Су арқылы таралатын инфекциялардың негізгі себептері:

1. Сумен қамтамасыз ету көздерін санитарлық қорғау аймақтарын дұрыс ұйымдастырмау: 2. Су құбырларын дұрыс тазаламау және залалсыздандырмау. 3. Ескірген су құбырлары, ол судың екіншілік бактериальдік ластануына әкеледі. 4. ашық су қоймаларын өңдеусіз шаруашылықты және ауыз су мақсатында қолдану.

Сумен қаматамасыз ету - әртүрлі тұтынуды сумен қамтамасыз ету бойынша техникалық құрылыстар мен шаралардың жиынтығы. Суды пайдалану – бұл тұрғындарды, ауыл шаруашылығын, кәсіпорындарды, транспортты пайдалануды қанағаттандыру үшін су объектілерін пайдалану. Суды таңдау тәсіліне байланысты сумен қамтамасыз етудің екі түрі бар: жергілікті (орталықтандырылмаған) – суды тікелей су көзінен (құдықтар, су қоймалары) құбырлар жүйесінсіз алу және орталықтандырылған – суды су көздерінен механикалық жолмен алу немесе су құбырлары арқылы тұтынушыға жеткізілуі.

Су құбыры - суды жинау, су құбыры насостық станциясы, суды тазарту және дайындау станциясы, су құбырының торабы және резервуарлар енетін құрылыс кешені.

Суды пайдалану мақсатына байланысты суды өзі келесілерге бөлінеді:

1. Ауыз су – бактериологиялық, органолептикалық көрсеткіштері және токсикалық, химиялық заттар көрсеткіштері санитарлық норма шегінде болатын су.

2. Техникалық су – халық шаруашылығында ауыз судан басқа пайдалануға жарамды минералды және өнеркәсіптік су.

3. Жылу энергетикалық су – мермальді су, халық шаруашылығының кез келген саласында пайдаланылатын жылу энергетикалық ресурстар.

4. Өнеркәсіптік су – құрамында ресурстар да жеткілікті су.

5. Минералды су – құрамы емдік талаптарға сай су.

Шаруашылықты-ауыз су қажеттілігіне пайдаланатын судың үлесті нормасы тұрғын құрылысты аудандардың көркею дәрежесіне байланысты. «Сумен қамтамасыздандырылу. Сыртқы торабтар және құрылыстар» СНжәнеЕ 4.01-02-2001 сәйкес елді мекендер пунктін сумен қамтамасыздандыру жүйесін жобалау кезінде тәулігіне щаруашылықты-ауыз су қажеттілігіне пайдаланатын судың үлесті нормасы: ішкі су құбыры мен канализациясы бар, ваннасы жоқ ғимараттардың құрылысы – 125-160; ваннасы бар және жергілікті су қыздырғыштары бар – 160-230; орталықтандырылған ыстық суы бар – 230-350.

СанНжәнеЕ «Ауыз су: сумен қамтамасыздандырылудың орталықтандырылған жүйесіндегі судың сапасына қойылатын гигиеналық талаптар. Сапасын бақылау» Қазақстан республикас ында №3.01.067-97 нөмірімен қабылданды.

Эпидемиялық қауіпсіздік көрсеткіштері. СанНжәнеЕ-ге сәйкес ауыз судың эпидемиялық қауіпсіздігі келесі көрсеткіштер арқылы анықталады:

1. Термотолерантты колиформды бактериялар – 100 мл-де болмауы (3 есе).

2. Жалпы колиформды – 100 мл-де болмауы.

3. Жалпы микроб саны – 1 мл-де колонна түзетін 50 бактериядан көп емес.

4. Колифагтар – 100 мл-де бляшка түзуші бірліктердің болмауы.

5. Сульфитредуцирлеуші клостридийлер спорасы – 20 мл-де болмауы.

6. Лямблия цисталары – 50 мл-де болмауы.

Токсикологиялық көрсеткіштер. СанНжәнеЕ-ге сай ауыз су химиялық құрамы бойынша зиянсыз болу керек және табиғи суда кездесетін заттарға арналған нормативтерге сәйкес келу керек.

Судың органолептикалық көрсеткіштері. Бұл тарауға суды өңдеу процесінде қосатын, табиғи суда болатын, сонымен бірге суға оның ластануы кезінде түсетін заттарға арналған нормативтер кіреді. Қазіргі кезде судың органолептикалық қасиеті химиялық заттар концентрациясы бойынша және сезім мүшелерінің қабылдау қарқындылығы бойынша нормаланады.

Сумен қамтамасыз ету көздерін санитарлық қорғау аймақтары. Санитарлық қорғау аймақтары 3 белдіктен тұрады. 1-ші белдік-қатаң тәртіп белдігі, 2-3-ші белдік – шектелген белдік.

Топырақтың адам денсаулығына әсері. Т қ.о.,биосфера элементі. Ол тағамның, ауыз судың ,кейде ауаның хим.қ құрамын қалып. Т үлкен таб зертхана. Сарқынды суларда қоқыстарды,қатты қалдықтарды тазалау үшін,зиянсыздандыру үшін қолданады. Г.қ маңызы: таб же жасанды айм.ды құрастыратын негізгі факторы,эндемиялық ауруларға себеп болады; хим.қ же радиобел.зат.ң айналымын қамт етеді, т адам денс әсер ететін ф; Ауаның, жер асты же үсті су.ң, өсім.ң хим.қ ластану көзі; Инф.қ ауру.ң берілу ф;Сұйық же қатты қалдық.ң таб ортасы.

Құрамы: Қатты мин зат.р(кремнезем,гликозем, әк); Орг зат.р (гумус-т.ң өзіндік тазаруы үшін қажет,т.қа түс береді,жағ.з иістерді шығармайды, а/ш Бағалы тыңайтқыш); Топ ауасы мен суы.

Қасиеті: Кеуектілігі-саңылау.р бөлшег.ң ара қашықтығы,кеуект көбейсе фильтрация азаяды.Ауа өтімділігі-т.ң ауаны өз қаб.н өткізу қаб. Су өткізгіштігі-сүзгіш қас,жер асты су көзд.ң сапасына әсер етеді. Ылғал сіңіргіштігі-ыл.ды өз бойында ұстау қаб. Капиллярлығы-суды астыңғы қаб.н беіне көтеру қаб. Темп-1м терең.те темп өзгермейді, 8м терең.те ең төменгі темп сақтайды.

Тамақтану денсаулық факторы ретінде. Рационалды тамақтанудың қазіргі кездегі аспектілері. Алиментарлық аурулар, олардың алдын алу.

Тамақтану – ағзаның энергия шығынын өтейтін, дене тіндерінің құрылуы қамтамасыз ететін, қызметін реттейтін азықтық заттардың түсуінің күрделі процесі.

Тамақтану медициналық көзқарас бойынша бөлінеді:

- қалыпты-физиологиялық

- емдік-диеталық (науқастырға арналған диеталар)

- емдік-профилактикалық (әр – түрлі кәсіптерге арналған рациондар)

Ұтымды тамақтанудың неізгі принциптері:

1. Принцип- тамақтанудың сандық адекваттылығы. Қабылданатын азықтың колориялығы адамның энергетикалық шығынына сай болуы керек.

2. Принцип- тамақтанудың сапалық адекваттылығы. Тамақтың химиялық құрамы адамның метаболикалық процестеріне сай борлуы керек. Азықтық заттардың қатынасы сақталуы керек.

3. Принцип – энзимдік констиляция. Оны академик Покровский егізді: "Тамақтың химиялық құрамы ағзаның ферменттік жүйесіне сай болуы керек.

4. Принцип – тамақтың қауіпсіздігі. Тамақта зиянды улы заттар, патогенді микробтар және токсиндер болмауы керек.

5.Принцип - биоритм, тамақтану тәртібі. Тамақты қабылдау адамның биоритміне сай болуы керек.