134.Топырақ микрофлорасы.Топырақ мирофлорасын анықтау.Микроағзаларды бөліп алуда суспензиясын дайындау

135.Бактерия жасушаларының пішіндерінің алуан түрлілігі таяқша тәрізді бакт.Бацииллалар

Бактериялардың мөлшері. Көптеген шар тәрізді бактериялар клеткаларының диаметрі – 1 – 2 микронға тең (микрон – миллиметрдің мыңнан бір бөлігі). Жұмыр клеткалы бактериялардың ұзындығы – 1 – 4 микронға ені 0,5 – 1 микронға дейін барады. Сондықтан да судың бір тамшысында бірнеше жүздеген миллион микробтаркездеседі. Кейбір бактериялар мөлшері едәуір болады дедік. Мәселен, күкірт бактериясы клеткасының көлденең кесіндісінің диаметрі 50 микронға тең. Бактериялардың үш тобының ішінен мөлшері тұрақтысы коккалар, ал таяқша тәрізді бактериялар өзгергіш келеді. Кейбір бактериялардың мөлшерін төмендегі кестеден байқауға болады (2 – кесте).

Кесте 2 - Бактериялар жасушаларының шамасы (микрон)

Бактериялардың аттары	Ұзындығы	Ені
Пішен таяқшасы Картоп таяқшасы Сүт қышқылы бактериялары Ациндофиль таяқшасы Туберкулез таяқшасы	3,0 5,0 0,8 – 1,2 1,6 – 6,0 1,5 – 3,5	1,2 1,5 0,5 – 0,8 0,6 – 0,9 0,3 – 0,5

Табиғатта микроорганизмдердің өте ұсақ тобы – ультрамикробтар да кездеседі. Микроорганизмдердің бұл тобының ішінен бактериофагтар, сүзілуші вирустардың адам өмірінде зор маңызы бар. Вирустардың шамасы миллиметрдің миллиондаған бөлігіне тең, яғни оларды миллимикрондармен (миллимикрон микронның мыңнан бір бөлігіне тең) немесе микромикрондармен (микромикрон микронның жүз мыңнан бір бөлігіне тең) өлшейді.

Жасушалардың жалпы морфологиялық белгілері

прокариоттарда -  min   0,2 мкм (туляремия қоздырғышы) - max 10мкм (сібір жарасының қоздырғышы)

эукариоттарда - min   5-7 мкм (эритроциттер) - max бірнеше жүз мкм-ге дейін (жұмыртқа жасушасы)

Пішіні

прокариоттарда – шар тәрізді (стафилококк); таяқша тәрізді (ішек таяқшасы); иілген таяқша (сүзек вибрионы); шиыршықталған (сифилис қоздырғышы).

эукариоттарда – шар тәрізді (жұмыртқа жасушасы); диск тәрізді (эритроциттер); өскінді (нейрондар); ұршық тәрізді ( бірыңғай салалы миоциттер); призма тәрізді (ішек эпителиінің жасушалары); тегіс (эндотелий жасушалары); куб тәрізді (бүйрек каналдарының жасушалары).

Прокариоттардыңңң негізгі бөлімдері. Бергидің «Микроағзалардың анықтаушысы» еңбегінде (9 басылымында, 1984ж.) микроағзаларды үлкен таксондарға, яғни бөлімдер мен кластарға жасуша қабықшасы құрылысы бойынша біріктірген (3 - кесте).

Кесте 3 - Ргоkагуоtае патшалығының жоғары таксондарға бөлінуі (Murray, 1984)

Бөлім I. Gracilicutes	Бөлім II. Firmicutes	Бөлім III. Tenericutes	Бөлім IV. Mendosicutes
Грам теріс клетка қабықшасы және әртүрлі морфологиялы ағзалар кіреді. Көбеюі көбінесе бинарлы, кей топтарында – бүршіктену арқылы. Біреуінде бөлінудің көптеген түрлері кездеседі. Спора түзбейді. Көбі қозғалысты: талшықтарының көмегімен. Аэробтылар, анаэробтылар немесе анаэробты құрылысты. Бөлім 3 класқа топтастырылады, мұнай синтездеуші (Scotobacteria) және фотосинтезидеуші (Anoxyphotobacteria, Oxyphotobacteria) ағзалар.	Клетка қабықшасы грам оң организмдер кіреді. Негізінен бинарлы бөліну арқылы көбейеді. Кейбіреулерінде зндоспоралар қалыптасады. Қалғандарында споры гифаларында немесе спорангияларында. Талшықтарының көмегімен қозғалады. Көбісі қозғалыссыз. Бұл бөлімнің құрамына аэробтылар, анаэробтылар кіреді, негізінен анаэробтылар. Морфологиялық қажеттілігіне қарай 2 класқа бөлінген: Firmibacteria (кокктар, таяқшалар, бұтақталмаған жіпшелер) мен Thallobacteria (бұтақталған түрлері)	Клетка қабықшасы болмайтын прокариоттар кіреді және пептидогликаген өкілдері синтезделмейді. Көбеюі бинарлы бөліну, бүршіктену, арқылы. Грам теріс бояу. Агарға ұсақ колониялардың өсуімен ерекшеленеді. Сапрофиттер, паразиттер немесе патогендер болуы мүмкін. Mollicutes бір класымен көрсетілген	Бұрын қалыптасқан көрсеткіштері бар прокариоттар қосылыстары. Әртүрлі құрылысты клеткалар: кокктар, таяқшалар, жіпшелер. Көбісі плеоморфты. Көбісінде клетка қабықшасы бар, бірақта оларда пептидогликаген болмайды. Клетка қабықшасы тек ақуыз макромолекулалар немесе гетерополисахаридтермен құрылуы мүмкін. Грам теріс немесе оң бояу. Көбі анаэробтар. Көбінің талшықтары болады. Экологиялық және метаболикалық түрлілігімен ерекшеленеді, қалыпсыз жағдайларда өсуге қабілетті. Archaeobacteria класына бөлінгендер.