Оқу тәрбие үрдістерінің гигиеналық негіздері.

Мектептегі о?у саба?тары ?рбір сынып?а арналып жасал?ан саба? кестелеріне с?йкес ж?ргізіледі. О?ушыларды? ?ызмет ?абілетіні? д?рыс болуы, негізінен, гигиеналы? т?р?ыдан д?рыс жасал?ан саба? кестесіне байланысты болады. Саба? кестесін жасау?а ?ойылатын негізгі гигиеналы? талаптар:

1. Әртүрлі іс-?рекеттерді алмастырып отыру;

2. О?у п?ндерін к?нделікті ж?не апталы? ?ызмет ?абілетіне с?йкес б?лу;

О?у ?рдісін ?алыптастыр?ан кезде, міндетті т?рде о?ушыларды? ?рт?рлі іс-?рекеттері мен демалыстарын рационалды кезектестіруді ж?не ?ызмет ?абілетіні? ?алыпына келуіні? классикалы? ?исы? сызы?ын ескеру ?ажет. О?у п?ндері, іс-?рекетті? ?иынды?ыны? сипатына, бірінші ж?не екінші сигналды? ж?йеге т?сетін ж?ктемелерді? д?режесіне ж?не осы ж?ктемелерді? статикалы? ж?не динамикалы? компоненттеріні? ?атынасына байланысты ?рт?рлі болып келеді. О?у к?ніні? басында, о?ушыларды? ?ызмет ?абілеті жо?ары болып т?р?ан кезде, негізінен екінші сигналды? ж?йеге ж?ктеме т?сіретін (?дебиет, математика, шет тілдері т.б.), я?ни, с?збен айту?а, ойлану?а арнал?ан саба?тарды ?ой?ан д?рыс. О?у к?ніні? со?ына ?арай, я?ни, ж?мыс ?німділігі азай?ан кезде саба? кестелеріне на?ты заттар, образдар ар?ылы, я?ни ауызша айт?аннан к?рі же?ілірек ?абылданатын (сурет салу, сызу, бастауыш сыныптарда аппликация, жапсыру т.б.) саба?тар ?ойыл?аны д?рыс. ?лкен а?ыл-ой ж?ктемесін, есте са?тау мен санауды ?ажет ететін ?иын саба?тарды да?дылану ?алыптасатын бірінші саба?тар?а ж?не ?ажу басталатын со??ы саба?тар?а ?ою?а болмайды.

Сонымен, мектеп о?ушыларыны? ?ызмет ?аблетін жо?арылатып, оларды? ден-саулы?тарын са?тап, ны?айту ?шін ?тымды ??растырыл?ан к?нделікті ж?не апталы? саба? кестесі е? тиімдірек гигиеналы? шараларды? бірі болып саналады.

Саба? кестесін ?тымды ??растыру?а кедергі келтіретін себептерді объективті ж?не субъективті себептер деп екіге б?луге болады.

О?у ?рдісіні? ?йымдастырылуында саба? арасында?ы ?зілістерді? регламентациясы, ?сіресе оларды? ұза?ты?ыны? регламенті ерекше ма?ыз ат?арады. Саба? арасында?ы ?зілістер ар?ылы организмге берілетін демалысты? ?за?ты?ы, оны? «функционалды? потенциалдарын? ?алыпына келтіру ж?не ?ызмет ?абілетіні? ?айтарыл?ан де?гейін бекіту сия?ты екі фазасын да ?амтамасыз ете алатындай мерзімде болуы керек. Егер демалыс ?за?ты?ы жеткіліксіз болатын болса ж?не жа?адан т?сетін ж?ктеме 1 фаза?а келетін болса, онда ?ызмет ?абілеті к?рт т?мендеп, ?ажу жо?арылай бастайды. Саба? арасында?ы ?зілістер балаларды? іс-?рекетіні? т?рін ?згертуге, я?ни, организмді ?имыл-?оз?алыстар ар?ылы сергітуге арналса ?ана ?зіні? міндетін орындайды. О?ушыларды? ?ызмет ?абілетін жылдамыра? ?алыпына келтіретін е? жа?сы демалыс, жа?сы к??іл-к?йде, таза ауада жасалатын ?имыл-?оз?алысты ойындар. М?ндай ?зілістерді жыл мезгіліне ?арамастан, ашы? ауада ?ткізу, балалар организмні? шыны?уына ы?пал етеді, оларды? жо?ар?ы ж?йке ж?йесіні? ?ызметін жа?сартып, о?у жылында?ы, то?санда?ы, аптада?ы, о?у к?ндеріндегі о?у ж?ктемесінен болатын ?ажуды? дамуын т?мендетеді (бол?ызбайды).

Жалпы білім беру мектептерінде бірінші сынып о?ушыларына саба? арасында ?за?ты?ы 20 минуттан ?зілістер беріледі. 2-11 сынып о?ушылары ?шін 10 минуттан кіші ?зілістер ж?не 2 немесе 3 саба?тардан со? 30 минутты? бір ?лкен ?зіліс немесе м?ндай ?лкен ?зілісті? орнына 2 ж?не 3 саба?тардан со? ?рбіреуі 20 минуттан 2 ?зіліс беріледі