8.3. Қоғамдық тәртіп пен имандылыққа қол сұғатын әкімшілік құқық бұзушылықтардың классификациясы. Құқық бұзушылықтың түрлері.

I Ұсақ бұзақылық

Ұсақ бұзақылық жасөспірімдерге лайық әрекет. Осы әрекеттер келесі себептерден пайда болады:

• Балалар отбасында орынды тәрбие аламайтындығының себебі:

Құқық бұзушылықтың 1 жағдайы:

Ата-аналары жұмыста болып, балалар жеке жалғыз қалып, не істеп жатқаны белгісіз болып, яғни баланың іші пісуі немесе достарына електеуі;

Құқық бұзушылықтың 2 жағдайы:

Баланың жанұясы толық болмаса, әке-шешесі ажырасқан болса, сол жағдайға балалар ашуланып, біршама агрессия пайда болып, бала өз ашуын, сыртқа шығарады, яғни қоғамдық қатынаста көрсетеді;

Құқық бұзушылықтың 3 жағдайы:

Жас өспірімдердің көбісі қоршаған ортада өздеріне лайықты достарды тауып, бірге темекі тартып, спиртті ішімдіктерді ішіп, яғни олар бірін-бірі нашар қылыққа итереді.

Құқық бұзушылықтың 4 жағдайы:

Қазіргі кезде қоғамның үш түрі бар: тұрмыстары жақсы тұратын балалар; орта интеллигент жанұядан шыққан балалар және нашар отбасынан шыққан балалар. Оның ішіндегі үшінші категорядығы балалар, яғни тұрмыстары нашар болғанда, ақшалары аз болғаны үшін, қатты ашулы болады, сол үшін, олар адамдардың мүлкін ұрлайды. Яғни, соткаларды ұрлауы, не болмаса қолынан жұлып алауы.

Құқық бұзушылықтың 5 жағдайы:

Отбасының кесірінен дұрыс тәлім-тәрбие алмай, өзіне өзі қол жұмсап, жүкесі тозып, тез ашуланады: балалар бірін-біріне қатты сөз айтып, ызасы кетіп, қатынастарын айқындап, төбелес кезінде көптеген заттарды сындырады. Бұндай балалар келесі психикалық типтерге жатады: психопат, мазахист, шизоидтық.

Құқық бұзушылықтың 6жағдайы:

Қоғамдық тәртіпке және имандылыққа қол сұғатын әкімшілік құқық бұзушылықтарға мысалдар:

• Көшеде, аллеяда, парктерде өсіп, құлпырып жатқан өсімдіктерді сындырып, үзу, таптау, көшеде жерге қоқыстарды (мусор) тастау, өкіметтің дуниесін сындыру, бұзу, неше түрлі сөздерді көшенің, ғимарат сыртына жаман сөздерді жазу.

Осындай іс-әрекеттер кодекс бойынша:

1. Айлық есептік көрсеткіштің үштен онға дейінгі мөлшерінде айыппұл салуға, не он тәулікке дейінгі мерзімге әкімшілік қамауға алуға, әкеп соғады.

2. Осы баптың бірінші бөлігінде көзделген әкімшілік жаза қолданғаннаң кейін, бір жыл ішінде қайталап жасалған іс-әрекеттер – 15 тәулікке дейінгі мерзімге әкімшілік қамауға әкеп соғады.

II Тыныштықты бұзу

Адам болып жаратылғаннан кейін, ол жеке тұрмайды, яғни ол қоғамдық өмір үшін жаратылған. Сол себептен, адам өмір тәжіребелерінен өтіп, қоғамға белгілі тәртіп жеткізген. Тыныштықты бұзу мәселесін қарастырсақ:

1 Жағдай (общежитие):

Студенттер тұратын жатаханада сағат 22:00 есік жабылады. Ал жатақханада түнде 23:00 елдің мазасын алуға болмайтындығы бәріне белгілі: қатты музыка қоюға болмайды, ондай қылық көршілердің мазасын алады; бөлмеде қонақты 23:00 кейін күтуге, шуылдауға болмайды, оған ең басты себеп студенттер демалып, сабаққа тыныштықта дайындалуы керек.

2 Жағдай (жекешелендiрiлген жатақхана):

Арнайы 5 қабатты үйде, мұғалімдер тұралы (155 пәтер). Түнде 00:00 коридорда бір жігіт аяғымен қатты жүріп, теуіп, боқты сөздерді айтып, стеналардың барлығын ұрып, айғайлап жүрді. Өзінің есігіне қатты соғып завандап жатқан еді, ешкім есікті ашпай қойды. Одан кейін ол өте қатты ашуланып, бүкіл коридорға ұзақ айғайлады. Көршілер көпке дейін үндемей, шыдап жатты. Бір көрші бұл жағдайға шыдамай, оған ұрсып еді, тағы бірнеше көршілер қосылып кетті. Сөйтсе, бұл бала, осы жерде туған, өмір сүрген жас көрші екен. Шешесі кешірім сұрап, барлық жағдайды түсіндірді (жақында бастығының машинасын айдап, аварияға түседі де, машинаны ремонтқа беру үшін, кредит алады, содан кейін сіңілісінің тойында кішкене ішіп, әкесі оны қонақтардың көзінше ұрып тастайды, ал көп жыл бірге болып сүйген қызы, басқаға күйеуге шығады). Сол себептен осы қиыншылықтарды көтере алмай, депрессияға түсіп, тынымы болмай, түнімен елдін мазасын алды. Бүкіл 5 этаждың тыныштығын бұзды.

3 жағдай (пәтер):

Үшінші этажда тұратын Дима деген көрші, түнгі сағат 22:00 кейін музыкалық центрды дауысын өте қатты қойды. Астындағы көрші олеңді ақырын қой десе, ерегесіп оданда қатты қоя берді. Ол өзінің егіз балалары мен әйелін тастап, осы үйдің әйелімен өмір сүреді. Ал бұл әйелдің озінің бірінші күйеуінен қызы мен ұлы қалды, ал Дима болса, олармен де тіл табыса алмады. Бір күні үйлеріне қонақтар келгенде, ол музыканы қатты қойып, тарсылдап биледі, ал сағат болса түнгі 02:00 асты, содан кейін көршілер полицияны шақырып, оны тәртіпке салды.

4 жағдай:

Көрші пәтерде мұғалім тұрады, оның 3 баласы бар, күйеуі машина ғана айдайды. Күйеуі түнімен, күнімен уйде болмайды, ал келсе үйінде тыныштын болмайды, әйелі екеуі түнімен төбелеседі. Ол келген кезде, тіпті көршілерге ұйқы болмайды. Күндіз әйелі кешірім сұрап, жағдайды түсіндіреді де, ренжімеңіздер деп өтінеді.

1. Дәл осы жасалған іс-әрекеттер әкімшілік жаза қолданғаннаң кейін бір жыл ішінде жасалған осындай әрекет - жеке тұлғаларға, бес лауазымды адамдарға, дара кәсіпкерлерге, комерциялық емес болып табылатын заңды тұлғаларға қырық айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппул салуға әкеп соғады.

2. Әкімшілік жаза қолданылғаннан кейін бір жыл ішінде қайталап жатқан осындай іс-әрекет –

жеке тұлғаларға – бес, лауазымды адамдарға, дара кәсіпкерлерге, шағын немесе орта спектірлері немесе коммерциялық емес ұйымдарболып табылатын заңды тұлғаларға- жиырма ірі кәсіпкерлік субъектілері болып табылатын заңды тұлғаларға сексен айлық есептік көрсеткіш мөлшерінде айыппул салуға әкеп соғады.

8.4. Аталған құқық бұзушылықтарды қараудың тәртібі және олардың ведомствалық бағыныштылығы. 8.5. Қоғамдық тәртіп пен имандылыққа қол сұғатын әкімшілік құқық бұзушылықтар бойынша жазалау шараларының түрлері.