеулерде көрсеткіштер белгісі орташа өлшем бірлігінен ауытқығанын келтіруге болады. Олар пайдалы қазба денесі қасиеттерінің ауытқуының негізгі сандық жүйесі қатынасымен сипатталынады:

41. 

мұндағы: V - вариация коэффициенті ( %);

σ - орташа квадраттан ауытқуы;

C_ср. - орташа құрамы (%)

43. 

мұндағы: С_i - әрбір нүктедегі құрамы (i)

n - өлшеу саны (сыналау)

∆ - орташа мөлшерден ауытқуы

∆ = С_i - C_ор.

Кенорынды бағалауда ауытқу дәрежесінің өзгеруін зерттеу пайдалы қазбаның сапасына тигізер маңызы жоғары, өйткені пішіннің өзгеруі жоғары болса, барлық геологиялық барлау жұмыстар сатысында кен денесінің морфологиясына ұдайы бағалаулар жүргізіледі. Бағалаулар (алғашқы сатыларда) қарапайым ұқсастықтар әдісімен, (соңғы сатыларында) технико-экономикалық есептеулер әдісімен жүргізіледі. Кенорынның толық бағалануы барлық барлау жұмыстары аяқталғанда, барлық технологиялық сыналауларды жүргізгеннен, игерудегі тау-кен техникалық жағдайды анықтағаннан соң жүргізіледі. Осылардың барлығы кенорынды игерудегі техникалық есептеулер жобасын құрастырғанда көрсетіледі және бұл құжат өнеркәсіптік бағалаудың басты ролін атқарады. Технико-экономикалық есептеулердегі бағалаулар бір жағынан техникалық, технологиялық көрсеткіштермен сипатталынып игерудің техникалық және пайдалы қазбаны пайдалану мүмкінділігін қарастырады, екінші жағынан экономикалық көрсеткіштер арқылы кенорынды игерудің тиімділігі анықталынады.