Тамақтану тәртібінің негізінде 4 негізгі принциптер жатыр:

Бірінші принципі тамақтанудың реттілігі, яғни тамқты тәуліктің бір бір уақыттырынды қабылдау. Осы кезде шартты-рефлексті реакциялар өндіріледі: тағамның иісі мен түріне сілекей және асқазан сөлі бөлінеді.

Екінші принципі тәулік бойғы тамақтанудың бөлінуі. Сау адам тәулігіне 3-4 рет тамақтануы керек.

Үшінші принципі тағамды әрбір қабылдаған сайын ұтымды тамақтануды максимальді сақтау керек. Төртінші принципі күні бойы тамақ қабылдауы бойынша тағамның мөлшерін физиологиялық бөлу.

Адамның энергия шығынын екіге бөлуге болады:

1) реттелетін;

2) реттелмейтін.

Тұрғындардың әр – түрлі топтарына азықтық заттар мен энергияға қажеттілік нормалары, мемлекеттік нормативтік құжат болып табылады.

Алиментарлы аурулар (лат.alimentarius) – тамақтанумен байланысты. Жіктелуі:

1. Толық ашығу немесе жалпы толық тамақтанбаумен байланысты алиментарлы аурулар.

2. Тамақтанудың жекелей заттарының жетіспеуімен байлансты алиментарлы аурулар. Белк-энергия жетіспеушілігіне байланысты-квашиоркор, алиментарлы маразм.

3. Зартық тамақтанумен байланысты аурулар.

4. Азық рационының баланссыздығымен және тамақтану тәртібінің бұзылуымен байланысты алиментарлы аурулар.

5. Ағзаның индивидуальді ерекшеліктерімен байланысты аурулар: тағамдық аллергиялар, туа пайда болған және жүре пайда болған ферментопатиялар.

6. Жарамсыз азықтарды пайдаланумен байланысты аурулар: инфекциялар, гельминтоздар, тамақтан уланулар.

Тама0тан уланулар – ауру адамнан сау адам?а ж??пайтын (контагиозды емес), ??рамында микробты немесе микробты емес негіздегі зиянды немесе улы заттары бар асты, азы? – т?ліктерді пайдалан?анда туындайтын жедел сыр?ат т?рлері. Тама?тан улану тобына жататын ауруларды? жалпы сипатты

эпидемиологиялы? ерекшеліктеріне мыналар жатады:

1. оларды? пайда болуыны? ас ішуімен с?зсіз байланыстылы?ы;

2. оны? белгілі таралу жолдарыны? болмауы;

3. сыр?атты? ?зіндік ж?руі, к?бінесе ас?азан – ішек жолы тарапынан ?згерістерді? болуы ж?не азды – к?пті

д?режеде организм токсикозыны? болуы;

Б?л аурулар к?бінесе мынадай белгілермен сипатталады:

1. ая? астынан бірден басталады.

2. инкубациялы? кезе?і ?ыс?а болады.

3. сыр?ат ?атты т?рде ж?реді.

4. зардап шеккендер саны жаппай сипатта болады ж?не “кін?лі” та?амды пайдалануда аластьа?анда, ауру тез

то?тайды.

5. инфекциялы? аурулардан айырмашылы?ы тама?тан улануларды? “эпидемиологиялы? ??йры?ы” болмайды.

6. ауру адамнан сау адам?а ж??пайды, я?ни контагиозды емес.

тама?тан уланулар классификациясы болып этиопатогенетикалы? принципке негізделген (этиологиялы? принципке ?ана емес) т?рі саналады.

Микробты ж?не микробты емес негіздегі тама?тан уланулар арасында?ы негізгі айырмашылы?тар. Микробты емес негіздегі тама?тан уланулар

Микробты негіздегі тама?тан уланулар

1. Маусымды емес (маусымды болса ол

1. Маусымдылы? факторы не??рлым аны? тама?ты? азы? – т?ліктерімен байланысты мысалы, са?ырау??ла?тармен. жылы мезгілі).

2. Инкубациялы? кезе?і ?ыс?а болады (2

2. Инкубациялы? кезе?і біршама ?за?ыра?

са?ат?а дейін).

(стафилакокты токсикоз ?ана ?згешелеу

3. Денені? температурасы к?терілмейді.

– м?нда инкубациялы? кезе? аз болуы

4. Сыр?атты? ж?руі жедел ж?не созылмалы болуы м?мкін.

5. Улануды? болуы к?бінесе I ж?не II мен

Стафилакокты токсикоз ?шін

та?амдармен байланысты.

6. Организмге жалпы ?сері аны? бай?алмайды.

Бактериялы негіздегі тама?тан улануларды? ішінде тама?ты? токсико – инфекциялар ?лі к?нге дейін бірінші орын

алады.

Токсикоинфекциялар – ?ыс?а уа?ытта инфекциямен ж?не оны? интоксикациясымен, я?ни организмде бір

мезгілде интоксикациямен ?атар инфекция болатын ??былыстармен бай?алатын жедел аурулар. Бас?а ішек

инфекцияларымен салыстыр?анда (іш с?зегі, паратифтер, тырыс?а?, дизентерия) тама?ты? токсикоинфекциялар

бір?атар сипатты белгілермен ерекшеленеді, атап айт?анда:

1. Жаппай сыр?аттануды? ?ш?ынды (экспозивті) сипатта болуы, ?те ?ыс?а инкубациялы? кезе?мен (6 – 24 са?ат).

2. Бір ?ана к?дікті асты ішкен барлы? адамдарды? бір мезгілде сыр?аттануы.

3. Белгілі бір санитарлы? кемшіліктермен дайындал?ан немесе таратыл?ан белгілі асты ішумен ауруды? тікелей

байланысты болуы.

Бейімделу резервтері «сыр?аттанушылы?, ж?мыс ?аблеттілік, т?тенші жа?дайларда ж?мысты игере

Сыр?атты? айма?ты? шектелуі, ол микробпен ластан?ан азы? – т?лікті? таратылуымен байланысты.

Сыр?атты? жылдам дамуы ж?не ластан?ан азы? – т?лікті пайдаланудан ал?аннан кейін оны? жылдам то?талуы.

Ластан?ан азы? – т?лік ?о?амды? тама?тандыру орнынан немесе орталы?тан?ан н?ктелері ар?ылы таратыл?анда сыр?атты? жалпылай сипатта болуы, ластан?ан асты азы? – т?лікті отбасылы?, ?са? топтармен немесе дербес жеке тама?танудан пайдалан?анбір мезгілде сыр?атты? болуы.

7. “Эпидемиологиялы? ??йры?” болмауы, я?ни инфекцияны? т?рмысты? ?атынастарда бір адамнан екінші адам?а

тарамауы, ал б?л жедел ішек инфекциялары ?шін ерекше сипатты болып саналады.

8. Токсикоинфекцияларды типті ішек инфекцияларынан ?те ма?ызды айырмашылы? белгісі болып, оларды?

жаппай – т??ымдан?ан ?оздыр?ыштармен ластан?ан асты ішкенде пайда болатында?ы саналады. Ал ішек

инфекциялары ас ?орыту жолына аспен ж?не бас?ада жолдармен, ед?уір патогенділікпен ж?не вируленттілікпен

сипатталатын микробтарды? онша к?п емес к?лемі т?скенде пайда болулары м?мкін.

9. Тама?ты? токсикоинфекцияларды? ?оздыр?ыштары организмнен тыс?ары

жерде жылу с?йгіш токсиндік заттрады (экзотоксиндерді)??рмайды. Эндотоксин ластан?ан

азы? – т?ліктерді жылыт?анда босап шы?ады да, ?оздыр?ыштарды? жаппай білінуі н?тижесінде еш?андай

патологиялы? ?сер етпейді ж?не токсикоинфекцияны тудырмайды, ал токсикоинфекция патогенезінде шешуші

фактор болып адам организміне аспен бірге тірі ?оздыр?ыштарды? ?те к?п дозасыны? т?суі саналады.

Тама?тан уланулар механизмін м?ндай т?сіну т?р?ысынан оны? пайда болу м?мкіндігін ?ш обьективті

жа?дайлармен байланыстырылады:

1) тама?тан улануларды? ?оздыр?ыштары, микробтармен жаппай т??ымдан?ан азы? – т?ліктерді? болуы;

2) микробтарды? азы? – т?ліктерде к?беюіне ж?не токсин т?зуіне жайлы ?сер ететін факторлар;

3) азы? – т?лікке т?скен ж?не к?бейген микробтарды? ж?не де токсиндерді? са?талуы ?амтамасыз ететін

жа?дайларды? болуы.

Осы шаралар?а с?йкес бактериялы тама?тан улануларды? алдын – алу мынадай жалпы ережелерге негізделеді:

1) тама?ты? азы? – т?ліктерді? ластануыны? алдын – алу (б?рінен б?рын патогенді микробтармен)

2) микроорганизмні? азы? – т?ліктеріндегі ж?не аста жаппай к?беюіні? алдын алу.

3) тама?ты? азы? – т?ліктерді? ластануыны? жою, я?ни асты жылумен ??деу ар?ылы микробтарды жою.