127.Тбиғаттағы заттар айналымындағы мик.Ағ.Ң ролі: құрамында күкірті бар заттарды тасымалдау процестері.

. Табиғаттағы күкірт айналымына физикалық, химиялық факторлармен қатар биологиялық процестерде әсер етеді. Әдетте күкірт тірі ағзалар цитоплазмасында кездеседі. Өсімдік қалдықтары мен жануарлар өлекселері ыдыраған кезде, олардан күкірт бөлінеді. Көбінесе күкірт күкіртті сутек түрінде бөлінеді. Бұл қосылыстың түзілуі құрамында күкірті бар ақуыз заттарының ыдырауына байланысты. Ақуызды осындай өзгеріске ұшырататын — шіріту бактериялары. Сонымен катар күкірттің әр түрлі қосылыстары (SO₂, SO₃, Н₂S) түрлі вулкандардың атқылауы кезінде газ күйінде бөлініп атмосфераға таралады. Топырақта түрлі биологиялық процестер әсерінен пайда болған сутегі құрамында күкірті бар амин қышқылдарын тотықсыздандырады да күкірт сутегін түзеді. Сонымен қатар күкірт сутегі күкірт және күкіртті қышқылдар тұздарының сутегі ионының тотықсыздандырғыш әрекеті нәтижесінде пайда болады. Мұндай тотықсыздану қабілеті, әсіресе күкірт бактерияларынан байқалады. Олардың негізгі өкілдерінің біріне - спириллум десульфуриканс жатады. Ол ұсақ спираль тәрізді таяқша бактерия. Соңғы жылдары жүргізілген зерттеулер күкірт бактерияларының негізінен екі түрі болатындығын анықтады. Оның біріншісі — вибрио, екіншісі — сло-ровибрио. Олар құрамында органикалық қышқылдар мен спирттер бар ортада жақсы өніп-өседі де күкірт қышқылының тұздары — сульфаттарды оңай тотықсыздандырады. Бүл процесс ауасыз жерде өте қарқынды жүреді. Егер ортада қант болмай органикалық қышкылдар немесе көміртегінің басқа қосылыстары болса, реакцияның бағыты өзгермегенмен одан шығатын заттардың арақатынасы бірдей болмайды. Осындай микробиологиялық процестің нәтижесінде топырақта немесе суда пайда болған күкірт сутегі тірі ағзаларды уландырады. Күкірт сутегінің біртіндеп жиналуы нәтижесінде мұндай орталарда тіршілік бірте-бірте тоқталады.

Күкірт бактериялары табиғатта кең тараған. Олар ақпайтын суларда, бұлақтарда, дымқыл топырақта көп кездеседі. Күкірт бактерияларының күкірт сутегін тотықтыруы екі сатыда жүреді. Алдымен күкірт сутегі молекула күйіндегі күкіртке дейін тотығады. Ол тамшы түрінде жасуша цитоплазмасына жиналады. Ал екінші сатыда молекулалы күкірт оттегінің әсерінен күкірт қышқылына дейін тотығады. Бүл процесті төмендегі схема арқылы көрсетуге болады:

H₂S – S₂ – H₂SО – H₂SО₂ – H₂SО₃ - H₂SО₄

Осы процестің кейбір кезеңдерінде сутегі ионының біразы көмір қышқылымен косылып, күкірт бактерияларының цитоплазмасын құрайтын органикалыіқ заттар түзеді. Күкірт бактерияларының қөмір кышқылын сіңіретінін дер кезінде С. Н. Виноградский дәлелдеген болатын. Бұдан кейінгі зерттеулер күкірт бактерияларының көміртегін көмір қышқыл газынан хемосинтез жолымен алатынын анықтады.

Тион бактерияларының күкірт қосылыстарын тотықтыруы. Тион бактериялары күкірт сутегін, молекула күйіндегі күкіртті және басқа күкірт қосылыстарын күкірт қышқылына дейін тотықтыра алады, бірақ өз жасушасына күкірт жинамайды. Олар кермек және тұщы суларда, топырақта көп тараған. Әдетте тион бактериялары — спора түзбейтін өте ұсақ таяқшалар. Бұл микроағзалардың әсерінен майда болған күкірт қышқылымен өсімдіктер қоректене алады. Кейде олар топырақтағы нашар еритін тұздардың жақсы еріп, өсімдікке сіңімді күйге айналуына себепші болады. Топыраққа органикалық тыңайтқыш ретінде көң төккенде де сульфаттардың мөлшері артатыны анықталған. Күкірт бактерияларының барлығы да автотрофты ағзалар, яғни денесіндегі органикалық заттарды көмір қышқылынан құрайды. Бұған қажетті энергияны күкіртті тотықтыру кезінде алады.