31. Бойлық күш. Білеудің қөлденең және қөлбеу қималарындағы кернеулер.Бойлық және қөлденен деформациялар.

32)Созу мен сығу диаграммалары.

Зерттейтін материалдан жасалған арнайы үлгіні снау негізінде,оның механикалық сипаттамалары анықталады.Статикалық созылуға зерттеу кеңінен таралған.Кейбір тас,бетон,цемент т.с.с құрылыс материалдары сығуға зерттеледі.

Созушы кернеу серпімділік шегі деп аталатын Ϭ_с мәніне жеткенше,диаграмма түзу сызық ,яғни салыстырмалы ұзару кернеуге тура пропорционал,басқаша айтқанда бұл аралықта Гук заңы орындалады.Серпімділік шегіне жеткеннен соң ε кернеуге тура пропорционал емес жылдамырақ өзгереді.Кернеу _а аққыштық шегі деп аталатын мәніне жеткеннен сон кернеу өспесе де деформация өсуін тоқтатпайды,диаграмммада абсцисса өсіне параллель аралық пайда болады.Бұл аққыштық материалдың аққыштығы.Нақты кернеу мен шартты кернеудің айырмашылығы беріктік шекке жеткенде ғана емес,сынақтың барысында да болады,себебі көлденең деформация негізінде үлгінің қимасы кішірейеді,бірақ күштің уақытша кернеуге жеткенше айтылған айырмашылығы өте аз.

Көптеген материалдар үшін серпімділік шек пен пропорционалдық шек сәйкес келеді.

33. Мүмкіндік кернеулер. Беріктікке есептеу. Статикалық анықталмаған жүйелер.

Құрылымдарды есептегенде ең үлкен кернеу беріктік шегінен кем мәннен, яғни мүмкіндік кернеуден аспауы тиіс. Беріктік шекті бірден артық қор коэффициентіне бөліп мүмкіндік кернеуді анықтайды. Морт материалдар үшін беріктік шарт келесі түрде жазылады.

Мұндағы , – созылудағы, сығылудағы ең үлкен есептеу кернеулері, созылудағы, сығылудағы мүмкіндік кернеулер.

Мүмкіндік кернеулер материалдардың , беріктік шектеріне байланысты анықталады.

, .

Мұндағы - мөлшерлі (қажетті) беріктік қор коэффициенті. Пластикалық материалдардың созылудағы, сығылудағы беріктік шектері бірдей, олар үшін беріктік шарт.

.

Мұндағы құрылымдағы ең үлкен созушы немесе сығушы кернеу.

Пластикалық материалдар үшін мүмкіндік кернеу.

Мұндағы -аққыштық шегіне қатысты мөлшерлі беріктік қор коэффициенті.

Пластикалық материалдарда кернеу аққыштық шекке жеткенде күштің аз ғана ұлғаюында деформация жылдам өседі, сондықтан мүмкіндік кернеуді анықтағанда аққыштық шегін қолданады.

Құрылымның созылған не сығылған элементінің кез-келген қимасы беріктік шартын қанағаттандыруы тиіс. Ол үшін ең үлкен созушы не сығушы кернеу пайда болатын қауіпті қиманы дұрыс таңдау керек.

Білеудің ұзына бойы бойлық күш тұрақты болса, ең кіші көлденең қима қауіпті.

Құрылымды беріктікке есептегенде үш түрлі есептеулер кездеседі.

1. Кернеуді тексеру (тексеру есебі)

2. Қиманы таңдау (жобалау есебі)

3. Күш көтергіштігін анықтау (мүмкіндік жүкті анықтау).

Кернеуді көлденең күш N пен көлденең қималардың аудандары A арқылы есептейді.

σ= N/A≤ [σ].

Әр түрлі материалдар үшін берікітік қор коэффициенті келесі аралықтарда қабылданады.

= 2,5 ÷ 5 және = 1,5 ÷ 2,5.

Статикалық анықталмаған жүйелер.

Берілген сыртқы күштердің әсерінен білеу мен топсалы сырық жүйенің ішкі күштер тек статика теңдеулерімен табылса жүйе статикалық аныталған. Ішкі күштерді анықтауға статика теңдеулері жеткіліксіз жүйелер статикалық анықталмаған деп аталады. Мұндай жүйелерді есептеу үшін оның деформациясын сипаттайтын қосымша теңдеулер қажет. Айтылған теңдеулердің саны жүйенің статикалық анықталмау дәрежесіне тең.

Статикалық анықталған жүйелердің элементтеріндегі ішкі күштер тек сыртқы күштер әсерінен пайда болады. Статикалық анықталмаған жүйелердің элементтеріндегі ішкі күштер тек сыртқы күштердің әсерінен емес, температураның өзгеруінен, жеке элементтердің дәлдікпен жасалуынан, тіректің жылжуынан т.с.с. себептерден де пайда болады.

Статикалық анықталған жүйелерді есептегенде қосымша деформация теңдеулерін құру өте маңызды мәселелердің бірі.